ఉగ్రవాదం మానవత్వంపై మాయని గాయం

చిటికెన కిరణ్‌ కుమార్‌

మనిషి తన జీవితాన్ని నిర్మించుకోవడానికి ఎన్నో కలలు కంటా డు. కుటుంబంతో ఆనందంగా గడపాలని, పిల్లలకు మంచి భవిష్యత్తును అందించాలని, తన శ్రమతో నాలుగు రూపాయలు సంపాదించి గౌరవంగా బతకాలని కోరుకుంటాడు. సంతలో సరుకులు కొనడానికి వెళ్లిన వ్యక్తికి, బస్సులో ప్రయాణిస్తున్న కార్మికుడికి, రేపటి పరీక్ష కోసం సిద్ధమవుతున్న విద్యార్థికి కావలసింది ప్రశాంతమైన జీవితం మాత్రమే. అలాంటి సాధారణ మనుషుల జీవితాల్లో కి ఒక్కసారిగా చొచ్చుకొచ్చే బాంబు పేలుడు వారి ప్రాణాలనే కాదు, ఎన్నో కుటుంబాల భవిష్యత్తును కూడా ఛిన్నాభిన్నం చేస్తుంది. మనిషి సాధించిన విజ్ఞానం జీవనాన్ని సులభతరం చేయడానికి ఉపయోగపడాలి గానీ, అదే విజ్ఞానం ప్రాణాలను హరించే విధ్వంసానికి సాధనంగా మారడం నాగరిక సమాజం ఆత్మపరిశీలన చేసుకోవాల్సిన విషాదం. ఉగ్రవాదం మిగిల్చే గాయం శరీరానికి తగిలిన గాయంతో ముగియదు; అది కుటుంబాల జ్ఞాపకాల్లో, సమాజపు మనసులో, తరతరాల భయాల్లో కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
2005 అక్టోబర్‌ 29న దేశ రాజధాని ఢిల్లీలో జరిగిన వరుస బాంబు పేలుళ్లు ఈ చేదు వాస్తవాన్ని దేశం ముందుంచాయి. దీపావళి పండుగకు సిద్ధమవుతున్న సమయంలో పహర్‌గంజ్‌, సరోజినీ నగర్‌ మార్కెట్‌ ప్రాంతాలతో పాటు మరో ప్రాంతంలో పేలుళ్లు సంభవించాయి. కొనుగోళ్లతో సందడిగా ఉన్న వీధులు క్షణాల్లో భయానక దృశ్యాలుగా మారాయి. అనేకమంది ప్రాణాలు కోల్పోగా, ఎంతోమంది గాయాలపాలయ్యారు. ఆ రోజు తమ కుటుంబ సభ్యుల కోసం ఎదురుచూసిన వారి ఇళ్ల లో ఆనందం స్థానంలో ఆవేదన నిండిపోయింది. పండుగ వెలుగుల మధ్య చీకటిని నింపిన ఈ దాడి, ఉగ్రవాదం ఎవరినీ వ్యక్తిగతంగా గుర్తించకుండా సాధారణ ప్రజల జీవితాలనే లక్ష్యంగా చేసుకోగలదని గుర్తుచేసింది. ఉగ్రవాదం పుట్టుకను అర్థం చేసుకోవడానికి దాని వెనుక పనిచేసే హింసాత్మక భావజాలాన్ని పరిశీలించాలి. రాజకీయ, సామాజిక లేదా ఇతర లక్ష్యాలను సాధించడానికి అమాయక ప్రజల ప్రాణాలను బలితీసుకోవడం ఏ కారణంతోనూ సమర్థనీయం కాదు. భిన్నాభిప్రాయం ప్రజాస్వామ్యంలో సహజం. ఒకరి ఆలోచన మరొకరికి నచ్చకపోవచ్చు. సమస్యలపై విభేదాలు ఉండవచ్చు. వాటిని చర్చలతో పరిష్కరించుకోవడం నాగరికత; భయాన్ని ఆయుధంగా మార్చి ఇతరులపై దాడి చేయడం అమానవీయత. చర్చించాల్సిన చోట తుపాకీని, ప్రశ్నించాల్సిన చోట బాంబును ఆశ్రయించే మనస్తత్వం సమాజంలో సహజీవనానికి ముప్పుగా మారుతుంది.
