నిర్లక్ష్యం చేస్తే ప్రాణాంతకం… అవగాహనే రక్ష!

సుధాకర్‌ ఏవి

(అక్టోబర్‌ 29 ప్రపంచ స్ట్రోక్‌ దినోత్సవం)

మానవ శరీరంలో అత్యంత సంక్లిష్టమైన, కీలకమైన అవయవం మెదడు. అటువంటి మెదడుకు రక్తప్రసరణ ఆగిపోవడం ద్వారా క్షణాల్లో ప్రాణాలను సైతం తీసేయగల అత్యంత ప్రమాదకరమైన వైద్య అత్యవసర పరిస్థితి ‘స్ట్రోక్‌’ లేదా పక్షవాతం. నాడులు, రక్తనాళాల పనితీరుపై తీవ్ర ప్రభావం చూపే ఈ వ్యాధి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి సంవత్స రం కోట్లాదిమంది జీవితాలను చిన్నాభిన్నం చేస్తోంది. ఈ తీవ్రమైన ఆరోగ్య సవాలుపై ప్రపంచ సమాజాన్ని చైతన్యపరచడానికి, బాధితులకు సత్వర వైద్య సేవలు అందేలా చూడటానికి, మరియు ముందస్తు నివార ణా చర్యల పట్ల విస్తృత అవగాహన కల్పించడానికి ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్‌ 29న ‘ప్రపంచ స్ట్రోక్‌ దినోత్సవం’ను నిర్వహిస్తున్నారు. ఆధునిక యుగంలో మారుతున్న జీవనశైలి, శారీరక శ్రమ తగ్గడం మరియు మానసిక ఒత్తిడి పెరగడం వల్ల స్ట్రోక్‌ అనేది ఒక మహమ్మారిలా విస్తరిస్తున్న నేపథ్యంలో, ఈ రోజు ప్రాధాన్యత ఎంతగానో పెరిగింది.
ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO), వరల్డ్‌ స్ట్రోక్‌ ఆర్గనైజేషన్‌ గణాంకాల ప్రకారం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి నాలుగు సెకన్లకు ఒకరికి స్ట్రోక్‌ వస్తోంది, అలాగే ప్రతి ఆరు సెకన్లకు ఒకరు దీనివల్ల ప్రాణాలు కోల్పోతున్నారు. గతంలో ఈ వ్యాధి కేవలం వయోవృద్ధులలోనే ఎక్కువగా కనిపించేది. కానీ ప్రస్తుత కాలంలో మారుతున్న జీవనశైలి, విపరీతమైన మానసిక ఒత్తిడి, సమయం లేని ఆహార అలవాట్ల వల్ల 30 నుండి 40 ఏళ్ల లోపు యువతలో కూడా స్ట్రోక్‌ కేసులు గణనీయంగా పెరుగుతుండటం ఆందోళనకరమైన అంశం. భారతదేశం వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో సరైన అత్యవసర వైద్య సౌకర్యాలు లేకపోవడం వల్ల స్ట్రోక్‌ బారిన పడిన వారు సకాలంలో వైద్యం అందక తీవ్ర వైకల్యానికి గురవుతున్నారు. స్ట్రోక్‌ వచ్చినప్పుడు సమయానికి వైద్యం అందడం అత్యంత కీలకం. స్ట్రోక్‌ లక్షణాలను సులభంగా గుర్తించడానికి F.A.S.T. అనే సూత్రాన్ని ఉపయోగిస్తారు F (Face -ముఖం) నవ్వినప్పుడు ముఖం ఒకవైపుకు వంగిపోవడం.
A(Arms -) చేతులను పైకి ఎత్తమన్నప్పుడు ఒక చేయి బలహీనపడి కిందకు పడిపోవడం. S(Speech – మాట) మాట ముద్దగా రావడం లేదా స్పష్టంగా మాట్లాడలేకపోవడం. T (Time – సమయం) ఈ లక్షణాలు కనిపిస్తే వెంటనే ఆలస్యం చేయకుండా అత్యవసర వైద్య సహాయం అందించ డం.
స్ట్రోక్‌ ప్రమాదాన్ని పెంచే ప్రధాన అంశాలలో అధిక రక్తపోటు, మధుమేహం,అధిక కొలెస్ట్రాల్‌, గుండె జబ్బులు, పొగాకు వాడకం మరియు మద్యం సేవనం ముఖ్యమైనవి. అయితే, సరైన జాగ్రత్తలు పాటిస్తే 90% స్ట్రోక్‌ కేసులను నివారించవచ్చని వైద్య నిపుణులు చెబుతున్నారు.ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని అలవర్చుకోవాలి. ప్రతిరోజూ కనీసం 30 నిమిషాల వ్యాయామం, ఈత లేదా వేగంగా నడవడం అలవాటు చేసుకోవాలి. ఉప్పు, నూనె మరియు జంక్‌ ఫుడ్‌ తగ్గించి, పీచు పదార్థా లు, తాజా పండ్లు, కూరగాయలు ఎక్కువగా తీసుకోవాలి. బిపి, షుగర్‌, కొలెస్ట్రాల్‌ స్థాయిలను తరచుగా పరీక్షించుకుంటూ నియంత్రణ లో ఉంచుకోవాలి. చెడు అలవాట్లకు దూరంగా ఉంటూ ధూమపానం, మద్యం సేవనాన్ని పూర్తిగా మానాలి. స్ట్రోక్‌ అనేది కేవలం ఒక వ్యక్తి ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన సమస్య మాత్రమే కాదు; అది ఆ కుటుంబం యొక్క ఆర్థిక, సామాజిక పునాదులను దెబ్బతీస్తుంది. ‘సమయమే మెదడు’ అనే విషయాన్ని ప్రతి ఒక్కరూ గ్రహించాలి. ప్రభుత్వాసుపత్రుల లో స్ట్రోక్‌ అత్యవసర చికిత్సా విభాగాలను విస్తరించడం, గ్రామీణ స్థాయి లో విస్తృత అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం, ప్రతి పౌరుడు ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని అలవర్చుకోవడం ద్వారా మాత్రమే స్ట్రోక్‌ రహిత సమాజాన్ని నిర్మించవచ్చు.