యుపిఐపై కొత్త రుసుము ప్రయోజనం

డాక్టర్‌ కోలాహలం రామ్‌ కిశోర్‌

భారతదేశంలో డిజిటల్‌ చెల్లింపుల విప్లవానికి యుపిఐ ఒక ప్రధాన కారణం. చిన్న టీ దుకాణం నుంచి పెద్ద షాపింగ్‌ మాల్‌ వరకు, కూరగాయల బండి నుంచి ఆన్‌లైన్‌ వ్యాపారం వరకు ప్రతి చోటా క్యూఆర్‌ కోడ్‌ స్కాన్‌ చేసి క్షణా ల్లో డబ్బు చెల్లించడం ఇప్పుడు సాధారణమైపోయింది. ముఖ్యంగా వినియోగదారుడి నుంచి అదనపు రుసుము వసూలు చేయకపోవడం యుపిఐ విజయానికి ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటి. కానీ సెప్టెంబర్‌ 2026లో కేంద్ర ప్రభుత్వం, నేషనల్‌ పేమెంట్స్‌ కార్పొరేషన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కొత్త విధానా న్ని ప్రకటించడంతో యుపిఐ భవిష్యత్తుపై చర్చ మొదలైంది. అసలు మారింది ఏమిటి? ఎవరు డబ్బు చెల్లించాలి? వినియోగదారుడిపై భారం పడుతుందా? అమెరికా ఒత్తిడికి దీనికి సంబంధం ఉందా?
మొదట ఒక విషయం స్పష్టంగా తెలుసుకోవాలి. యుపి ఐ పూర్తిగా చార్జ్‌డ్‌ వ్యవస్థగా మారలేదు. ఒక వ్యక్తి మరో వ్యక్తికి ఎంత మొత్తం పంపినా ఇప్పటికీ ఎలాంటి రుసుము ఉండదు. అలాగే వ్యాపారికి రూ.2,000 వరకు చేసే యుపిఐ చెల్లింపులు కూడా ఉచితమే. చిన్న వ్యాపారుల కోసం ప్రత్యేక రక్షణ ఉంది. క్యూఆర్‌ కోడ్‌ ద్వారా నెలకు రూ.1లక్ష వరకు స్వీకరించే చిన్న వ్యాపారులకు కూడా శూన్య రుసుము కొనసాగుతుంది. కేంద్రం ప్రకారం మొత్తం వ్యాపారి-చెల్లింపులలో దాదాపు 96 శాతం ఈ కొత్త రుసుము పరిధిలోకి రావు.
అయితే రూ.2,000 దాటిన కొన్ని వ్యాపార లావాదేవీల కు కొత్తగా 0.4 శాతం ‘మర్చంట్‌ డిస్కౌంట్‌ రేట్‌’ లేదా ఎం.డి.ఆర్‌. విధించనున్నారు. ఇది వినియోగదారుడిపై వేసే పన్ను కాదు. వ్యాపారి డిజిటల్‌ చెల్లింపును స్వీకరించడానికి చెల్లించే వ్యవస్థాపక రుసుము. ఉదాహరణకు ఒక వ్యాపారికి రూ.10,000 యుపిఐ ద్వారా చెల్లిస్తే 0.4 శాతం అంటే రూ.40. అయితే రూ.75,000 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ లావాదేవీకి ఈ రుసుము గరిష్ఠంగా రూ.300కే పరిమితం చేశారు. రైల్వేలు, టెలికాం, బీమా, ఇంధనం, వ్యవసాయ ఇన్‌పుట్లు వంటి తక్కువ లాభాలతో నడిచే ముఖ్య రంగాలకు రూ.2,000 దాటిన లావాదేవీలపై రూ.5స్థిర రుసుము మాత్రమే ఉంటుంది. మూలధన మార్కెట్‌కు సంబంధించిన కొన్ని చెల్లింపులకు 0.02 శాతం రేటు, ఒక్కో లావాదేవీకి గరిష్ఠంగా రూ.300 పరిమితి పెట్టారు. ఇక్కడ అసలు ప్రశ్న రుసుమును ఎవరు భరిస్తారు? ప్రభుత్వ ప్రకారం వినియోగదారుడు నేరుగా చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు. బ్యాంకులు, చెల్లింపు సేవల సంస్థలు, యుపిఐ యాప్‌లకు సంబంధించిన వ్యవస్థలోనే ఈ రుసుము పంచబడుతుంది. బ్యాంకులు వ్యాపారులు ఈ ఖర్చును వినియోగదారులపై నేరుగా మోపకుండా చూడాలని కూడా ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది. అంటే యుపిఐ చెల్లించేటప్పుడు మన ఫోన్‌లో అదనంగా రూ.10, రూ.20 వసూలు చేయడం ఈ విధానంలో అనుమతించబడదు.
