సీతాఫలం.. అడవి సంపదకు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు ఎప్పుడు?

శ్రీశైలం దూడం

ఒకప్పుడు తెలంగాణ పల్లెల్లోని గుట్టలు, బంజరు భూములు, అడవుల అంచుల్లో సహజంగా లభించే సీతాఫలం నేడు పట్టణ మార్కెట్లలో ఖరీదైన పండు గా మారింది. పేదలకు అందుబాటులో ఉండే ప్రకృతి సంపద వినియోగదారులకు భారం గా మారడం వెనుక వాతావరణ మార్పులు, దిగుబడి, సరఫరా, నిల్వ సదుపాయాల కొరత వంటి అనేక కారణాలున్నాయి. అయితే, అసలు ప్రశ్న ఒక్కటే.. ఇంతటి పోషక విలువలు, వాణిజ్య అవకాశాలున్న సీతాఫలాన్ని రైతులకు ఆదాయ వనరుగా మార్చడంలో ప్రభుత్వాలు ఎందుకు వెనుకబడ్డాయి?
సీతాఫలం శాస్త్రీయ నామం అనోనా స్క్వామోసా. ఇది అనోనేసి కుటుంబానికి చెందిన ఉష్ణమండల పండు. దీని మూల ప్రాంతం మధ్య అమెరికా, వెస్టిండీస్‌ ప్రాంతాలు. శతాబ్దాల క్రితం వాణిజ్య మార్గాల ద్వారా ఆసియాకు చేరి, భారతదేశంలో విస్తరించింది. సీతాదేవి ఈ పండును తిన్నందుకే ఆ పేరు వచ్చిందనే జానపద కథ ప్రచారంలో ఉంది. అయితే, దీనికి నిర్ధారిత చారిత్రక ఆధారాలు లేవు. తెలంగాణలో బాలానగర్‌ సీతాఫలం వంటి స్థానిక రకాల ప్రత్యేకతలను గుర్తించి పరిశోధించడం, వాటికి తగిన గుర్తింపు తీసుకురావడం అవసరం.
పోషకాల గని.. ఆరోగ్యానికి మేలు
సీతాఫలంలో సహజ చక్కెరలు, పీచు, మాంసకృత్తులు, విటమిన్‌ సి, విటమిన్‌ బి6, పొటాషియం, మెగ్నీషియం వంటి పోషకాలు ఉంటాయి. పీచు జీర్ణక్రియకు, విటమిన్‌ సి సాధారణ రోగనిరోధక వ్యవస్థ పనితీరుకు, పొటాషియం కండరాలు, నరాల సాధారణ పనితీరుకు తోడ్పడతాయి. అయితే, ఇది ఏ వ్యాధికీ మందు కాదు. సమతుల ఆహారంలో భాగంగా తీసుకోవాల్సిన పండు మాత్రమే.
మధుమేహం ఉన్నవారు కూడా తమ రక్తంలో చక్కెర స్థాయులు, ఆహార ప్రణాళికను బట్టి పరిమితంగా తీసుకోవచ్చు. పండులో సహజ చక్కెరలు, పిండి పదార్థాలు ఉన్నందున పరిమాణంపై శ్రద్ధ అవసరం. మూత్రపిండాల సమస్యలతో పొటాషియం పరిమితం చేయాలని వైద్యులు సూచించినవారు జాగ్రత్త వహించాలి. గర్భిణులు, పిల్లలు సహా అందరూ శుభ్రంగా కడిగిన పండులోని గుజ్జును మాత్రమే తీసుకోవాలి. గింజలను నమలకూడదు; వాటిలో హానికర పదార్థాలుంటాయి.
రైతుకు పంట ఉంది.. గిట్టుబాటు ధర ఎక్కడ?
సీతాఫలం తక్కువ వర్షపాతం ఉన్న ప్రాంతాల్లో నూ పెరిగే సామర్థ్యం కలిగిన పంట. రాతి నేల లు, పొడి వాతావరణ పరిస్థితులను కొంతవరకు తట్టుకోగలదు. అందుకే తెలంగాణలోని అనేక గ్రామాల్లో సహజంగా పెరుగుతోంది. కానీ సహజంగా చెట్ల కు కాసిన పండ్లను ఏరి అమ్ముకోవడం, శాస్త్రీ య పద్ధతుల్లో తోటల సాగు చేయడం రెండూ వేర్వేరు. నాణ్యమై న మొక్కలు, పూత సమయంలో సరైన పరాగసంపర్కం, నేలలో తేమ సంరక్షణ, తెగుళ్ల నివారణ వంటి అంశాల్లో రైతులకు శిక్షణ అవసరం. మరోవైపు, సీతాఫలం త్వరగా పక్వానికి వచ్చి పాడయ్యే స్వభావం కలిగి ఉంటుంది. నిల్వ, రవాణా సదుపాయాలు లేకపోతే రైతు తక్కువ ధరకు విక్రయించాల్సి వస్తుంది. వినియోగదారు డు అధిక ధర చెల్లించినా ఆ ప్రయోజనం పూర్తిగా రైతుకు చేరుతుందనే హామీ లేదు. మధ్యవర్తుల పాత్ర, రవాణా ఖర్చు లు, మార్కెట్‌ ధరల వ్యత్యాసాలను పరిశీలించి పారదర్శక విక్రయ వ్యవస్థను ఏర్పాటుచేయాలి.
