వెలిగొండ ప్రాజెక్ట్ టిబిఎం వివాదానికి ముగింపు.. కృష్ణా జలాల విడుదలకు మార్గం సుగమం

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని వెలిగొండ ప్రాజెక్టు పరిధిలో రెండు సొరంగాల (టన్నెళ్ల) తవ్వకానికి ఉపయోగించిన టన్నెల్‌ బోరింగ్‌ మిషన్ల (టీబీఎం) సుదీర్ఘ వివాదం ఎట్టకేలకు ఒక కొలిక్కి వచ్చింది. కృష్ణా జలాల తరలింపు కోసం ఉద్దేశించిన ఈ ప్రాజెక్టు నల్లమల అభయారణ్య ప్రాంతంలో ఉండటంతో, వన్యప్రాణి సంరక్షణ మరియు పర్యావరణ నిబంధనల ప్రకారం పేలుళ్లు జరపడానికి వీలు లేకుండా పోయింది. ఈ కారణంగానే అప్పట్లో టన్నెళ్ల తవ్వకం కోసం విదేశాల నుంచి ఈ అత్యాధునిక భారీ యంత్రాలను రంగంలోకి దించారు.

2007లో ప్రారంభమైన ఈ పనులలో భాగంగా దాదాపు 14 ఏళ్ల పాటు రెండు టీబీఎంలతో మట్టిని తొలుస్తూ ముందుకు సాగారు. అనంతరం 2021 చివరలో మొదటి సొరంగం తవ్వకం విజయవంతంగా పూర్తి కావడంతో అందులోని యంత్రాన్ని లోపలే ధ్వంసం చేసి, దాని విడిభాగాలను బయటకు తరలించారు. అయితే రెండో సొరంగానికి సంబంధించిన టీబీఎం యంత్రం మాత్రం 2021 నుంచి ఆ టన్నెల్‌లోనే ఉండిపోయింది. ఆ తర్వాత 2022లో ఈ ప్రాజెక్టు గుత్తేదారు (కాంట్రాక్టర్) మారినప్పటికీ, మిగిలిపోయిన పనులకు ఈ యంత్రాన్ని ఉపయోగించలేదు. జర్మనీ నుంచి నిపుణులను రప్పించడం, అలాగే దీని నిర్వహణ మరియు మరమ్మతులకు భారీగా ఖర్చవుతుందని భావించి మిగతా పనులను మాన్యువల్‌గానే పూర్తి చేశారు.

ప్రస్తుతం ప్రభుత్వం వచ్చే ఆగస్టు నాటికే వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు కృష్ణా జలాలను విడుదల చేయాలని అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకంగా భావిస్తోంది. అయితే రెండో సొరంగంలో నిలిచిపోయిన ఈ భారీ టీబీఎం యంత్రం ఇప్పుడు నీటి విడుదలకు పెద్ద అడ్డంకిగా మారింది. నిజానికి 2007లో నాటి గుత్తేదారు సంస్థ ఒక్కో యంత్రానికి దాదాపు రూ.90 కోట్లు వెచ్చించి విదేశాల నుంచి వీటిని దిగుమతి చేసుకుంది.

2022లో కాంట్రాక్టు మారిన సమయంలో, పాత గుత్తేదారుకు ఆర్థిక సహాయం అందించిన బ్యాంకుకు, ప్రభుత్వానికి మధ్య ఈ టీబీఎం ధ్వంసం లేదా అప్పగింత విషయమై పెద్ద చట్టపరమైన వివాదం తలెత్తింది. దీనికి తోడు కొత్త గుత్తేదారు వచ్చిన తర్వాత సాధారణ యంత్రాలు, మనుషుల సాయంతో పనులు పూర్తి చేయడంతో, టీబీఎంకు సంబంధించిన ప్లాట్‌ఫాంను కూడా పూర్తిగా తొలగించారు. ఈ కారణం చేత ఆ భారీ యంత్రాన్ని ఇప్పుడు యథాతథంగా బయటకు తీసుకురావడం అసాధ్యంగా మారింది, దానిని సొరంగం లోపలే ముక్కలు చేయడం ఒక్కటే ఏకైక మార్గంగా మిగిలింది.

ఈ నేపథ్యంలో ఈ టీబీఎంను కొనుగోలు చేసేందుకు రుణం ఇచ్చిన బ్యాంకు, పాత గుత్తేదారు సంస్థ కలిసి యంత్రాన్ని ధ్వంసం చేయకూడదని హైకోర్టును ఆశ్రయించాయి. అయితే కోర్టు ప్రజాప్రయోజనాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని, మిషన్‌ను లోపలే ధ్వంసం చేసేలా పాత గుత్తేదారుతో నెల రోజుల్లోగా కోర్టు వెలుపల వివాదాన్ని పరిష్కరించుకోవాలని ఆదేశించింది. హైకోర్టు ఆదేశాల ప్రకారం టీబీఎంను ముక్కలు చేయడంతో పాటు ఆ విడిభాగాలను బయటకు తరలించడానికి అయ్యే ఖర్చుపై కొటేషన్‌ సమర్పించాలని జలవనరుల శాఖ ప్రస్తుత కాంట్రాక్టు సంస్థకు సూచించింది.

దాదాపు 175 మీటర్ల పొడవుండే ఈ భారీ యంత్రాన్ని సాంకేతిక నిపుణుల సమక్షంలోనే చాలా జాగ్రత్తగా విడగొట్టాల్సి ఉంటుంది. గతంలో మొదటి టన్నెల్‌లో టీబీఎంను ధ్వంసం చేసి తరలించడానికి నాలుగున్నర నెలల సమయం పట్టగా, ఇప్పుడు ఈ రెండో యంత్రం విడిభాగాల తరలింపు ప్రక్రియ పూర్తి కావడానికి కనీసం మూడున్నర నెలల సమయం పడుతుందని అధికారులు అంచనా వేస్తున్నారు.