రామ్‌లీలా మైదాన్‌ ర్యాలీ రాజకీయ మలుపుగా మారిందా?

రచయిత: ఆనంద్ సహాయ్,

రాజకీయ, విదేశాంగ వ్యవహారాల వ్యాఖ్యాత

రామ్‌లీలా మైదాన్‌లో జరిగిన ర్యాలీని తోసిపుచ్చేందుకు మంత్రులను సన్నద్ధం చేసినప్పటికీ, భారీ సంఖ్యలో ప్రజలు హాజరుకావడం, ఎస్‌ఐఆర్‌ వివాదం, సీఈసీపై తలెత్తిన ప్రశ్నలు ప్రభుత్వం వెనకడుగు వేస్తోందని సూచిస్తున్నాయి.

ఢిల్లీలోని ప్రసిద్ధ రామ్‌లీలా మైదాన్‌లో ప్రతిపక్ష పార్టీలు, వివిధ వర్గాల పౌర సమాజం, యువత నిర్వహించిన భారీ ర్యాలీ, అలాగే చారిత్రాత్మక రాజకీయ సమావేశాలకు వేదికైన ఈ ప్రదేశానికి సుమారు రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న కన్నాట్‌ ప్లేస్‌తో అనుసంధానించే విశాలమైన రహదారులు నిండా జనాలు బీజేపీని, మోదీ ప్రభుత్వాన్ని కలవరపెట్టినట్లు కనిపిస్తోంది.

ర్యాలీని ‘ఫ్లాప్‌ షో’గా కొట్టిపారేసిన బీజేపీ నాయకులు

పాలకవర్గ ప్రముఖ నాయకులు నవంబర్‌ 1 నాటి భారీ సమీకరణను ఒక ప్రాముఖ్యత లేని సంఘటనగా చిత్రీకరించటానికి హాస్యాస్పదంగా ప్రయత్నించారు. ప్రతిపక్ష సభను ఒక ‘విఫల ప్రదర్శన’గా కించపరిచేందుకు మోదీ మంత్రివర్గ సభ్యులను రంగంలోకి దించారు. దానివల్ల వారికి ఏమాత్రం మంచి పేరు రాలేదు.

అన్నిటికంటే విచిత్రంగా, 42 ఏళ్ల క్రితం ఢిల్లీ సిక్కు వ్యతిరేక హింసతో అట్టుడికిపోతున్నప్పుడు, నాటి ప్రధాని ఇందిరాగాంధీ హత్య జరిగిన మరుసటి రోజే అంటే నవంబర్‌ 1న ర్యాలీ నిర్వహించాలనే ఆలోచనను కేంద్ర హోం మంత్రి అమిత్‌ షా అవహేళన చేశారు. నలభై రెండు సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన! నాటి నుంచి సిక్కులు అధికంగా ఉన్న పంజాబ్‌లో కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వాలు రావటం సహా చాలా జరిగిపోయింది. సిక్కు సమాజం గాయాలపై ఉప్పు చల్లేందుకే రాహుల్‌ గాంధీ ఉద్దేశపూర్వకంగా ఆ నిర్దిష్ట తేదీని ఎంచుకున్నారని చెప్పటం బీజేపీ సంకుచిత ఆలోచనను సూచిస్తోంది.

ప్రత్యేక ఓటర్ల ముమ్మర సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్‌) ప్రక్రియ ద్వారా ప్రజాస్వామ్యాన్ని పట్టాలు తప్పించే ప్రయత్నానికి వ్యతిరేకంగా ప్రతిపక్షం తీసుకున్న కార్యాచరణ తీవ్రత, భారీ ర్యాలీ స్వరూపం నుంచి దృష్టి మరల్చేందుకే ఇలాంటి నిజాయితీ లేని నిందలు స్పష్టంగా ఉద్దేశించినట్లు కనిపిస్తోంది. వాటికి ఎవరు లోనవుతారో స్పష్టంగా తెలియడం లేదు.

