యూనిఫామ్‌ సివిల్‌ కోడ్‌ విశ్వాస లోటు!

వెంకగారి భూమయ్య

భారతదేశంలో యూనిఫామ్‌ సివిల్‌ కోడ్‌ లేదా ఉమ్మడి పౌర స్మృతి అనే అంశం దశాబ్దాలుగా కేవలం ఒక చట్టపరమైన ప్రతిపాదనగానే కాకుండా, దేశ సామాజిక సంస్కృతి, రాజకీయ వాతావరణాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేస్తున్న సవాలుగా నిలిచింది. ఇటీవల కేంద్ర ప్రభుత్వం 2029 నాటికి జాతీయ స్థాయి లో ఎన్డీయే పాలిత రాష్ట్రాలలో దీనిని సమగ్రంగా అమలు చేసే దిశగా అడుగులు వేస్తోందన్న హోంమంత్రి ప్రకటనతో ఈ అంశంపై మళ్లీ సుదీర్ఘమైన విశ్లేషణలు, భిన్నాభిప్రాయాలు ప్రారంభమయ్యాయి. స్వతంత్ర భారత రాజ్యాంగ నిర్మాతలు పౌరులందరికీ సమాన హక్కులు కల్పించాలనే ఉన్నత లక్ష్యంతో రాజ్యాంగంలోని 44వ ఆర్టిక ల్‌ కింద ఆదేశిక సూత్రాల విభాగంలో ఉమ్మడి పౌర స్మృతి అమలును పొందుపరిచారు. దేశంలోని పౌరులందరికీ వారు నమ్మే మతంతో సంబంధం లేకుండా ఒకే రకమైన సివిల్‌ చట్టాలు ఉండాలనేది ఈ ఆర్టికల్‌ ఉద్దేశం.
సిద్ధాంతపరంగా చూస్తే ఇది ఎంతో ఆధునికమైన, సమానత్వ భావనకు అద్దం పట్టే ఆలోచనగా కనిపిస్తుంది. అయితే, భారతదేశం వంటి విభిన్న భాషలు, సంస్కృతులు, ఆచారా లు, విభిన్న మత విశ్వాసాలు కలిగిన దేశంలో ఒకే రకమైన సివిల్‌ చట్టాలను వర్తింపజేయడం వెనుక ఎన్నో సంక్లిష్టతలు దాగి ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఉమ్మడి పౌర స్మృతి అమలు వెనుక ఉన్న పాలకుల ఉద్దేశంపై వ్యక్తమవుతున్న నమ్మకలేమి లేదా విశ్వాస లోటు ఈ అంశాన్ని మరింత క్లిష్టంగా
మార్చివేసింది.
చారిత్రక కోణంలో విశ్లేషిస్తే, మన దేశంలో నేర చట్టాలు లేదా క్రిమినల్‌ లాస్‌ అందరికీ సమానంగానే ఉంటాయి. కానీ వివాహం, విడాకులు, దత్తత, జీవనభృతి, వారసత్వ ఆస్తుల పంపిణీ వంటి వ్యక్తిగత విషయాలకు వచ్చేసరికి వేర్వేరు మతాలకు సంబంధించి వేర్వేరు పర్సనల్‌ లాస్‌ అమలులో ఉన్నాయి. ఇస్లామిక్‌, హిందూ, క్రైస్తవ, పారసీ చట్టాలు ఆయా మతాల ఆచారాలకు అనుగుణంగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. అయి తే, ఈ మతపరమైన వ్యక్తిగత చట్టాలలో చాలా వరకు స్త్రీలకు పురుషులతో సమానంగా హక్కులు లభించడం లేదనేది అనేక దశాబ్దాలుగా ఉన్న ప్రధాన ఫిర్యాదు. ముఖ్యంగా వివాహ రద్దు, దత్తత మరియు ఆస్తి హక్కుల విషయంలో మహిళలు తీవ్రమైన వివక్షను ఎదుర్కొంటున్నారు. ఉమ్మడి పౌరస్మృతి అమల్లోకి వస్తే మతపరమైన లింగ వివక్షకు అంతం పడుతుందని, స్త్రీలకు అన్ని రంగాల్లో సమాన హక్కులు దక్కుతాయని, ఇది సామాజిక న్యాయానికి ఒక నిదర్శనంగా మారుతుందని దీనిని సమర్థించే రాజ్యాంగ నిపుణులు భావిస్తున్నారు. రాజ్యాంగంలోని సమానత్వ హక్కు ఆధారంగా ప్రతి పౌరుడికి న్యాయం జరగాలనేదే దీనిలోని ప్రధాన ఆకాంక్ష.
