చట్టాలకు ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ అతీతం కాకూడదు

-డి.రాజా

ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌, బీజేపీ నాయకుడు రామ్‌ మాధవ్‌ ఇటీవల ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ను సమర్థిస్తూ, అది భారతీయ చట్టాల పరిధిలో బహిరంగంగా పనిచేసే, పూర్తిగా చట్టబద్ధమైన, పారదర్శకమైన సంస్థగా చిత్రించే ప్రయత్నం చేసేలా వ్యాఖ్యలు చేశారు. అలాచేసే క్రమంలో ఆయన చరిత్రను తమకు అనుకూలమైన అంశాలకే పేర్కొంటూ, భారత ప్రభుత్వంతో ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌కు ఉన్న సంబంధానికి సంబంధించిన అత్యంత కీలకమైన వాస్తవాలను విస్మరించారు. ఫలితంగా ఇది ఒక చారిత్రక వివరణగా కాకుండా, సంస్థ ప్రతిష్టను కాపాడుకునే లేదా దానిపై ఉన్న మచ్చలను తొలగించుకునే ఒక political (రాజకీయ) ప్రయత్నంగా మాత్రమే మిగిలిపోయింది.

ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ 1949లో స్వచ్ఛందంగా ఒక లిఖితపూర్వక నిబంధనావళిని స్వీకరించిందని, అప్పటి నుండి చట్టబద్ధంగా గుర్తింపు పొందిన సంస్థగా పనిచేస్తోందని మాధవ్‌ తన వ్యాసంలో ప్రధానంగా పేర్కొన్నారు. కానీ చారిత్రక వాస్తవాలు మాత్రం భిన్నమైన కథ చెబుతున్నాయి. దాని నిబంధనావళి ప్రజాస్వామ్య సూత్రాలు, ప్రజా జవాబుదారీతనానికి స్వచ్ఛందంగా కట్టుబడి ఉన్న ఒక సంస్థ చేపట్టిన చర్యలా ఉండదు. మహాత్మాగాంధీ హత్య, 1948 ఫిబ్రవరిలో ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌పై విధించిన నిషేధం తర్వాత, ఆ సంస్థ నాయకత్వానికి, భారత ప్రభుత్వానికి మధ్య జరిగిన సుదీర్ఘ సంఘర్షణ ఫలితంగా అది జరిగింది.

నెహ్రూ నాయకత్వంతో ఎం.ఎస్‌. గోల్వాల్కర్‌ బేరసారాల్లో భాగంగానే ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ నిబంధనావళి రూపుదిద్దుకుంది. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ అంతర్గతంగా సహజసిద్ధంగా పరిణామం చెందిన పత్రం కాదది. దీనిని ప్రధానంగా కాంగ్రెస్‌ నాయకుడు డి.పి. మిశ్రా రూపొందించారు. నెహ్రూ ద్వయం దీనిని ‘గురు’ (గోల్వాల్కర్‌)పై దాదాపు బలవంతంగా రుద్దారు. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ వర్గాలు చర్చించేందుకు ఇష్టపడని ఇబ్బందికరమైన వాస్తవం ఇది. దీని ప్రాముఖ్యతను అర్థం చేసుకోవాలంటే, నాటి పరిస్థితులను పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.

1925లో స్థాపించినప్పటి నుంచి ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ ఎటువంటి నిబంధనావళి లేకుండానే కార్యకలాపాలు సాగించింది. దాని నిర్మాణం, నిర్ణయాలు తీసుకునే ప్రక్రియ, అంతర్గత పనితీరు అస్పష్టంగా ఉండేవి. ఇది యాదృచ్ఛికంగా జరిగిన విషయం కాదు. ఆ సంస్థ పనితీరులోనే గోప్యత అంతర్భాగంగా ఉండేది. ఆరంభం నుండే, తన సంస్థాగత నిర్మాణం, రాజకీయ కార్యకలాపాలతో ఉన్న సంబంధం విషయంలో ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ అస్పష్టతను కొనసాగించింది. కేవలం నోటి మాటగా చెప్పిన హామీలతో ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌పై నిషేధాన్ని ఎత్తివేయడానికి భారత ప్రభుత్వం సిద్ధంగా లేదు. సంస్థ లక్ష్యాలు, నిర్మాణం, పనితీరు విధానాలను నిర్వచించే లిఖితపూర్వక నిబంధనావళి ఉండాలని అది డిమాండ్‌ చేసింది. గోల్వాల్కర్‌ దీనిని పదేపదే వ్యతిరేకించారు.

