చట్టంలో సమాధానం లేని ప్రశ్నలకు రాజ్యాంగమే దిక్సూచి.. ఏఐ, డీప్‌ఫేక్‌లపై సీజేఐ సూర్యకాంత్ కీలక వ్యాఖ్యలు..
టెక్నాలజీ రోజురోజుకూ కొత్త పుంతలు తొక్కుతోంది. ముఖ్యంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), డీప్‌ఫేక్‌ల వినియోగం పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో న్యాయవ్యవస్థకు కూడా సరికొత్త సవాళ్లు ఎదురవుతున్నాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో చట్టాల్లో స్పష్టమైన సమాధానాలు లేని అంశాలపై న్యాయస్థానాలు ఎలా ముందుకు వెళ్లాలనే దానిపై భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI) సీజేఐ సూర్యకాంత్ కీలక వ్యాఖ్యలు చేశారు. చట్టం మౌనంగా ఉన్న చోట రాజ్యాంగమే న్యాయవ్యవస్థకు మార్గదర్శకంగా ఉండాలని స్పష్టం చేశారు. సాంకేతికత ఎంతగా మారినా వ్యక్తిగత గౌరవం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం వంటి రాజ్యాంగ విలువలు మాత్రం మారకూడదని అన్నారు.
శుక్రవారం (అక్టోబర్ 30) ఢిల్లీ హైకోర్టు 60వ వార్షికోత్సవ ప్రారంభ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న సీజేఐ ఈ వ్యాఖ్యలు చేశారు. ప్రస్తుతం న్యాయస్థానాల ముందుకు వస్తున్న అనేక ప్రశ్నలు పదేళ్ల క్రితం ఊహించడానికి కూడా వీలులేనివని ఆయన పేర్కొన్నారు.
ఏఐ సృష్టించిన కంటెంట్‌కు కాపీరైట్ ఉంటుందా?
ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ సాయంతో రూపొందించిన రచనలు, చిత్రాలు, ఇతర కంటెంట్‌కు కాపీరైట్ హక్కులు కల్పించవచ్చా? డీప్‌ఫేక్‌ల ద్వారా తప్పుడు వీడియోలు సృష్టిస్తే చట్టపరంగా ఎలా స్పందించాలి? కొత్త ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహిస్తూనే టెక్నాలజీ కారణంగా వ్యక్తుల హక్కులకు భంగం కలగకుండా ఎలా చూడాలి? ఇలాంటి ప్రశ్నలు ఇప్పుడు న్యాయవ్యవస్థ ముందుకు వస్తున్నాయని సూర్యకాంత్ వివరించారు.
ఇలాంటి అంశాలకు చట్టపుస్తకాల్లో వెంటనే సమాధానాలు దొరకకపోవచ్చని అన్నారు. అలాంటి సందర్భాల్లో రాజ్యాంగంలోని మౌలిక సూత్రాల ఆధారంగా న్యాయస్థానాలు నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సి ఉంటుందని చెప్పారు. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం మారినంత మాత్రాన మనిషి గౌరవం, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, సమానత్వానికి ఉన్న ప్రాధాన్యత తగ్గిపోదని స్పష్టం చేశారు.
ఈ రాజ్యాంగ విలువలను దృష్టిలో పెట్టుకుని ఢిల్లీ హైకోర్టు మారుతున్న ప్రపంచాన్ని విశాల దృక్పథంతో పరిశీలించాలని, అదే సమయంలో ప్రజల హక్కులను కాపాడే బాధ్యతను మరచిపోకూడదని సూచించారు.
సుప్రీంకోర్టుతో ఢిల్లీ హైకోర్టుకు ప్రత్యేక అనుబంధం
సుప్రీంకోర్టు, ఢిల్లీ హైకోర్టు మధ్య ఉన్న ప్రత్యేక సంబంధాన్ని కూడా సీజేఐ ప్రస్తావించారు. ఈ రెండు న్యాయస్థానాలు పక్కపక్కనే ఉండటం ఒక్కటే అందుకు కారణం కాదని, సుప్రీంకోర్టుపై ఉన్న న్యాయపరమైన భారంలో ఢిల్లీ హైకోర్టు కూడా గణనీయమైన బాధ్యతను పంచుకుంటోందని చెప్పారు.