నిస్సందేహంగా ఈ సంఘటనకు సంబంధించిన ప్రత్యక్ష, వాస్తవ దృశ్యాలు బీజేపీ, దాని ప్రభుత్వం చెబుతున్న తప్పుడు కథనాన్ని సమగ్రంగా ఖండిస్తున్నాయి. దేశమే ఇందుకు సాక్షి. అయినప్పటికీ, ఆలివర్‌ గోల్డ్‌స్మిత్‌ రాసిన ‘ది డెజర్టెడ్‌ విలేజ్‌’ (ఖాళీ అయిన గ్రామం) కవితలోని ‘ఓడిపోయిన, అతను ఇంకా వాదించగలడు’ అనే ప్రసిద్ధ వాక్యం, గ్రామీణ పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడి దుస్థితిని సూచిస్తుంది. ఆ కవిత ఒక యుగం ముగిసిపోవడంపై చేసే వ్యాఖ్య. ఇక్కడ మనకు ఏదైనా సంకేతం కనిపిస్తోందా?

ఎస్‌ఐఆర్‌ వివాదం, ప్రతిపక్షాల సమీకరణ

మన కళ్ల ముందే, 2024 పార్లమెంట్‌ ఎన్నికలలో నరేంద్ర మోదీ తన పార్టీని ఘోర పరాజయం వైపు నడిపించారు. ఆ ఎన్నికల్లో బీజేపీ లోక్‌సభలో సగం మార్కు కంటే దిగువకు పడిపోయి, తన ఎన్‌డీఏ భాగస్వాముల ముందు చేతులు జోడించాల్సి వచ్చింది. ఓటింగ్‌ వీడియోలను అందుబాటులో ఉంచాలన్న పంజాబ్‌ హైకోర్టు ఆదేశాన్ని ధిక్కరించటంతో అధికార పార్టీ ప్రయోజనం కోసం ఎలక్ట్రానిక్‌ ఓటింగ్‌ యంత్రాల (ఈవీఎం) వ్యవస్థను, అలాగే ఓటింగ్‌ సంఖ్యలను కూడా తగిన విధంగా తారుమారు చేశారన్న బలమైన అనుమానాలు అనేక వర్గాల్లో వ్యక్తమయ్యాయి. హైకోర్టు ఆదేశం ఎదురైనప్పుడు, ఎన్నికల సంఘం అభ్యర్థన మేరకు ప్రభుత్వం కేవలం నిబంధనలను మార్చి, ఆ సమస్యను తప్పించుకుంది.

ఎస్‌ఐఆర్‌కు సంబంధించిన అన్ని వివరాలు వెల్లడికావడంతో పరిస్థితి మరింత అస్పష్టంగా మారింది. పట్టణ, గ్రామీణ విభజనకు అతీతంగా ప్రతిపక్ష పార్టీలు, అన్ని వర్గాల పౌర సమాజ శక్తులు రామ్‌లీలా మైదాన్‌లో నిర్వహించిన ర్యాలీ, ముఖ్యంగా ఉత్తరప్రదేశ్‌తో సహా పలు రాష్ట్రాల్లో 2027 ఫిబ్రవరిలో జరగనున్న శాసనసభ ఎన్నికల ప్రచారంలో ఒక స్పష్టమైన రాజకీయ అంశంగా మారినట్లుగా కనిపిస్తోంది.

ఈ ర్యాలీ సందేశం ఇప్పటికే రాష్ట్రాల్లోని మారుమూల ప్రాంతాలకు వ్యాపిస్తోంది. ఎస్‌ఐఆర్‌ అంశం, సీఈసీ రాజీనామా డిమాండ్‌, పాలకవర్గానికి ప్రయోజనం చేకూర్చేందుకు, పాలకవర్గ వ్యతిరేకులను ఇబ్బంది పెట్టేందుకు ఎన్నికల సంఘం అవకతవకలు చేస్తోందన్న ఆరోపణలు ఇప్పుడు మరింత విస్తృతంగా అర్థమయ్యాయి. పట్టణాలు, గ్రామాల్లోని సామాన్య భారతీయుల జీవన పరిస్థితులు క్షీణిస్తున్న తరుణంలో ఇది జరుగుతోంది.

దేశవ్యాప్తంగా అన్ని రాష్ట్రాల నుంచి, ముఖ్యంగా బీజేపీకి రాజకీయ కంచుకోటగా ఉన్న ప్రాంతాల నుంచి భారీ సమీకరణతో జరిగిన ఈ బృహత్‌ ర్యాలీని అధికార వర్గం ఒక హెచ్చరికగా పరిగణించే అవకాశం ఉంది.