భిన్నత్వాన్ని అంగీకరించే సంస్కారం బలపడినప్పుడే హింసాత్మక ఆలోచనలకు ప్రజల మనసు ల్లో స్థానం తగ్గుతుంది. భారతదేశం అనేక భాషలు, సంస్కృతులు, సంప్రదాయాలు, జీవన విధానాల తో కూడిన విస్తృత సమాజం. ఈ వైవిధ్యమే మన దేశానికి ప్రత్యేకమైన బలం. ఒక ప్రాంతంలో జరిగే విషాదం పట్ల మరో ప్రాంతానికి చెందిన ప్రజలు స్పందించడం, కష్టాల్లో ఉన్నవారికి సహాయం అందించడం మన సామాజిక అనుబంధానికి నిదర్శనం. ఉగ్రవాదం ప్రజల్లో అనుమానాలను పెంచి, పరస్పర విశ్వాసాన్ని దెబ్బతీయడానికి ప్రయత్నించవచ్చు. అలాంటి సమయంలో ఒక వ్యక్తి చేసిన నేరాన్ని మొత్తం సమాజానికి ఆపాదించడం మరో అన్యాయానికి దారితీస్తుంది. నేరానికి బాధ్యులైన వారిని ఆధారాలతో గుర్తించి చట్టం ముందు నిలబెట్టాలి. అమాయకులపై అనుమానాలు మోపడం, కులం లేదా మతం ఆధారంగా ప్రజలను దూరం పెట్టడం సమస్యకు పరిష్కారం కాదు. న్యాయం వ్యక్తుల చర్యలను ఆధారంగా చేసుకోవాలి; సామాజిక గుర్తింపులను కాదు.
ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో జరిగిన ఉగ్రదాడులు కూడా ఇదే పాఠాన్ని నేర్పుతున్నాయి. అమెరికాలో 2001 సెప్టెంబర్‌ 11న జరిగిన దాడు లు వేలాది కుటుంబాలను విషాదంలోకి నెట్టాయి. యూరప్‌లోని పలు నగరాలు, ఆఫ్రికా, పశ్చిమాసి యా ప్రాంతాలు ఉగ్రవాద హింసను ఎదుర్కొన్నాయి. పాకిస్థాన్‌లోని పెషావర్‌ పాఠశాలపై 2014లో జరిగిన దాడిలో చిన్నారులు సహా ఎంతోమంది ప్రాణా లు కోల్పోయారు. ఇలాంటి ఘటనలు భౌగోళికంగా వేర్వేరు చోట్ల జరిగినా, వాటి వెనుక మిగిలిన కన్నీరు ఒకటే. పాఠశాలకు వెళ్లిన పిల్లవాడు, కార్యాలయానికి వెళ్లిన ఉద్యోగి, ప్రయాణంలో ఉన్న సాధారణ పౌరుడు సురక్షితం గా తిరిగి ఇంటికి చేరే హక్కు ఉంది. ఏ దేశ ప్రజల ప్రాణాలైనా సమానమైన విలువ కలిగినవే. ఈ అవగాహన అంతర్జాతీయ సహకారానికి పునాది కావాలి.
ఉగ్రవాదాన్ని ఎదుర్కోవడంలో భద్రతా వ్యవస్థ ల పాత్ర ఎంతో కీలకం. ప్రమాదాన్ని ముందుగానే గుర్తించే నిఘా, అనుమానాస్పద కార్యకలాపాలపై సమన్వయంతో స్పందించడం, పేలుడు పదార్థాల ను నిర్వీర్యం చేసే నిపుణుల సేవలు, గాయపడినవారికి వేగంగా వైద్య సహాయం అందించడం వంటి చర్యలు ప్రాణాలను కాపాడగలవు. అయితే భద్రత అనేది పోలీసు సిబ్బంది లేదా సైనిక బలగా ల బాధ్యతతోనే ముగిసిపోదు. రద్దీ ప్రాంతాల్లో అపరిచిత వస్తువులు కనిపించినప్పుడు వాటిని తాకకుం డా అధికారులకు సమాచారం అందించడం, అత్యవసర సూచనలను పాటించడం, ప్రమాద సమయంలో గందరగోళం సృష్టించకుండా ఉండటం ప్రజలకూ అవసరం. అప్రమత్తత అంటే ప్రతి ఒక్కరినీ అనుమానించడం కాదు; ప్రమాద సూచనలను బాధ్యతతో గుర్తించి సరైన అధికారులకు తెలియజేయడం. భయం కాకుండా వివేకం ప్రజల ప్రవర్తన కు మార్గదర్శకంగా ఉండాలి.
