1991 Economic Reforms: 1991లో ఇదే రోజు.. దేశాన్ని మార్చేసిన బడ్జెట్ ప్రవేశపెట్టిన మన్మోహన్ సింగ్.. 35 ఏళ్ల కిందట భారత్ ఆర్థిక సంక్షోభంలో ఎందుకు కూరుకుపోయింది..

1991 Economic Reforms: భారతదేశ ఆర్థిక చరిత్రలో 1991 జూలై 24 ఒక చారిత్రాత్మక రోజుగా చెప్పుకోవచ్చు. సరిగ్గా 35 సంవత్సరాల క్రితం, అప్పటి కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ ప్రవేశపెట్టిన బడ్జెట్.. దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో విప్లవాత్మక మార్పులకు నాంది పలికింది. ఈ సంస్కరణలే నేటి భారత ఆర్థిక పురోగతికి బలమైన పునాది వేశాయని ఆర్థిక నిపుణులు విస్తృతంగా భావిస్తారు. 1991 జూన్ నాటికి భారతదేశం తీవ్రమైన ఆర్థిక సంక్షోభంలో కూరుకుపోయింది. విదేశీ మారక నిల్వలు కేవలం రూ. 2,400 కోట్లకు పడిపోవడంతో, కేవలం మూడు వారాల దిగుమతులకు మాత్రమే సరిపోయే నిధులు మిగిలాయి.

ద్రవ్యోల్బణం 13 శాతానికి పైగా నమోదవగా.. 1990లో ఇరాక్ కువైట్‌పై దాడి చేయడం వల్ల చమురు ధరలు ఆకాశాన్నంటాయి. దీనికి తోడు గల్ఫ్ నుండి వచ్చే రెమిటెన్సులు ఆగిపోవడం, అంతర్జాతీయ ఏజెన్సీలు క్రెడిట్ రేటింగ్‌ను తగ్గించడం వల్ల కొత్త రుణాలు పుట్టని పరిస్థితి ఏర్పడింది. రాజకీయంగానూ రెండేళ్లలోపు ముగ్గురు ప్రధానమంత్రులు మారడం ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని మరింత దెబ్బతీసింది.

ఈ క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో దేశం డిఫాల్ట్ కాకుండా కాపాడేందుకు ప్రభుత్వం అనూహ్య నిర్ణయం తీసుకుంది. చంద్రశేఖర్ తాత్కాలిక ప్రభుత్వ హయాంలో మే 1991లో స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ద్వారా 20 టన్నుల బంగారాన్ని రహస్యంగా తరలించి నిధులు సమీకరించగా.. జూలైలో పి.వి. నరసింహారావు ప్రభుత్వం మరో 47 టన్నుల బంగారాన్ని బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లాండ్, బ్యాంక్ ఆఫ్ జపాన్‌లలో తాకట్టు పెట్టింది. మొత్తం 67 టన్నుల బంగారం ద్వారా దాదాపు 600 మిలియన్ డాలర్ల నగదు సమకూర్చుకుని అత్యవసర చెల్లింపులను పూర్తి చేశారు. అయితే ఈ వార్త బయటకు రావడంతో తీవ్ర రాజకీయ దుమారం రేగింది.

ఈ నేపథ్యంలో జూలై 24, 1991న ఆర్థిక మంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ చారిత్రాత్మక కేంద్ర బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెట్టారు. ఒకే వారంలో రూపాయి విలువను రెండు దశల్లో దాదాపు 20 శాతం తగ్గించారు. నూతన పారిశ్రామిక విధానం ద్వారా కొన్ని మినహాయించి మిగిలిన అన్ని పరిశ్రమలకు లైసెన్సింగ్ రద్దు చేసి.. దశాబ్దాలుగా ఉన్న లైసెన్స్ రాజ్ కు ముగింపు పలికారు. దిగుమతి సుంకాలను భారీగా తగ్గించడంతో పాటు విదేశీ పెట్టుబడుల ప్రోత్సాహక మండలిని ఏర్పాటు చేశారు.

ఐఎంఎఫ్ రుణం కోసం విధించిన ప్రామాణిక షరతుల వల్ల ఇవి జరిగాయని ఒక కోణం విశ్లేషిస్తున్నప్పటికీ.. అసలు నిజం మరొకటి ఉంది. రాజీవ్ గాంధీ హయాంలోనే పారిశ్రామిక నియంత్రణల సడలింపు మొదలైంది. సంక్షోభం రాకముందే మన్మోహన్ సింగ్, మాంటెక్ సింగ్ అహ్లువాలియా, పి.వి. నరసింహారావు తదితరులు ఈ సంస్కరణల ప్రణాళికను సిద్ధం చేసుకున్నారు. ఐఎంఎఫ్ ఒత్తిడి లేదా విదేశీ స్క్రిప్ట్ కంటే కూడా.. సంస్కర్తలు వేచి చూస్తున్న సరైన అవకాశాన్ని ఈ సంక్షోభం అందించిందని ఆర్థిక నిపుణులు భావిస్తున్నారు.

నాటి బడ్జెట్ ప్రసంగంలో డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్.. ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రచయిత విక్టర్ హ్యూగో మాటలను ఉటంకిస్తూ.. సమయం వచ్చిన ఒక ఆలోచనను భూమిపై ఏ శక్తి ఆపలేదని పేర్కొన్నారు. అనంతరం ప్రపంచంలో భారతదేశం ఒక ప్రధాన ఆర్థిక శక్తిగా ఆవిర్భవించడం అలాంటి ఆలోచనలలో ఒకటి అని నేను ఈ గౌరవనీయ సభకు సూచిస్తున్నానని సభలో ప్రకటించారు. 1991 ఆర్థిక సంస్కరణలతో భారతదేశం లైసెన్స్ రాజ్‌కు స్వస్తి పలికి, సరళీకరణ (Liberalisation), ప్రైవేటీకరణ (Privatisation), ప్రపంచీకరణ (Globalisation) విధానాలను అమలు చేసింది. ఈ నిర్ణయాలు విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం, ప్రైవేట్ రంగానికి అవకాశాలు కల్పించడం, భారత ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రపంచ మార్కెట్‌కు అనుసంధానం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి. ఈ సంస్కరణల ఫలితంగానే భారత్ ప్రపంచంలోని ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థల్లో ఒకటిగా ఎదిగి, నేడు వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక శక్తిగా గుర్తింపు పొందింది.

ముగింపుగా చెప్పాలంటే.. సంక్షోభం, ఐఎంఎఫ్ షరతులు సంస్కరణలు త్వరితగతిన జరగడానికి సమయాన్ని (Timing) నిర్దేశించగా.. మన దేశీయ సంస్కర్తల దృఢ విశ్వాసం భారత్ పయనించాల్సిన ఆర్థిక మార్గాన్ని (Direction) నిర్ణయించింది.