ఎల్ నినోతో ఆర్థిక వ్యవస్థ విధ్వంసం
El nino
ఏనుగు వేంకటేశ్వరరావు
యావత్ ప్రపంచాన్ని వణికిస్తున్న ఎల్ నినో తో ఆర్థిక వ్యవస్థ విధ్వంసం తప్పదని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఎందుకంటే, దీని ప్రభావం కేవలం వ్యవసాయానికే పరిమితం కాదు. గ్రామీణ ఉపాధిపై, పశుసంపదపై, తాగునీటి లభ్యతపై, విద్యుత్ ఉత్పత్తిపై కూడా ప్రభావం ఉంటుంది. జలాశయాల్లో నీటి నిల్వ లు తగ్గితే సాగు దెబ్బతింటుంది. జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తి తగ్గుతుంది. విద్యుత్ కొరత పరిశ్రమల ఉత్పత్తిని ప్రభావితం చేస్తుంది. వ్యవసాయ దిగుబడులు తగ్గితే గ్రామీణ ఆదాయం తగ్గుతుంది. గ్రామీణ కొనుగోలు శక్తి క్షీణిస్తుంది. దాని ప్రభావం తయారీ రంగం నుంచి సేవారంగం వరకు విస్తరిస్తుంది. చివరికి ఆర్థిక వృద్ధి మందగిస్తుంది. అందువల్ల వాతావరణ మార్పులను కేవలం పర్యావరణ సమస్యగా కాకుండా ఆర్థిక సమస్యగా కూడా చూడాల్సిన అవసరం ఏర్పడింది. భారత్ వంటి వ్యవసాయాధారిత దేశంలో ఆహార ద్రవ్యోల్బణం మొత్తం ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రభావితం చేస్తుంది. సాధారణ కుటుంబం నెలవారీ ఖర్చులో అత్యధిక భాగం ఆహారానికే వెచ్చిస్తుంది. బియ్యం, పప్పులు, వంటనూనె, కూరగాయలు, పాలు, గుడ్లు, పండ్ల ధరలు పెరిగితే మధ్యతరగతి కుటుంబాలు కూడా ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటాయి. పేద కుటుంబాల పరిస్థితి మరింత దయనీయంగా మారుతుంది. వారు ఇతర ఖర్చులను తగ్గించుకోవచ్చు కానీ, ఆహారాన్ని పూర్తిగా తగ్గించుకోలేరు. అందువల్ల ఆహార ద్రవ్యోల్బణం సామాజిక అసమానతలను మరింత పెంచుతుంది. రెపో రేటు స్థిరంగా ఉన్నా, ఆహార ధరలు పెరిగితే సామాన్యుడికి ఆ స్థిరత్వం వల్ల పెద్దగా ఉపయోగం ఉండదు. ఇక్కడే ద్రవ్య విధానం పరిమితులు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. రిజర్వు బ్యాంకు తన వద్ద ఉన్న సాధనాలతో మార్కెట్ లో నగదు లభ్యతను నియంత్రించగలదు. రుణాల ఖర్చును ప్రభావితం చేయగలదు. ద్రవ్యోల్బణ అంచనాలను నియంత్రించడానికి ప్రయత్నించగలదు. కానీ పంటలు పండించడం దాని చేతిలో లేదు. నిల్వ గిడ్డంగులు నిర్మించడం దాని బాధ్యత కాదు. రవాణా వ్యవస్థను మెరుగుపరచడం, వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని పెంచడం, చమురు దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం, ఉపాధి కల్పించడం వంటి బాధ్యతలు ప్రభుత్వాలపై ఉంటాయి. అందువల్ల ద్రవ్య విధానం, ప్రభుత్వ ఆర్థిక విధానం పరస్పరం అనుసంధానమై పనిచేయకపోతే ఆశించిన ఫలితాలు రావు.