కొన్నిసార్లు సుప్రీంకోర్టులో ఒక కేసు ప్రస్తావనకు వచ్చినప్పుడు, ముందుగా ఢిల్లీ హైకోర్టును ఆశ్రయించవచ్చని న్యాయవాదులకు గుర్తుచేస్తుంటామని సరదాగా వ్యాఖ్యానించారు. సుప్రీంకోర్టు వరకు కేసు చేరకముందే ఢిల్లీ హైకోర్టులోనే వారికి అవసరమైన న్యాయం లభించే అవకాశం ఉంటుందని అన్నారు.
ఆరు దశాబ్దాల్లో ఎంతో అభివృద్ధి చెందింది
ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్ విక్రమ్ నాథ్ కూడా ఢిల్లీ హైకోర్టుపై ప్రశంసలు కురిపించారు. గత ఆరు దశాబ్దాలుగా చట్టపరమైన పరిణామాలకు ఈ న్యాయస్థానం అందించిన సేవలను కొనియాడారు. సంస్థాగతంగా కూడా ఢిల్లీ హైకోర్టు ఎంతో అభివృద్ధి సాధించిందని పేర్కొన్నారు.
సరదాగా మాట్లాడుతూ.. కొన్నిసార్లు ఢిల్లీ హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల కంటే ఎక్కువ అధికారాలు కలిగినవారిలా కనిపిస్తారని చమత్కరించారు.
1966లో నలుగురు న్యాయమూర్తులతో ప్రారంభం
1966లో ఢిల్లీ హైకోర్టు ఏర్పాటైనప్పుడు అది కేవలం అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరానికి సేవలందించే మరో న్యాయస్థానం మాత్రమే కాదని సీజేఐ సూర్యకాంత్ గుర్తుచేశారు. దేశ రాజకీయ, పరిపాలనా వ్యవస్థకు కేంద్రంగా ఉన్న ప్రాంతంలో ఈ న్యాయస్థానం ఏర్పాటైందని చెప్పారు.
ప్రభుత్వ అధికారాలు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, ప్రజా జీవితంలో జవాబుదారీతనం వంటి కీలక అంశాలకు సంబంధించిన కేసులు ఈ కోర్టుకు రావడం సహజమని, వాటి ప్రభావం ఢిల్లీ నగరానికే పరిమితం కాకుండా దేశవ్యాప్తంగా ఉంటుందని వివరించారు.
గత కొన్ని దశాబ్దాల్లో ఢిల్లీ నగరం అన్ని దిశల్లో విస్తరించిందని, వాణిజ్య కార్యకలాపాలు పెరిగాయని, లక్షలాది మంది కొత్తగా నగరంలో నివాసం ఏర్పరచుకున్నారని చెప్పారు. నగర అభివృద్ధితో పాటు న్యాయపరమైన వివాదాలు, న్యాయవాదులు, కక్షిదారుల సంఖ్య కూడా పెరిగిందన్నారు.
ఒకప్పుడు కేవలం నలుగురు న్యాయమూర్తులతో ప్రారంభమైన ఢిల్లీ హైకోర్టు.. నేడు అనేక రకాల సంక్లిష్టమైన కేసులను పరిష్కరించే స్థాయికి ఎదిగిందని ప్రశంసించారు. మారుతున్న పరిస్థితులకు అనుగుణంగా బాధ్యతలను సమర్థంగా నిర్వహిస్తున్న ఢిల్లీ హైకోర్టు అభినందనలకు అర్హమని అన్నారు.
మేధో సంపత్తి హక్కుల విభాగంపై ప్రశంసలు
ఢిల్లీ హైకోర్టులో ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేసిన మేధో సంపత్తి హక్కుల (Intellectual Property) విభాగాన్ని కూడా సీజేఐ ప్రశంసించారు. ఈ విభాగం అందిస్తున్న తీర్పులు, చట్టపరమైన విశ్లేషణకు దేశంలోనే కాకుండా అంతర్జాతీయ స్థాయిలోనూ మంచి గుర్తింపు లభించిందని పేర్కొన్నారు.
ఈ కార్యక్రమానికి సుప్రీంకోర్టు ఇతర న్యాయమూర్తులతో పాటు ఢిల్లీ హైకోర్టు తాత్కాలిక ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ నితిన్ వాసుదేవ్ సాంబ్రే, ప్రస్తుత మరియు మాజీ న్యాయమూర్తులు హాజరయ్యారు.
