నగరాలను ముంచుతున్న ‘వైఫల్యం’!

వర్షాకాలం రాగానే దేశంలోని అనేక నగరాలు, పట్టణాలు, గ్రామాలు ఒకే విధమైన దృశ్యాలను ఆవిష్కరించడం షరామామూలే. కొద్ది గంటలపాటు కురిసిన వర్షానికే రహదారులు నదుల్లా మారిపోతున్నాయి. కాలనీలు చెరువులను తలపిస్తున్నాయి. ఇళ్లలోకి నీరు చేరి ప్రజలు ప్రాణాలు అరచేతిలో పెట్టుకుని గడపాల్సి వస్తోంది. వాహనాలు కొట్టుకుపోతున్నాయి. విద్యుత్‌ సరఫరా నిలిచిపోతోంది. వ్యాపారాలు స్తంభిస్తున్నాయి. పాఠశాలలు, కార్యాలయాలు మూతపడుతున్నాయి. ప్రతి సంవత్సరం ఇదే కథ. పరిష్కారాల విషయంలో మాత్రం పెద్దగా మార్పు లేదు.

ప్రకృతిని నిందించడం సులభమే. కానీ వాస్తవానికి నగరాలను ముంచేది వర్షం కాదు, మన నిర్లక్ష్యం, అవినీతి, ప్రణాళికా రాహిత్యమే అనడం తప్పుకాదు. నగరాలను మన వైఫల్యమే ముంచెత్తుతున్నది!

నిజానికి ప్రకృతి తన పని తాను చేస్తుంది. వర్షాలు కురుస్తాయి. నదులు ప్రవహిస్తాయి. తుపానులు వస్తాయి. ఇవన్నీ భూమి సహజ వ్యవస్థలో భాగం. వాతావరణ మార్పుల కారణంగా కొన్ని ప్రాంతాల్లో భారీ వర్షాలు మరింత పెరిగిన మాట నిజమే. కానీ అదే పరిమాణంలో వర్షం గతంలో కురిసినప్పుడు ఇంత విపత్తు ఎందుకు సంభవించేది కాదు? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం ప్రకృతిలో కాదు, మన అభివృద్ధి నమూనాలో దొరుకుతుంది.

ఒకప్పుడు ప్రతి నగరంలో చెరువులు, కుంటలు, వాగులు, కాలువలు సహజమైన నీటి మార్గాలుగా ఉండేవి. వర్షపు నీరు వాటి ద్వారా సులభంగా బయటకు వెళ్లేది. భూగర్భ జలాలు కూడా సమృద్ధిగా ఉండేవి. కానీ జనాభా పెరుగుదల, రియల్‌ ఎస్టేట్‌ వ్యాపారం, రాజకీయ ఒత్తిళ్లు కలిసి ఈ సహజ వ్యవస్థను పూర్తిగా దెబ్బతీశాయి. చెరువులు క్రమంగా మాయమయ్యాయి. వాటి స్థానంలో అపార్ట్‌మెంట్లు, షాపింగ్‌ మాల్స్‌, పరిశ్రమలు, నివాస కాలనీలు వెలిశాయి. వాగులు కాంక్రీటు గోడల మధ్య బందీలయ్యాయి. కాలువలు చెత్తతో నిండిపోయాయి. నీరు ప్రవహించే మార్గాలనే మనం ఆక్రమించి నిర్మాణాలు చేపట్టిన తర్వాత, వర్షపు నీరు తన దారిని వెతుక్కుంటూ ఇళ్లలోకి, రోడ్లపైకి రావడం సహజమే.

ముంబయి లేదా ఢిల్లీ… కోల్‌కతా లేదా చెన్నై… మన హైదరాబాద్‌… దేశంలోని దాదాపు ప్రతి మహానగరం ఇదే సమస్యను ఎదుర్కొంటోంది. ఒకప్పుడు వందలాది చెరువులతో ప్రసిద్ధి చెందిన నగరాలు ఇప్పుడు వాటిలో చాలా భాగాన్ని కోల్పోయాయి. వర్షం పడితే నీరు నిలిచిపోవడానికి ప్రధాన కారణం చెరువుల మధ్య ఉండే అనుసంధాన గొలుసు కాలువలు అదృశ్యం కావడమే. చెరువు నిండిన నీరు మరో చెరువుకు వెళ్లే మార్గం లేకపోవడంతో, మొత్తం నీరు నివాస ప్రాంతాల్లోకి ప్రవహిస్తోంది.

మరో ప్రధాన కారణం సరైన డ్రైనేజీ వ్యవస్థ లేకపోవడం. నగరాల విస్తీర్ణం వేగంగా పెరుగుతున్నప్పటికీ, మురుగు కాలువలు, వర్షపు నీటి కాలువలు మాత్రం దశాబ్దాల క్రితం రూపొందించిన సామర్థ్యంతోనే కొనసాగుతున్నాయి. చాలా చోట్ల మురుగు నీటి కాలువలనే వర్షపు నీటి పారుదల కోసం కూడా ఉపయోగిస్తున్నారు. దీనివల్ల భారీ వర్షాలు కురిసినప్పుడు మొత్తం వ్యవస్థ కుప్పకూలిపోతోంది.