ఇదే సమయంలో ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ కూడా మరో అనిశ్చిత దశలోకి అడుగుపెడుతోంది. అమెరి కా, యూరప్, చైనా వంటి ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థల వృద్ధి మందగించడం, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య విధానాలలో మార్పులు, భౌగోళిక ఉద్రిక్తతలు, చమురు ధరల అస్థిరత, సరఫరా గొలుసుల్లో అంతరాయాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెట్టుబడులపై ప్రభావం చూపుతున్నా యి. గతంలో కొవిడ్ మహమ్మారి ప్రపంచానికి ఒక పాఠం నేర్పింది. ప్రపంచీకరణ ఎంత బలంగా ఉన్నప్పటికీ, ఒక సంక్షోభం వచ్చినప్పుడు సరఫరా గొలుసులు ఎంత వేగంగా దెబ్బతింటాయో ప్రపంచం చూసింది. ఇప్పుడు అదే ప్రమాదం వాతావరణ మార్పులు, యుద్ధాలు, వాణిజ్య ఆంక్షల రూపంలో మళ్లీ కనిపిస్తోంది. అలాంటి పరిస్థితుల్లో భారతదేశం కేవలం వడ్డీ రేట్లపైనే ఆధారపడకుండా భవిష్యత్తు ఆర్థిక సవాళ్లకు ఇప్పటి నుంచే సిద్ధమవ్వాలి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో భారతదేశం ముందున్న అతిపెద్ద సవాలు ద్రవ్యోల్బణాన్ని నియంత్రిస్తూనే ఆర్థిక వృద్ధిని కొనసాగించడం. ద్రవ్యోల్బణాన్ని అరికట్టడానికి వడ్డీ రేట్లను అమాంతం పెంచితే పెట్టుబడులు తగ్గుతాయి. పరిశ్రమలు విస్తరణ ప్రణాళికలను వాయిదా వేస్తాయి. చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలకు రుణాల భారం పెరుగుతుంది. ఉపాధి అవకాశాలు తగ్గుతాయి. మరోవైపు వడ్డీ రేట్లను తక్కువగా ఉంచితే మార్కెట్లో నగదు ప్రవాహం పెరిగి ధర లు మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యతను సాధించడమే కేంద్ర బ్యాంకుకు అత్యంత క్లిష్టమైన బాధ్యత. అందుకే రిజర్వు బ్యాంకు ప్రస్తుతం వేచి చూసే విధానాన్ని అవలంబించింది. అంతర్జాతీయ పరిస్థితులు, ఆహార ధరలు, ఇంధన వ్యయం, ఎల్ నినో ప్రభావం వంటి అంశాలను నిశితంగా పరిశీలిస్తూ భవిష్యత్తు నిర్ణయాలు తీసుకుంటామని స్పష్టం చేసింది. అయితే ద్రవ్యోల్బణ నియంత్రణ బాధ్యతను పూర్తిగా రిజర్వు బ్యాంకుపైనే వదిలేయడం సమంజసం కాదు. ఇందులో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పాత్ర మరింత కీలకం. ముఖ్యంగా ఆహార ద్రవ్యోల్బణాన్ని నియంత్రించాలంటే వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని పెంచడం తప్ప మరో మార్గం లేదు. సాగునీటి ప్రాజెక్టులను వేగంగా పూర్తి చేయడం, వర్షపు నీటి సంరక్షణను గ్రామస్థాయిలో విస్తరించడం, సూక్ష్మ సేద్యాన్ని ప్రోత్సహించడం, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే విత్తనాల అభివృద్ధి, పంటల వైవిధ్యీకరణ వంటి చర్య లు అత్యవసరం.