అయినప్పటికీ, ఈ చట్టాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తున్న వర్గాల నుంచి కూడా బలమైన వాదనలు వినిపిస్తున్నాయి. రాజ్యాంగంలోని 25వ ఆర్టికల్‌ ప్రకారం భారత పౌరులందరికీ తమ మతాన్ని స్వేచ్ఛగా ఆచరించే, ప్రచారం చేసుకునే హక్కు కల్పించబడింది. వ్యక్తిగత చట్టాలు అనేవి మతాచారాల్లో ఒక భాగమని, ఉమ్మడి పౌర స్మృతిని బలవంతంగా రుద్దడం వల్ల మైనారిటీల సాంస్కృతిక స్వేచ్ఛ, మతపరమైన గుర్తింపు దెబ్బతింటాయని వారు తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ముఖ్యంగా, ఉమ్మడి పౌరస్మృతి యొక్క ప్రాథమిక సిద్ధాంతంపై కంటే, దానిని అమలు చేయాలని భావిస్తున్న ప్రభుత్వ రాజకీయ ఉద్దేశంపైనే ఈ వివాదమంతా నడుస్తోంది. అధికారంలో ఉన్న భారతీయ జనతా పార్టీ తన సుదీర్ఘకాల ఎజెండాలో భాగంగా ఉన్న రామమందిర నిర్మాణం, జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో ఆర్టికల్‌ 370 రద్దు వంటి అంశాలను పూర్తి చేసిన తరువాత, మూడవ ముఖ్యమైన అడుగుగా ఉమ్మడి పౌరస్మృతి వైపు వెళ్తోందనే భావన వ్యతిరేకులలో బలపడింది. దీనివల్ల ఇది మైనారిటీలను లక్ష్యంగా చేసుకుని తెస్తున్న రాజకీయ చట్టం గా ముద్రపడటం వల్ల విశ్వాస లోటు మరింత పెరిగింది.
ఈ నమ్మకలేమి కేవలం ప్రతిపక్ష పార్టీలు లేదా మైనారిటీ సంఘాలకే పరిమితం కాలేదు. స్వయంగా అధికార ఎన్డీయే కూటమిలోని మిత్రపక్షాలు కూడా ఈ విషయంలో స్పష్టమైన ఆందోళనను వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు, బీహార్‌ రాష్ట్రంలో అధికారంలో ఉన్న జనతాదళ్‌ (యునైటెడ్‌ వంటి పార్టీలు బహిరంగంగానే ఉమ్మడి పౌర స్మృతిపై తమ అసమ్మతిని పునరుద్ఘాటించడం గమనార్హం. విభిన్న సామాజిక నిర్మాణాలు ఉన్న భారతదేశంలో అన్ని ప్రాంతాల, అన్ని వర్గాల ప్రజలను ఒకే చట్రంలోకి తీసుకురావడం ఎంతటి సున్నితమైన విషయమో ఈ రాజకీయ వ్యతిరేకత స్పష్టం చేస్తోంది. మరోవైపు, దేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాలు తమ సొంత స్థాయిలో ఈ చట్టాన్ని తీసుకురావడానికి ప్రయత్నాలు ప్రారంభించాయి. ఉత్తరాఖండ్‌ రాష్ట్రం జనవరి 2025లో అధికారికంగా ఉమ్మడి సివిల్‌ కోడ్‌ను అమలు చేస్తూ మొదటి రాష్ట్రంగా నిలిచింది. అదేవిధంగా గుజరాత్‌, మధ్యప్రదేశ్‌, అస్సాం రాష్ట్రాలు శాసనసభలలో చట్టాలను ఆమోదించగా, మహారాష్ట్ర, రాజస్థాన్‌, ఛత్తీస్‌గఢ్‌, పశ్చిమ బెంగాల్‌ వంటి రాష్ట్రాలు కూడా తమ ప్రతిపాదనలను సిద్ధం చేసే దిశగా పనిచేస్తున్నాయి.