ఉగ్రవాదాన్ని అరికట్టడానికి దేశాల మధ్య సహకారం కూడా అవసరం. నేరాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని చట్టబద్ధంగా పంచుకోవడం, అక్రమంగా నిధులు సమకూర్చే మార్గాలను గుర్తించడం, హింసాత్మక నెట్‌వర్క్‌లను అడ్డుకోవడం, సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని బాధ్యతాయుతంగా వినియోగించడం వంటి చర్యలు సమన్వయంతో సాగాలి. ఒక దేశంలో రూపొందే హింసాత్మక ప్రణాళిక మరొక దేశ ప్రజలను లక్ష్యంగా చేసుకునే అవకాశం ఉన్నందున అంతర్జాతీయ సహకారానికి ప్రాధాన్యం పెరిగింది. అదే సమయంలో న్యాయపద్ధతులు, మానవ హక్కులు, చట్టపాలన పట్ల గౌరవం నిలవాలి. ఉగ్రవాదాన్ని ఎదుర్కొనే చర్యలు నిర్దిష్టమైన ఆధారాలపై ఆధారపడాలి. చట్టాన్ని గౌరవిస్తూ భద్రతను కాపాడినప్పుడే ప్రజల్లో సంస్థల పట్ల విశ్వాసం బలపడుతుంది.
శాంతి అంటే సమస్యలు లేని ప్రపంచం అని కాదు. అభిప్రాయ భేదాలు, పోటీలు, ప్రయోజనాల మధ్య ఘర్షణలు ఎప్పుడూ ఉండవచ్చు. వాటిని హింసకు దారితీయకుండా పరిష్కరించుకునే సామర్థ్యమే నిజమైన శాంతి. కుటుంబంలో మొదలయ్యే పరస్పర గౌరవం, పాఠశాలలో అలవడే సహనం, సమాజంలో పెరిగే సహకారం, దేశాల మధ్య కొనసాగాల్సిన చర్చలు శాంతియుత జీవనానికి బలమైన పునాదులు. శాంతి గురించి మాట్లాడ టం మాత్రమే కాకుండా, మన రోజువారీ ప్రవర్తనలోనూ దాన్ని పాటించాలి. నిర్ధారణ లేని వార్తను పంచుకోకపోవడం, భిన్నమైన అభిప్రాయాన్ని విన డం, కష్టాల్లో ఉన్నవారికి సహాయం చేయడం వంటి చిన్న చర్యలు కూడా పెద్ద సామాజిక మార్పుకు దోహదం చేస్తాయి. మానవత్వం అనేది సభల్లో వినిపించే మాట మాత్రమే కాదు; మనిషి పట్ల మనం చూపే ప్రవర్తనలో కనిపించాలి.
ఉగ్రవాదం సృష్టించే భయానికి సమాజం తన ఐక్యతను కోల్పోవడం దానికి మరో విజయాన్ని అందించినట్లవుతుంది. అందుకే ఇలాంటి దాడుల తర్వాత ప్రజలు సంయమనం పాటించడం, బాధితులకు అండగా నిలవడం, న్యాయ విచారణకు సహకరించడం, వదంతులకు దూరంగా ఉండడం అవసరం. హింసకు పాల్పడినవారిని చట్టం ముందు నిలబెట్టాలి; అదే సమయంలో అమాయకులపై ద్వేషం మళ్లకుండా జాగ్రత్త పడాలి. మనిషి ప్రాణానికి ఉన్న విలువను గుర్తించే దృష్టి బలపడితేనే ఉగ్రవాదం కోరుకునే భయం, విభజనలకు సమాజం సమాధానం చెప్పగలదు. దేశ భద్రతను కాపాడే అప్రమత్తతకు, ప్రజల మధ్య విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టే మానవీయతకు సమానమైన ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. ఒక పేలుడు కొన్ని క్షణాల్లో భవనాలను ధ్వంసం చేయవచ్చు; కానీ దానివల్ల ఏర్పడిన బాధను తగ్గించడానికి సంవత్సరాల ఆదరణ అవసరమవుతుంది. కోల్పోయిన ప్రాణాలను తిరిగి తీసుకురాలేకపోయినా, మరో కుటుంబం అలాంటి విషాదాన్ని ఎదుర్కోకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకోవచ్చు. భద్రతా వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయడం, యువతలో వివేచన పెంచడం, బాధితులకు అండ గా నిలవడం, భిన్నత్వాన్ని గౌరవించడం, ప్రపంచ దేశాల మధ్య సహకారాన్ని పెంపొందించడం మన చేతుల్లో ఉన్న మార్గాలు. ద్వేషం మనుషులను విడదీస్తుంది; కరుణ వారిని దగ్గర చేస్తుంది. భయం జీవితాన్ని కుదిస్తుంది; విశ్వాసం ముందుకు నడిపిస్తుంది. ఉగ్రవాదం మానవత్వంపై మాయని గాయం మిగిల్చినా, ఆ గాయాన్ని మరింత లోతుగా చేయకుండా నివారించే శక్తి మన సమిష్టి బాధ్యతలో ఉంది. ప్రతి మనిషి సురక్షితంగా జీవించే హక్కును గౌరవించే సమాజమే నిజమైన నాగరిక సమాజం. మానవ ప్రాణాన్ని మించిన సిద్ధాంతం లేదని, శాంతిని మించిన విజయం లేదని మన జీవన విధానమే చాటాలి.