Bay of Bengal Dead Zone: బంగాళాఖాతంలో తగ్గుతున్న ఆక్సిజన్.. విశాఖ-కాకినాడ తీరాలకు ఎదురుగా ‘డెడ్‌ జోన్‌’.. కనుమరుగవుతున్న చేపలు..

Bay of Bengal Dead Zone: బంగాళాఖాతం.. లక్షలాది మంది మత్స్యకార కుటుంబాలకు జీవనాధారం. వేలాది రకాల సముద్ర జీవులకు ఆవాసం. అలాంటి సముద్రంలో ఇప్పుడు శాస్త్రవేత్తలను ఆందోళనకు గురిచేసే పరిణామం వెలుగులోకి వచ్చింది. పశ్చిమ బంగాళాఖాతం ఉత్తర భాగంలోని సముద్ర అడుగుభాగంలో చేపలు, ఇతర స్థూలజీవులు కనిపించని ‘డెడ్‌ జోన్‌’ను శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.

ఆక్సిజన్‌ కొరతతో ఏర్పడే ఈ ప్రాంతం భారత జలాల్లో నమోదైన తొలి డెడ్‌ జోన్‌గా పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు. ఈ ప్రాంతం సుమారు 17 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం వద్ద, 300 నుంచి 500 మీటర్ల లోతులో ఉన్నట్లు అధ్యయనం వెల్లడించింది. ఈ పరిశోధనను కేంద్ర భూ విజ్ఞాన మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని సెంటర్‌ ఫర్‌ మెరైన్‌ లివింగ్‌ రిసోర్సెస్‌ అండ్‌ ఎకాలజీ (CMLRE) శాస్త్రవేత్తలు నిర్వహించారు. Continental Shelf Research జర్నల్‌లో ప్రచురితమైన అధ్యయనం పశ్చిమ బంగాళాఖాతంలోని లోతైన సముద్ర పర్యావరణం, అడుగుభాగంలో జీవించే చేపల సమూహాలపై ఆక్సిజన్‌ కొరత ప్రభావాన్ని పరిశీలించింది. పరిశోధనలో సీజనల్‌ మార్పులు, సముద్ర ప్రవాహాలు, జీవసంబంధ ప్రక్రియలు, వాతావరణ వైవిధ్యం వంటి అంశాలను విశ్లేషించారు.

300-500 మీటర్ల లోతులో ఒక్క చేప కూడా దొరకలేదు..

శాస్త్రవేత్తలు పశ్చిమ బంగాళాఖాతంలో 200 నుంచి 1,100 మీటర్ల లోతు వరకు మొత్తం 59 ట్రాల్‌ ఆపరేషన్లు నిర్వహించారు. చేపలు, క్రస్టేషియన్లు, మొలస్క్‌లు తదితర సముద్ర జీవులను పరిశీలించారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో భారీగా క్యాచ్‌ లభించగా, ఎనిమిది ప్రాంతాల్లో మాత్రం అసలు క్యాచ్‌ నమోదుకాలేదు. ముఖ్యంగా ఉత్తర పశ్చిమ బంగాళాఖాతం ఖండాంతర అంచులోని 300-500 మీటర్ల లోతు ప్రాంతంలో చేపలు లేని పరిస్థితిని గుర్తించారు. పరిశోధకులు దీనినే డెడ్‌ జోన్‌గా గుర్తించారు.

ఇక్కడ మరో ఆసక్తికరమైన పరిణామాన్ని కూడా పరిశోధకులు గుర్తించారు. డెడ్‌ జోన్‌ అంచుల్లో Parascombrops pellucidus అనే కిరణరెక్కల చేప విపరీతంగా కనిపించింది. ఒక జాతి రెండు భిన్నమైన ఆవాసాల సరిహద్దులో ఎక్కువగా కనిపించే పరిస్థితిని ‘ఎడ్జ్‌ ఎఫెక్ట్‌’గా పిలుస్తారు. తక్కువ ఆక్సిజన్‌ ఉన్న ప్రాంతాన్ని ఈ చేపలు పూర్తిగా నివారిస్తూ, దాని అంచుల్లో మాత్రమే ఎక్కువగా ఉండే అవకాశం ఉందని అధ్యయనం సూచించింది.

డెడ్‌ జోన్‌ ఎలా ఏర్పడింది?

సముద్రంలో ఆక్సిజన్‌ తగ్గడానికి అనేక భౌతిక, జీవసంబంధ కారణాలు ఉంటాయి. ఈ ప్రాంతంలో వెచ్చని, చల్లని సముద్ర ప్రవాహాలకు సంబంధించిన ఎడ్డీలు ఒకేసారి ఉండటం, నీటి పొరల్లో బలమైన స్తరీకరణ ఏర్పడటం, నిలిచిపోయిన నీటిలో సేంద్రియ పదార్థం ఎక్కువగా చేరడం వంటి పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి. సముద్రంలో ఉత్పత్తి అయ్యే జీవ పదార్థం అడుగుభాగానికి చేరిన తర్వాత సూక్ష్మజీవులు దానిని విచ్ఛిన్నం చేస్తాయి. ఈ ప్రక్రియలో పెద్ద మొత్తంలో ఆక్సిజన్‌ వినియోగం అవుతుంది. ఫలితంగా అడుగుభాగంలో ఆక్సిజన్‌ స్థాయి జీవులు తట్టుకోలేనంతగా తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.