ఇక్కడ గమనించాల్సిన మరొక ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, ఈ ఉమ్మడి చట్టాలను రూపొందిస్తున్నప్పుడు ప్రభుత్వాలు స్థానిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా కొన్ని మినహాయింపులు ఇస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా ఈశాన్య రాష్ట్రాలలోని మరియు వివిధ ప్రాంతాలలోని గిరిజన తెగల ఆచారాలు, వారి సంప్రదాయ చట్టాలను కాపాడేందుకు మినహాయింపుల ను కల్పిస్తున్నారు. వలస పాలన కాలం నుంచి ఒకే రకమైన కోడ్‌ కలిగి ఉన్న గోవా రాష్ట్ర అనుభవాన్ని కూడా ఇక్కడ పరిగణనలోకి తీసుకుంటున్నారు. అయితే, ఇలా రాష్ట్రానికో రీతి లో లేదా వర్గానికో రీతిలో మినహాయింపులు ఇవ్వడం అనేది ఉమ్మడి అనే పదానికి మూల అర్థాన్ని ఎంతవరకు నిలబెడుతుందనే ప్రశ్నలు కూడా ఉత్పన్నమవుతున్నాయి. సంపూర్ణమైన ఏకరూపత సాధించడం ఆచరణలో ఎదురయ్యే అతిపెద్ద సవాలుగా మారింది.
ఏ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలోనైనా ఒక పెద్ద సామాజిక మార్పును తీసుకురావడానికి చట్టాల కంటే ముందుగా ప్రజల మనస్సుల్లో నమ్మకాన్ని నింపడం అత్యంత ప్రధానమైన బాధ్యత. ప్రజల భాగస్వామ్యం లేకుండా లేదా వారి అనుమానాలను నివృత్తి చేయకుండా చేసే చట్టాలు సామాజిక అసంతృప్తికి, నిరసనలకు దారితీస్తాయి. ప్రభుత్వం ముందుగా చేయవలసింది ఏమిటంటే, ఈ ఉమ్మడి పౌర స్మృతి ఉద్దేశం ఏదో ఒక మతాన్ని లేదా వర్గాన్ని అణచివేయడం కాదని, కేవలం పౌర హక్కులను కాపాడటమేనని పారదర్శకంగా నిరూపించాలి. దీనికోసం అన్ని మతాలకు చెందిన ప్రాతినిధ్యం ఉన్న పెద్దల తో, న్యాయ కోవిదులతో, వివిధ సామాజిక సంస్థలతో, ముఖ్యంగా మహిళా హక్కుల కోసం పోరాడుతున్న సంఘాల తో దేశవ్యాప్తంగా బహిరంగ చర్చలు జరపాలి.
సంప్రదింపులు లేకుండా ఏకపక్షంగా ముసాయిదాలను అమలు చేయడం వల్ల ఈ విశ్వాస లోటు మరింత హెచ్చు అవుతుంది. రాజ్యాంగబద్ధమైన ప్రక్రియను అనుసరిస్తూ, పార్లమెంటరీ కమిటీల ద్వారా విస్తృతమైన విశ్లేషణలు జరిపి, పౌరులందరి హక్కులకు రక్షణ కల్పించేలా సమగ్రమైన మార్గాన్ని ఎంచుకోవడమే శ్రేయస్కరం. భారతదేశ సమగ్రత, వైవిధ్యం మరియు రాజ్యాంగ విలువలను కాపాడుతూనే పౌరులందరికీ సమానత్వం అందించే దిశగా అందరినీ కలుపుకుని ముందుకు సాగినప్పుడే ఉమ్మడి పౌర స్మృతి అనేది అర్థవంతమైన రాజ్యాంగ లక్ష్యంగా మారుతుంది.