ర్యాలీలో కీలక వ్యక్తిగా రాహుల్‌

వివిధ రాష్ట్రాల నుంచి వస్తోన్న వార్తల ఆధారంగా ఈ ర్యాలీ ఇప్పుడు నలువైపులా చర్చనీయాంశంగా మారింది. పాలకవర్గ వ్యతిరేకులకు భారత ప్రజలు కొత్తగా ఇస్తున్న మద్దతులో కాంగ్రెస్‌ నాయకుడు, లోక్‌సభ ప్రతిపక్ష నాయకుడైన రాహుల్‌ గాంధీ తాను కేంద్రంగా తన ప్రతిష్టను మరింత పెంచుకున్నారనటంలో ఇప్పుడు ఎలాంటి సందేహం లేదు.

బహిరంగ సభకు వచ్చిన అసంఖ్యాకమైన గ్రామ, పట్టణ, నగర ప్రజలకు సరిపోయేంత స్థలం రామ్‌లీలా మైదాన్‌లో లేదు. మైదాన్‌కు దారితీసే రహదారులంతటా జనం విస్తరించి ఉండటమే ఈ కార్యక్రమానికి జనసాంద్రతను, సమైక్యతను, సార్థకతను ఇచ్చింది. డ్రోన్‌ చిత్రాలు చూపిస్తున్నట్లుగా ఆకాశం నుంచి చూసినప్పుడు అది ఒక బ్రహ్మాండమైన సైనిక వ్యూహంలా కనిపించింది. గత అర్ధ శతాబ్దంలో ఈ మైదానం, దాని పరిసరాలు నవంబర్‌ 1 నాటి ప్రతిపక్ష సమీకరణ వంటి దానిని ఎన్నడూ చూడలేదు.

1977 ఫిబ్రవరిలో జయప్రకాశ్‌ నారాయణ (జేపీ) నేతృత్వంలో కొత్తగా ఏర్పడిన జనతా పార్టీ నాయకులు, దాని అనుబంధ సంస్థలు నిర్వహించిన ర్యాలీకి భారీ స్పందనే లభించింది. అయితే, తాజాగా కాంగ్రెస్‌ చొరవతో, దాని మిత్రపక్షాల బలంతో జరిగిన ప్రతిపక్ష ఉమ్మడి ర్యాలీ కంటే పరిమాణంలో, విస్తీర్ణంలో నాటి జనతా పార్టీ ర్యాలీ చాలా చిన్నదిగా ఉంది. 1977 నాటి ఆ సమావేశంలోని ఉత్సాహం ఈ రచయితకు గుర్తుంది. కానీ అప్పుడు జనం రోడ్లపైకి రాలేదు. నాడు ఆ ర్యాలీ జరిగిన కొద్ది వారాల్లోనే కాంగ్రెస్‌కు జనతా పార్టీ ఘోర పరాజయాన్ని కట్టబెట్టి, అధికారాన్ని కైవసం చేసుకుంది.

ప్రతిపక్ష సమీకరణకు మరింత బలాన్ని చేకూరుస్తున్న యువ నేతలు

గత ఆదివారం జరిగిన ర్యాలీలోనూ, అంతకుముందు రోజు సాయంత్రం కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షుడు మల్లికార్జున ఖర్గే నివాసం ఆవరణలో సీఈసీ జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌పై జరిగిన ‘ప్రజా అభిశంసన’ కార్యక్రమంలో చురుకైన విద్యార్థి నాయకురాలు నేహా బోరా వంటి కొత్త పేరు వెలుగులోకి వచ్చింది. ఆమె ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ఉమ్మడి రాజకీయ ప్రయత్నంలో భాగం కావడానికి దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న యువతను ఉత్తేజపరిచింది.

జులైలో ‘బొద్దింకల’ ఉద్యమానికి వామపక్ష విద్యార్థి సంఘాలు, కాంగ్రెస్‌ అనుబంధ సంస్థలు తోడవడంతో వీధుల్లో ఆందోళనలు చెలరేగి, కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి రాజీనామా చేయాల్సి వచ్చినప్పటి నుంచి గత ఐదు నెలలుగా మోదీ ప్రభుత్వం తీవ్ర ఉత్కంఠలో ఉంది.

ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌-బీజేపీ సిద్ధాంతం ప్రకారం మంత్రులు నిరసన చర్యలకు తలొగ్గరు. అలా జరిగితే రాజీనామా చేయాల్సి వస్తుంది. కాబట్టి, ఇది అసాధారణ రాజకీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సంఘటనగా మారింది. ప్రభుత్వ అధికార యంత్రాంగంపై, అలాగే పౌర సమాజంపై పూర్తి నియంత్రణ సాధించేందుకు తాము బలవంతులుగా కనిపించాలనే వారు స్వయంగా విధించుకున్న నియమానికి ఇది విరుద్ధం. నిజానికి నిరంకుశ మనస్తత్వం ఎలాంటి అసమ్మతినీ సహించకుండా ఉండేలా శిక్షణ పొంది, సిద్ధంగా ఉంటుంది.

అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో ప్రతిపక్షాల వ్యూహంపైనే దృష్టి

ఆ అచ్చు అప్పటికే బీటలు వారుతుండగా, రామ్‌లీలా ర్యాలీ దానిని బద్దలుకొట్టి అణచివేత పాలన నుంచి స్వేచ్ఛా భావన వైపు దారితీసింది.

పలు రాష్ట్రాలలో శాసనసభ ఎన్నికలు, ముఖ్యంగా యూపీలో అసెంబ్లీ ఎన్నికలు సమీపిస్తున్న తరుణంలో తమ ప్రత్యర్థులు సర్వసమగ్రంగా సమీకరించిన అసంతృప్త భారతీయుల దాడిని ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌-బీజేపీ, మోదీ ప్రభుత్వం ఎలా ఎదుర్కొంటాయి? రాబోయే మూడు నెలల పాటు ఇది ఒక ముఖ్యమైన ప్రశ్నగా నిలవనుంది.

ఇటీవల కాలంలో స్ఫూర్తి పొందిన ప్రతిపక్షం ఎత్తుగడలు కూడా పరిశీలకుల పరిశీలనలో ఉంటాయి. రామ్‌లీలా జన సమీకరణకు అధికార రాజకీయాలలో పాతుకుపోయిన ఒక ఉద్దేశ్యం ఉందా? ఒకవేళ అదే నిజమైతే, ఎన్నికల సవాలును ఎదుర్కోవటానికి రాష్ట్రాల వారీగా సభలు నిర్వహించడం ద్వారా ఎన్నికల పొత్తులను ఏర్పరచుకోవడంలో, సరైన సమయంలో అవగాహన చేసుకోవడంలో పాలకవర్గ వ్యతిరేకులు ఎంతవరకు సృజనాత్మకంగా ఉండగలరు?

సీఈసీ జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ పాత్రపై ప్రశ్నలు

జ్ఞానేశ్‌ కుమార్‌ సంగతేమిటి? వారాలుగా ఆయన జాడ లేదు. రాబోయే శాసనసభ ఎన్నికలు ఆయన సారథ్యంలో జరుగుతాయా? ఒకవేళ జరిగితే, సాంకేతికంగా చెప్పాలంటే ఆయన ఆదేశాల మేరకే లేదా ప్రజలు అనుమానిస్తున్నట్లుగా పై అధికారుల ఆదేశాల మేరకు ఇప్పటికే 13 కోట్ల మంది ప్రజలు తమ ఓటు హక్కును కోల్పోయిన తర్వాత ఓటర్లు ఏ విధంగా స్పందించే అవకాశం ఉంది?

సీఈసీ అధికారం ఎప్పుడో పోయింది. ప్రధానమంత్రి, ఆయన సన్నిహితుల అధికారం చిన్నాభిన్నమైంది. ఇది భారతదేశానికి నిజంగా అపూర్వమైన పరిస్థితి. ఒకే బండరాయి తన తోకను తానే తురుముకుంటున్నట్లుగా ఇది కనిపిస్తోంది. దేశ రాజధానిలోనూ, రాష్ట్రాలలోనూ, ముఖ్యంగా ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌-బీజేపీ అంతర్గత సమావేశాలలోనూ ప్రశ్నలు, ఊహాగానాలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి. అకస్మాత్తుగా సమాధానాల కన్నా ప్రశ్నలే ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ప్రతిపక్ష సమీకరణ సరిగ్గా ఇలాంటి దశలోనే ముందుకు వచ్చింది.

(ది ఫెడరల్‌.కామ్‌)