ప్రభుత్వ పథకాలు..
ప్రత్యేక కార్యాచరణ ఏదీ?
జాతీయ ఉద్యాన మిషన్‌ వంటి పథకాల ద్వారా సీతాఫలం సాగుకు కూడా నిర్దేశి త నిబంధనల ప్రకారం సహా యం పొందే అవకాశం ఉంది. అయితే, తెలంగాణలో ఈ పంటకోసం ఇప్పటివరకు ఎంత నిధి ఖర్చు చేశారు? ఎన్ని ఎకరాల్లో సాగు విస్తరించింది? ఎంతమంది రైతులు లబ్ధి పొందారు? పరిశోధన, మొక్కల పంపిణీ, ప్రాసెసింగ్‌ కోసం ఎన్ని చర్యలు తీసుకున్నారు? అనే వివరాలు ఉద్యాన శాఖ వెల్లడించాలి. సాధారణ ఉద్యాన పథకాల్లో ఒక పంటను చేర్చడం మాత్రమే సరిపోదు. దాని ప్రత్యేక సమస్యలను పరిష్కరించే కార్యాచరణ అవసరం. రాష్ట్ర ఉద్యాన విశ్వవిద్యాలయం, భారత వ్యవసాయ పరిశోధనా మండలి అనుబంధ సంస్థలు కలిసి స్థానిక రకాల దిగుబడి, నాణ్యత, వాతావరణ ప్రభావం, నిల్వ సామర్థ్యాలపై పరిశోధనలు చేయాలి. బాలానగర్‌ సీతాఫలం ప్రత్యేకతలను శాస్త్రీయంగా నిర్ధారించి, అర్హత ఉంటే భౌగోళిక గుర్తింపు కోసం కృషి చేయాలి.
పల్లె నుంచి ప్రపంచ మార్కెట్‌ వరకు
సీతాఫలాన్ని పండుగా విక్రయించడానికే పరిమితం కాకుండా దాని గుజ్జుతో ఐస్‌క్రీమ్‌, పానీయాలు, ఇతర ఆహార ఉత్పత్తులు తయారు చేసే చిన్న పరిశ్రమలను ప్రోత్సహించాలి. గ్రామీణ మహిళా సంఘాలు, రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలకు పల్ప్‌ తయారీ, ప్యాకేజింగ్‌, నిల్వ సాంకేతికత అందించాలి. ఆహార భద్రత ప్రమాణాలు పాటిస్తూ నాణ్యమైన ఉత్పత్తులను దేశీయ మార్కెట్లకు తీసుకెళ్లాలి. అనంతరం వ్యవసాయ, ప్రాసెస్డ్‌ ఆహార ఉత్పత్తుల ఎగుమతి అభివృద్ధి సంస్థ సహకారంతో విదేశీ మార్కెట్‌ అవకాశాలను పరిశీలించాలి.
అదే సమయంలో సహజంగా పెరుగుతున్న సీతాఫలం చెట్లను కాపాడాలి. గుట్టల తవ్వకాలు, భూముల వినియోగ మార్పుల వల్ల ఈ సంపద అంతరించకుండా అటవీ, ఉద్యాన శాఖలు సమన్వయంతో పనిచేయాలి. కోతుల వల్ల పంట నష్టాన్ని తగ్గించేందుకు మానవీయ పరిష్కారాలు అన్వేషించాలి. చిన్న ఉద్యాన పంటలకు పంట బీమా, నష్టపరిహారం వర్తించేలా ప్రభుత్వాలు విధానాలను సమీక్షించాలి.
ప్రకృతి సంపదను రైతు సంపదగా మార్చాలి!
సీతాఫలం కేవలం ఒక పండు కాదు.. కరువు ప్రాంతాల్లో గ్రామీణ కుటుంబాలకు ఆదాయం అందించగల అవకాశమున్న ఉద్యాన సంపద. దీనికి అవసరమైన పరిశోధన, నాణ్యమైన మొక్కలు, రైతు శిక్షణ, నిల్వ, ప్రాసెసింగ్‌, మార్కెటింగ్‌ సదుపాయాలను ప్రభుత్వం సమగ్ర ప్రణాళికలో భాగం చేయాలి. సాగు విస్తీర్ణం, దిగుబడి, నిధుల వినియోగం, రైతులకు అందిన ప్రయోజనాలపై ఏటా శ్వేతపత్రం విడుదల చేయాలి.
ప్రకృతి సీతాఫలం చెట్లను పెంచింది.. కానీ వాటిని రైతుల ఆదాయ వనరులుగా మార్చే బాధ్యత ప్రభుత్వానిదే. ప్రకృతి ఇచ్చిన సంపదను నిర్లక్ష్యం చేస్తే అది అడవుల్లోనే మిగిలిపోతుంది. శాస్త్రీయ పరిశోధన, ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహం, రైతుల భాగస్వామ్యం కలిస్తే అదే సంపద జాతీయ, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో తెలంగాణకు ప్రత్యేక గుర్తింపు తీసుకురాగలదు.