ఎల్ నినో వంటి పరిస్థితులు తరచూ సంభవిస్తున్న ప్రస్తుత కాలంలో వ్యవసాయాన్ని పాత పద్ధతులకే పరిమితం చేస్తే ఆహార భద్రత ప్రమాదంలో పడే అవకా శం ఉంది. ఉత్పత్తి పెరిగినా రైతుకు తగిన ధర రాకపోవడం, వినియోగదారుడు అధిక ధర చెల్లించడం భారత వ్యవసాయ రంగంలోని మరో వైరుధ్యం. దీనికి ప్రధాన కారణం సరఫరా గొలుసులో ఉన్న లోపాలు. దేశంలో ఇప్పటికీ పంటల కోత అనంతరం భారీ స్థాయిలో ఆహార నష్టం జరుగుతోంది. తగిన గిడ్డంగు లు లేకపోవడం, శీతల నిల్వ వ్యవస్థలు పరిమితంగా ఉండటం, రవాణా సదుపాయాల లోపం, మధ్యవర్తు ల ఆధిపత్యం వంటి సమస్యలు ధరలను అస్థిరంగా మారుస్తున్నాయి. కాబట్టి ద్రవ్యోల్బణ నియంత్రణలో భాగంగా గిడ్డంగుల నిర్మాణం, కోల్డ్ చైన్ వ్యవస్థ విస్తరణ, వ్యవసాయ లాజిస్టిక్స్ ఆధునికీకరణకు అధిక ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ప్రభుత్వం మార్కెట్లో జోక్యం చేసుకునే విధానం కూడా సమయోచితంగా ఉండాలి. కొరత ఏర్పడిన తరువాత చర్యలు తీసుకోవడం కంటే, ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయడం అవసరం. ఏ పంట ఉత్పత్తి తగ్గే అవకాశముందో ముందుగానే అంచనా వేసి, అవసరమైతే దిగుమతుల పై సకాలంలో నిర్ణయం తీసుకోవాలి. అవసరం లేని సందర్భాల్లో ఎగుమతులపై ఆంక్షలు విధించడం లేదా అకస్మాత్తుగా విధానాలు మార్చడం రైతు, వ్యాపారి, వినియోగదారులందరికీ అనిశ్చితిని పెంచుతుంది. విధానాలలో స్థిరత్వం కూడా ధరల నియంత్రణలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. భారతదేశం మరో ముఖ్యమైన అంశంపై ఇప్పటి నుంచే దృష్టి సారించాలి. అది ఇంధన భద్రత. దేశం ఇప్పటికీ ముడి చమురు దిగుమతులపై అధికంగా ఆధారపడుతోంది.
ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా యుద్ధం జరిగినా, సముద్ర రవాణా అంతరాయం ఏర్పడినా, చమురు ధరలు పెరిగినా దాని ప్రభావం భారత మార్కెట్పై వెంటనే కనిపిస్తుంది. రవాణా వ్యయం పెరుగుతుంది. ఎరువుల తయారీ ఖర్చు పెరుగుతుంది. విద్యుత్ ఉత్పత్తిపై ప్రభావం పడుతుంది. చివరకు ప్రతి వస్తువు ధర పెరుగుతుంది. కాబట్టి సౌరశక్తి, పవనశక్తి, గ్రీన్ హైడ్రోజన్, జీవ ఇంధనాలు వంటి ప్రత్యామ్నాయ ఇంధన వనరు ల అభివృద్ధి కేవలం పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం మాత్రమే కాదు, ద్రవ్యోల్బణ నియంత్రణ కోసం కూడా అవసరమైన ఆర్థిక వ్యూహం. ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో సంభవించే భవిష్యత్తు సంక్షోభాలను కూడా తక్కువ అంచనా వేయరాదు. వాతావరణ విపత్తులు, భౌగోళిక ఘర్షణలు, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యుద్ధా లు, సాంకేతిక ఆధిపత్య పోటీ, సరఫరా గొలుసుల అంతరాయాలు, ప్రభుత్వ రుణభారం పెరగడం వంటి అంశాలు కలిసి కొత్త తరహా ఆర్థిక సంక్షోభాల కు దారితీయవచ్చు.