అయితే పరోక్ష ప్రభావం ఉండదని మాత్రం ఖచ్చితంగా చెప్పలేం. ఒక వ్యాపారికి చెల్లింపులపై కొత్త ఖర్చు వస్తే అతను దాన్ని తన లాభంలో నుంచి భరించవచ్చు. లేక వ్యాపార నిర్వహణ ఖర్చులో భాగంగా తీసుకోవచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో వస్తువులు, సేవల ధరలను పెంచే అవకాశం కూడా ఉంటుం ది. అది జరిగితే ప్రత్యక్షంగా యుపిఐ రుసుము చెల్లించకపోయినా, వినియోగదారుడిపై పరోక్ష భారం పడవచ్చు. అయితే ఇది తప్పనిసరిగా జరుగుతుందని చెప్పడానికి ఇప్పుడే ఆధారం లేదు. మరి రూ.2,000నే ఎందుకు ప్రాతిపదికగా తీసుకున్నారు? దీనికి ప్రధాన కారణం చిన్న మొత్తాల చెల్లింపులను రక్షించడమే. ఒక చిన్న దుకాణంలో రూ.200 లేదా రూ.500 కొనుగోలుపై రుసుము విధిస్తే డిజిటల్‌ చెల్లింపుల ప్రయోజనం తగ్గిపోవచ్చు. అందుకే రోజువారీ చిన్న చెల్లింపులను ఉచితంగా కొనసాగిస్తూ, పెద్ద వ్యాపారి లావాదేవీల నుంచి యూపీఐ వ్యవస్థ నిర్వహణకు కొంత ఆదాయం సమకూర్చాలన్నది కొత్త విధానం వెనుక ఉన్న ఆలోచన. ఇది ఎందుకు అవసరమైంది? యుపిఐ వినియోగం విపరీతంగా పెరిగింది. 2026 జూలైలోనే యుపిఐ ద్వారా 2,366 కోట్ల లావాదేవీలు జరిగాయి; వాటి మొత్తం విలువ రూ.29.9 లక్షల కోట్లకు చేరింది. ఆగస్టులో లావాదేవీల సంఖ్య సుమారు 2,400 కోట్లకు, విలువ దాదాపు రూ.27.7 లక్షల కోట్లకు చేరినట్లు తాజా నివేదికలు పేర్కొన్నాయి. ఇంత భారీ వ్యవస్థ ను నిర్వహించడానికి సర్వర్లు, బ్యాంకింగ్‌ మౌలిక సదుపాయాలు, సైబర్‌ భద్రత, మోసాల నివారణ, సాంకేతిక నిర్వహ ణ, వినియోగదారుల సేవలుకి నిరంతరం ఖర్చు అవుతుంది.
ఇప్పటివరకు యుపిఐలో ‘శూన్య ఎం.డి.ఆర్‌.’ విధానా న్ని ప్రభుత్వం ప్రోత్సాహకాల ద్వారా కొనసాగించింది. ఉదాహరణకు 2024 ఆర్థిక సంవత్సరానికి చిన్న వ్యాపారుల తక్కువ విలువైన యుపిఐ చెల్లింపులను ప్రోత్సహించేందుకు రూ.1,500 కోట్ల ప్రోత్సాహక పథకాన్ని కేంద్రం ప్రకటించింది. అంటే వినియోగదారుడికి, చిన్న వ్యాపారికి రుసుము లేకుండా ఉంచడం వెనుక ప్రభుత్వ ఆర్థిక సహాయం కూడా ఉంది.అందువల్ల ఇప్పుడు వచ్చిన మార్పును కేవలం ‘యూపీఐపై పన్ను’గా చూడటం సరైనది కాదు. ఇది యూపీఐ వ్యవస్థ నిర్వహణ ఖర్చును ఎవరు భరించాలనే దానిపై తీసుకున్న విధాన నిర్ణయం. ప్రభుత్వం మొత్తం ఖర్చును భరించాలా? బ్యాంకులు భరించాలా? లేక పెద్ద వ్యాపారి లావాదేవీల నుంచి కొంత ఖర్చు తిరిగి పొందాలా? అన్న ప్రశ్నకు ప్రభుత్వం మూడో మార్గాన్ని ఎంచుకుంది.
అయితే ఈ నిర్ణయంపై రాజకీయ వివాదం కూడా మొదలైంది. కాంగ్రెస్‌ నేత రాహుల్‌ గాంధీ, రూ.2,000కు పైబడిన వ్యాపారి లావాదేవీలకు ఎం.డీ.ఆర్‌. విధించే మార్గం తెరవ డం అమెరికా ఒత్తిడికి సంబంధించినదని ఆరోపించారు. రూ.2,000కు పైబడిన లావాదేవీలు మొత్తం లావాదేవీల సంఖ్యలో సుమారు 5శాతం మాత్రమే అయినప్పటికీ, మొత్తం విలువలో దాదాపు 65 శాతం ఉంటాయని ఆయన వాదించారు.