అభివృద్ధి పేరుతో కొత్త రోడ్లు నిర్మిస్తున్నాం. ఫ్లైఓవర్లు వేస్తున్నాం. మెట్రో మార్గాలు నిర్మిస్తున్నాం. కానీ భూమి అడుగున ఉండాల్సిన డ్రైనేజీ వ్యవస్థపై మాత్రం దృష్టి పెట్టడం లేదు. ప్రజలకు కనిపించని పనులపై ఖర్చు చేయడానికి పాలకులు పెద్దగా ఆసక్తి చూపరు. ఎందుకంటే వాటితో రాజకీయ ప్రచారం సాధ్యం కాదు. ఫలితంగా కనిపించే అభివృద్ధి పెరుగుతోంది. కనిపించని మౌలిక సదుపాయాలు క్షీణిస్తున్నాయి.

ఈ సమస్యకు మరొక మూల కారణం అంతులేని అవినీతి. నగర ప్రణాళిక నిబంధనలను ఉల్లంఘించి అనుమతులు ఇవ్వడం, చెరువుల ఆక్రమణలను చూసీ చూడనట్లు వదిలేయడం, నాణ్యత లేని డ్రైనేజీ పనులను ఆమోదించడం, కాలువల శుభ్రత పేరిట ఏటా కోట్లాది రూపాయలు ఖర్చు చేసినా వాస్తవంగా పనులు జరగకపోవడం వంటి అంశాలు పరిస్థితిని మరింత విషమం చేస్తున్నాయి. ప్రజల భద్రత కంటే లంచాలు, రాజకీయ ప్రయోజనాలకే ప్రాధాన్యం ఇస్తే నగరాలు వరదల బారిన పడటం తప్పదు.

ప్రతి విపత్తు తర్వాత విచారణ కమిటీలు ఏర్పడతాయి. నివేదికలు వస్తాయి. సిఫార్సులు అందుతాయి. కానీ అవి ఫైళ్లకే పరిమితమవుతున్నాయి. వచ్చే ఏడాది మళ్లీ అదే పరిస్థితి పునరావృతమవుతోంది.

ప్రతి భారీ వర్షం తర్వాత నష్టపరిహారం ప్రకటించడం కంటే, ముందస్తు నివారణ చర్యలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. నగరంలోని అన్ని చెరువులు, వాగులు, కాలువలను డిజిటల్‌ మ్యాపింగ్‌ చేసి వాటిపై ఉన్న ఆక్రమణలను తొలగించాలి. వర్షపు నీటి కోసం ప్రత్యేక స్టార్మ్‌ వాటర్‌ డ్రైనేజీ వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయాలి. ప్రతి నిర్మాణానికి ఇంకుడు గుంటలు తప్పనిసరి చేయాలి. నిర్మాణ అనుమతుల్లో నీటి ప్రవాహ మార్గాలకు అత్యున్నత ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. చెరువులను పరిరక్షించే చట్టాలను కఠినంగా అమలు చేయాలి. అవినీతికి పాల్పడిన అధికారులపై కఠిన చర్యలు తీసుకోవాలి. ప్రతి వర్షాకాలానికి ముందు కాలువల శుభ్రతను స్వతంత్ర సంస్థల ద్వారా పరిశీలించాలి.

సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని కూడా సమర్థంగా వినియోగించుకోవచ్చు. ఉపగ్రహ చిత్రాలు, డ్రోన్లు, భౌగోళిక సమాచార వ్యవస్థలు, కృత్రిమ మేధస్సు ఆధారిత వరద అంచనా నమూనాల ద్వారా ప్రమాద ప్రాంతాలను ముందుగానే గుర్తించవచ్చు. ప్రజలకు మొబైల్‌ హెచ్చరికలు పంపించడం, అత్యవసర స్పందన బృందాలను సిద్ధంగా ఉంచడం, వరద ముంపు మ్యాపులను అందుబాటులో ఉంచడం ద్వారా ప్రాణనష్టాన్ని గణనీయంగా తగ్గించవచ్చు.

ప్రకృతిని మనం ఆపలేం. వర్షాన్ని నిలిపివేయలేం. తుపానులను రద్దు చేయలేం. కానీ వాటి వల్ల కలిగే నష్టాన్ని మాత్రం ఖచ్చితంగా తగ్గించగలం. దానికి అవసరమైంది రాజకీయ సంకల్పం, అవినీతి రహిత పరిపాలన, శాస్త్రీయ నగర ప్రణాళిక, చట్టాల కఠిన అమలు, ప్రజల బాధ్యతాయుత భాగస్వామ్యం.

ప్రతి సంవత్సరం వరదలను విధిలిఖితంగా అంగీకరించడం కాకుండా, వాటి మూల కారణాలను నిర్మూలించే దిశగా అడుగులు వేయాలి. లేకపోతే ప్రతి వర్షాకాలం మన అభివృద్ధి వైఫల్యానికి అద్దం పట్టే కాలంగా మిగిలిపోతుంది. నగరాలను ముంచేది ఆకాశం నుంచి కురిసే వర్షం కాదు. భూమిపై మనం చేసిన తప్పిదాలే. వాటిని సరిదిద్దగలిగితే వర్షం శాపం కాదు. జీవనాధారమవుతుంది.