బంగాళాఖాతంలో గంగా-బ్రహ్మపుత్ర వంటి భారీ నదీ వ్యవస్థలతో పాటు గోదావరి, కృష్ణా, మహానది వంటి నదులు కూడా మంచినీరు, అవక్షేపాలు, పోషక పదార్థాలను సముద్రంలోకి తీసుకువస్తాయి. ఈ మంచినీరు సముద్రపు ఉప్పునీటి కంటే తేలికగా ఉండటంతో సముద్రపు పై పొరల్లో స్తరీకరణను పెంచుతుంది. ఫలితంగా పైభాగంలోని ఆక్సిజన్‌ లోతైన నీటిలోకి చేరే ప్రక్రియ బలహీనపడుతుంది. బంగాళాఖాతంలోని ఆక్సిజన్‌ కనిష్ఠ మండలాల ఏర్పాటులో నదుల నుంచి వచ్చే మంచినీరు, సముద్రపు స్తరీకరణ, ఎడ్డీల ప్రభావం కీలకంగా ఉంటాయని ఇతర పరిశోధనలు కూడా సూచిస్తున్నాయి.

గోదావరి సమీపంలోనూ ఆక్సిజన్‌ కొరత

ఇదే సమయంలో గోదావరి నది సముద్రంలో కలిసే ప్రాంతానికి సంబంధించి హైదరాబాద్‌ విశ్వవిద్యాలయం, సీఎస్‌ఐఆర్‌-ఎన్‌ఐఓ విశాఖపట్నం, సౌదీ అరేబియాలోని కింగ్‌ అబ్దుల్లా యూనివర్సిటీ పరిశోధకులు నిర్వహించిన మరో అధ్యయనం కూడా ఆందోళనకర అంశాలను వెల్లడించింది.గోదావరి వరదలు, భారీ ప్రవాహాల సమయంలో నది ద్వారా పెద్ద మొత్తంలో సేంద్రియ పదార్థం, పోషకాలు బంగాళాఖాతంలోకి చేరుతాయి. ఇవి సముద్రంలో ఫైటోప్లాంక్టన్‌ ఉత్పత్తిని పెంచుతాయి. ఆ జీవ పదార్థం కిందికి చేరి కుళ్లే సమయంలో సూక్ష్మజీవులు ఆక్సిజన్‌ను వినియోగిస్తాయి. ఈ కారణంగా గోదావరి ముఖద్వారం సమీపంలో సుమారు 40 నుంచి 200 మీటర్ల లోతులో ఆక్సిజన్‌ తీవ్రంగా తగ్గే పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నట్లు ఆ అధ్యయనం గుర్తించింది.

అయితే గోదావరి అధ్యయనం, CMLRE గుర్తించిన 300-500 మీటర్ల లోతులోని డెడ్‌ జోన్‌ ఒకటే ప్రాంతమని చెప్పడం సరికాదు. ఇవి వేర్వేరు పరిశోధనలు. రెండూ బంగాళాఖాతంలో ఆక్సిజన్‌ కొరత సముద్ర జీవవ్యవస్థపై చూపే ప్రభావాన్ని మాత్రం స్పష్టంగా సూచిస్తున్నాయి. గోదావరి అధ్యయనం కూడా తన ఫలితాలను మరింత ప్రత్యేక పరిశోధనలతో ధ్రువీకరించాల్సిన అవసరం ఉందని పేర్కొంది.

వాతావరణ మార్పులతో సంబంధం ఏంటి?

CMLRE అధ్యయనం డెడ్‌ జోన్‌ కాలానుగుణంగా కనిపిస్తోందని చెబుతోంది. అంటే ఇది ఎప్పటికీ ఒకే ప్రాంతంలో శాశ్వతంగా ఉండే మృత మండలం అని అర్థం కాదు. సహజ సముద్ర పరిస్థితులు, వాతావరణ వైవిధ్యం, సముద్ర ప్రవాహాలు, మానవ కార్యకలాపాలు వంటి అంశాలు ఇలాంటి ఆక్సిజన్‌ కొరత ప్రాంతాల తీవ్రతను ప్రభావితం చేయవచ్చు. అధ్యయనం సహజ లేదా మానవ ప్రేరిత వాతావరణ వైవిధ్యం అడుగుభాగంలో నివసించే జీవులను కూడా ప్రభావితం చేయగలదని సూచించింది.