అమెరికా కోణం ఇక్కడ ఎందుకు వచ్చింది? వీసా, మాస్టర్‌కార్డ్‌ వంటి అంతర్జాతీయ చెల్లింపు సంస్థలు సాధారణంగా వ్యాపారుల నుంచి రుసుములు పొందే విధానంలో పనిచేస్తాయి. భారతదేశం మాత్రం యుపిఐని శూన్య ఎం.డి.ఆర్‌. విధానంతో వేగంగా విస్తరించింది. అందువల్ల భారత యుపిఐ నమూనా అంతర్జాతీయ చెల్లింపు వ్యవస్థలకు భిన్నమైనది. ఈ నేపథ్యంలో అమెరికా, అంతర్జాతీయ చెల్లింపు సంస్థల ప్రయోజనాలను ప్రస్తావిస్తూ రాజకీయ విమర్శలు రావడం సహజమే. కానీ అమెరికా ఒత్తిడి వల్లే ప్రభుత్వం ప్రస్తుత నిర్ణయం తీసుకుందని నిరూపించే బహిరంగ ఆధారం ఇప్పటివరకు లేదు. కాబట్టి దాన్ని నిర్ధారిత వాస్తవంగా కాకుండా రాజకీయ ఆరోపణగా మాత్రమే చూడాలి.
మరోవైపు ప్రభుత్వ వాదన కూడా స్పష్టంగానే ఉంది. యుపిఐను మరింత సురక్షితంగా, వేగంగా, విస్తృతంగా నిర్వహించాలంటే దీర్ఘకాలిక ఆదాయ వ్యవస్థ అవసరం. కొత్త విధానం ద్వారా సాధారణ ప్రజల చెల్లింపులను ఉచితంగా ఉంచి, పెద్ద వ్యాపారి లావాదేవీల నుంచి పరిమిత మొత్తాన్ని వ్యవస్థలోని భాగస్వాములకు అందించాలని ప్రభుత్వం చెబుతోంది. ఎం.డీ.ఆర్‌. ప్రభుత్వం వసూలు చేసే పన్ను కాదు; యూపీఐ వ్యవస్థలో పాల్గొనే బ్యాంకులు, చెల్లింపు సంస్థల మధ్య పంచబడే రుసుము అని కూడా ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది.అందువల్ల యూపీఐపై జరుగుతున్న చర్చను ‘ఇకపై యుపిఐ వాడితే డబ్బు కట్టాలి’ అనే భయంగా చూడటం తప్పు. అదే సమయంలో ‘ఏ మార్పూ జరగలేదు’ అనడం కూడా సరైనది కాదు. శూన్య ఎం.డి.ఆర్‌. యుగంలో ఒక ముఖ్యమైన మార్పు వచ్చింది. అక్టోబర్‌ 15 నుంచి నిర్దిష్ట పెద్ద వ్యాపారి లావాదేవీలపై రుసుము ఉంటుంది. కానీ వ్యక్తి నుంచి వ్యక్తికి జరిగే చెల్లింపులు, రూ.2,000 వరకు వ్యాపారి చెల్లింపులు, నిర్దిష్ట చిన్న వ్యాపారుల లావాదేవీలు ఉచితంగానే ఉంటాయి. చివరికి యుపిఐ భవిష్యత్తును నిర్ణయించేది రుసుము ఉందా లేదా అన్నది మాత్రమే కాదు. యుపిఐ సరళతను, ప్రజల నమ్మకాన్ని, చిన్న వ్యాపారుల ప్రయోజనాలను కాపాడుతూ దాన్ని ఆర్థికంగా నిలకడగా ఎలా నిర్వహిస్తారన్నదే అసలు ప్రశ్న. యుపిఐ భారతదేశం సృష్టించిన అత్యంత ప్రభావవంతమైన డిజిటల్‌ మౌలిక సదుపాయాల్లో ఒకటి. దాని నిర్వహణ ఖర్చును సమర్థంగా పంచుకోవడం అవసరమే. కానీ ఆ ఖర్చు చివరికి ఎవరి మీద పడుతుంది, చిన్న వ్యాపారాలపై ఎంత ప్రభావం చూపుతుంది, ధరలు పెరుగుతాయా, ప్రభుత్వం ప్రకటించిన రక్షణలు ఎంత సమర్థంగా అమలవుతాయి అన్నదే ఈ కొత్త విధానానికి అసలు పరీక్ష.