2008 ఆర్థిక సంక్షోభం ప్రపంచ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ బలహీనతను బయటపెట్టింది. కోవిడ్ మహమ్మారి ప్రపంచ సరఫరా వ్యవస్థ ఎంత సున్నితంగా ఉందో నిరూపించింది. రాబోయే సంక్షోభాలు ఈ రెండింటికంటే భిన్నంగా ఉండే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల పాత అనుభవాలతోనే కొత్త సమస్యలను ఎదుర్కోవడం సాధ్యం కాదు. అందుకే దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు బలమైన రక్షణ కవచం అవసరం. విదేశీ మారక నిల్వలను పటిష్టంగా ఉంచడం, ప్రభుత్వ ఆర్థిక లోటు ను అదుపులో ఉంచడం, బ్యాంకింగ్ రంగంలో మొండి బకాయిలను తగ్గించడం, దేశీయ తయారీ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడం, సెమీకండక్టర్లు, అరుదైన ఖనిజాలు, ఎరువులు, ఔషధ ముడి పదార్థాలు వంటి వ్యూహాత్మక రంగాల్లో దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని క్రమంగా తగ్గించడం అత్యవసరం. ఆర్థిక భద్రత అంటే కేవలం బ్యాంకుల్లో డబ్బు ఉండటం కాదు. అవసరమైన సమయంలో దేశానికి అవసరమైన వస్తువులను దేశంలోనే ఉత్పత్తి చేసుకునే సామర్థ్యం కూడా కావాలి. చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలే భారత ఉపాధికి వెన్నెముక. వీటిని బలోపేతం చేయకుండా ఆర్థిక వృద్ధి సమ్మిళితంగా ఉండదు. చౌక రుణాలు ఇవ్వడం ఒక్కటే కాదు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అందించడం, ఎగుమతి అవకాశాలు కల్పించడం, డిజిటల్ మౌలిక వసతులు మెరుగుపరచడం, చెల్లింపు ల జాప్యాన్ని తగ్గించడం వంటి సంస్కరణలు కూడా సమాంతరంగా అమలవాలి. అలాగే నైపుణ్యాభివృద్ధి పై పెట్టుబడులు పెంచకుండా యువతకు ఉపాధి కల్పించడం అసాధ్యం. పేదరిక నిర్మూలనకు కూడా ఆర్థిక వృద్ధి ఒక్కటే సరిపోదు. వృద్ధి ఫలాలు సమాజంలోని చివరి వ్యక్తికి చేరాలి. ప్రభుత్వ విద్య బలపడాలి. ప్రభుత్వ వైద్య వ్యవస్థపై ప్రజలకు విశ్వాసం పెరగాలి. పోషకాహార కార్యక్రమాలు సమర్థంగా అమలవ్వాలి. మహిళల ఆర్థిక భాగస్వామ్యం పెరగాలి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయేతర ఉపాధి అవకాశాలు విస్తరించాలి. ఆదాయ అసమానతలను తగ్గించే విధానాలు అమల్లోకి రావాలి. అప్పుడే ఆర్థికాభివృద్ధి గణాంకాల్లో మాత్రమే కాకుండా ప్రజల జీవితాల్లో కూడా కనిపిస్తుంది.
ఆర్బిఐ ఈసారి కూడా రెపో, రివర్స్ రెపో రేట్లను యథాతథంగా కొనసాగించడం ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో వివేకవంతమైన నిర్ణయమే కావచ్చు. అది మార్కెట్లకు స్థిరత్వాన్ని అందించవచ్చు. రుణగ్రహీతల కు తాత్కాలిక ఊరటనివ్వవచ్చు. కానీ అదే సమయం లో విధాన నిర్ణేతలకు ఒక హెచ్చరిక కూడా. ముందు న్న సవాళ్లు వడ్డీ రేట్లతో మాత్రమే పరిష్కరించగలవి కావు. ఎల్ నినో ప్రభావం, వాతావరణ మార్పులు, ఆహార భద్రత, ఇంధన దిగుమతులపై ఆధారపడటం, ప్రపంచ ఆర్థిక అనిశ్చితులు, సాంకేతిక మార్పు లు, ఉపాధి సంక్షోభం వంటి అనేక అంశాలు సమష్టిగా దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రభావితం చేయబోతున్నా యి.