వాతావరణ మార్పులు సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలు, వర్షపాతం, నదుల ప్రవాహాలు, సముద్రపు స్తరీకరణ వంటి అంశాలను మార్చగలవు. అయితే ఈ ఒక్క అధ్యయనం ఆధారంగా బంగాళాఖాతంలోని డెడ్‌ జోన్‌కు వాతావరణ మార్పులే ఏకైక కారణమని చెప్పలేం. పరిశోధకులు సహజ, మానవ ప్రేరిత రెండు రకాల వాతావరణ వైవిధ్యాల ప్రభావాన్ని ప్రస్తావించారు.

మత్స్య సంపదపై ప్రభావం ఎలా ఉంటుంది?

ఆక్సిజన్‌ తీవ్రంగా తగ్గిన ప్రాంతాల్లో చేపలు, ఇతర సముద్ర జీవులు జీవించడం కష్టమవుతుంది. కొన్ని జీవులు చనిపోవచ్చు. మరికొన్ని ఆ ప్రాంతం నుంచి వలస వెళ్లి ఆక్సిజన్‌ ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలకు చేరవచ్చు. దీంతో చేపల ఆవాస ప్రాంతం క్రమంగా మారే అవకాశం ఉంటుంది. మత్స్యకారులు సంప్రదాయంగా చేపలు పట్టే ప్రాంతాల్లో జీవుల పంపిణీ మారితే వేట విధానాలు, ప్రయాణ దూరం, ఇంధన ఖర్చులు కూడా ప్రభావితమయ్యే అవకాశం ఉంది. CMLRE అధ్యయనం కూడా హైపాక్సియా చేపల జనాభా నిర్మాణం, జీవసముదాయ కూర్పు, పర్యావరణ వ్యవస్థ పనితీరును ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా ప్రభావితం చేయగలదని పేర్కొంది.

బంగాళాఖాతం ఇప్పటికే ప్రపంచంలోని ముఖ్యమైన ఆక్సిజన్‌ కనిష్ఠ మండలాల్లో ఒకటిగా గుర్తించబడింది. అయితే ఆక్సిజన్‌ కనిష్ఠ మండలం, పూర్తిగా జీవులు లేని ‘డెడ్‌ జోన్‌’ రెండూ ఒకే విషయం కావు. సాధారణ ఆక్సిజన్‌ కనిష్ఠ మండలంలో ఆక్సిజన్‌ చాలా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ కొన్ని జీవులు అక్కడ జీవించగలవు. డెడ్‌ జోన్‌లో పరిస్థితులు మరింత తీవ్రమై చేపలు, ఇతర స్థూలజీవులు కనిపించకపోవచ్చు.

సముద్ర ఆరోగ్యంపై హెచ్చరిక

బంగాళాఖాతంలో ఆక్సిజన్‌ కొరతపై వెలువడుతున్న ఈ పరిశోధనలు సముద్ర ఆరోగ్యాన్ని నిరంతరం పర్యవేక్షించాల్సిన అవసరాన్ని సూచిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా నదుల ద్వారా సముద్రంలోకి చేరే పోషకాలు, సేంద్రియ పదార్థాలు, అవక్షేపాలు, నదీ ప్రవాహాల్లో మార్పులు, సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలు, సముద్ర ప్రవాహాలు వంటి అంశాలను కలిపి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.

గోదావరి సమీపంలోని ఆక్సిజన్‌ కొరతపై జరిగిన అధ్యయనం కూడా నదీ ప్రవాహం, సముద్ర ప్రసరణ, జీవసంబంధ ప్రక్రియల మధ్య ఉన్న సంక్లిష్ట సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకోవాల్సిన అవసరాన్ని స్పష్టం చేసింది. అదే సమయంలో మరింత ప్రత్యేకమైన సముద్ర పరిశోధనలు అవసరమని పరిశోధకులు సూచించారు.

అందువల్ల విశాఖపట్నం-కాకినాడ తీరాలకు ఎదురుగా నమోదైన ఈ డెడ్‌ జోన్‌ను తక్షణమే శాశ్వత సముద్ర విపత్తుగా చూడాల్సిన అవసరం లేదు. కానీ భారత జలాల్లో ఇలాంటి ప్రాంతం నమోదవడం మాత్రం సముద్ర పర్యావరణంపై కీలక హెచ్చరికగా భావించవచ్చు. సముద్రంలో ఆక్సిజన్‌ స్థాయులు ఎలా మారుతున్నాయి, ఈ ప్రాంతం ఏ కాలంలో ఏర్పడుతోంది, ఎంత విస్తీర్ణంలో ఉంటుంది, మళ్లీ ఆక్సిజన్‌ సాధారణ స్థాయికి ఎప్పుడు చేరుతుంది, మత్స్య సంపదపై దీని దీర్ఘకాల ప్రభావం ఎంతవరకు ఉంటుంది అనే అంశాలపై నిరంతర పరిశోధన అవసరం.