చర్చలు జరుగుతున్న సమయంలో కూడా ఆయన ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌కు ప్రత్యేక లక్షణమైన ‘ద్వంద్వ నాలుక’ విధానాన్ని కొనసాగించారు. నిషేధాన్ని ఎత్తివేయడానికి సంబంధించిన షరతులపై ప్రభుత్వంతో చర్చలు జరుపుతూనే, మరోవైపు బయటి నుండి ఒత్తిడిని పెంచేందుకు కూడా ఆయన ప్రయత్నించారు. నిషేధానికి వ్యతిరేకంగా ప్రజా ఆందోళనను ప్రోత్సహిస్తూ, ఆయన ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ నాయకుడు బాలాసాహెబ్‌ దేవరస్‌కు రహస్య సమాచారాలు పంపడానికి ప్రయత్నించాడు. ఈ సమాచారాలను అడ్డగించడం సర్దార్‌ పటేల్‌కు సహనానికి తుది పరీక్షగా మారింది. గోల్వాల్కర్‌ నిజాయితీతో చర్చలు జరపడం లేదని ఆయనకు అర్థమైంది.

ఈ సందర్భం చాలా కీలకమైనది, ఎందుకంటే రామ్‌ మాధవ్‌ నిబంధనావళి తుది ఆమోదాన్ని ఒక స్నేహపూర్వక, పరస్పర అంగీకార ప్రక్రియగా చిత్రించారు. చారిత్రక ఆధారాలు అందుకు భిన్నంగా ఉన్నాయి. జవాబుదారీతనం, పారదర్శకతను పదేపదే ప్రతిఘటించిన ఒక సంస్థపై భారత ప్రభుత్వం నిరంతర ఒత్తిడి తీసుకువచ్చిన కారణంగానే ఇది సాధ్యమైంది.

ఆ కాలంలోని అధికారిక ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలలో ప్రభుత్వ అసహనం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. గోల్వాల్కర్‌ పదేపదే తన వైఖరిని మార్చుకున్న తర్వాత, సర్దార్‌ పటేల్‌ నేతృత్వంలోని కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ ఆయనకు రాసిన లేఖలో ఈ విధంగా ఉంది: “ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ ముసాయిదా నిబంధనావళి పట్ల మేము తీసుకున్న నిర్మాణాత్మక వైఖరిని మీరు అభినందిస్తారని భారత ప్రభుత్వం ఆశించింది. కానీ మీరు ఆ వైఖరిని తప్పుగా అర్థం చేసుకున్నారని గానీ, లేదా గతంలో మాదిరిగానే ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ కార్యకలాపాలను అవే అవాంఛనీయ మార్గాల్లో కొనసాగించడానికి వీలు కల్పిస్తాయనే ఆశతో మీ నిబంధనావళిలో అభ్యంతరకరమైన అంశాలకు ఉద్దేశపూర్వకంగా కట్టుబడి ఉన్నారని గానీ మాకు అనిపిస్తోంది.” (1949, 24 మే, గోల్వాల్కర్‌, ధీరేంద్ర కె. ఝా, పేజీ 258లో పేర్కొనబడింది). ఒక సహకార సంస్థతో సౌహార్దయుత సంభాషణలో నిమగ్నమైన ప్రభుత్వం మాట్లాడే భాష ఇది ఎంతమాత్రం కాదు. ఇది ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ ఉద్దేశాలు, పనితీరు పట్ల ప్రగాఢమైన అపనమ్మకాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

‘వ్యక్తుల సమూహం’ వంటి సాంకేతిక పదబంధాలను ఉపయోగించడం ద్వారా పారదర్శకతకు సంబంధించిన సమకాలీన ఆందోళనలను నీరుగార్చేందుకు సైతం ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ ప్రయత్నిస్తుంది. ఇటువంటి పదబంధాలు విషయాలను బహిర్గతం చేయడం కంటే, ఎక్కువ అస్పష్టతను కలిగిస్తాయి. పన్ను చట్టం కింద ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ ఒక చట్టపరమైన శ్రేణిగా గుర్తించబడగలదా లేదా అనేది ఇక్కడ సమస్య కాదు. ప్రజా వ్యవహారాలపై అపారమైన ప్రభావాన్ని చూపే ఒక సంస్థ, దానితో పోల్చదగిన సంస్థల నుండి ఆశించే స్థాయి పారదర్శకత నుండి మినహాయింపు పొందాలా వద్దా అన్నదే ఇక్కడ అసలు సమస్య.

బ్రిటిష్‌ పాలనలో కూడా తమ సంస్థ రిజిస్టర్‌ చేసుకోలేదని ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌, దాని మద్దతుదారులు తరచుగా వాదిస్తుంటారు. ఈ వాదన తప్పుదోవ పట్టించేది. ఎన్నికల, రాజకీయ లక్ష్యాలను అనుసరించే సంస్థలు స్వతంత్ర ఎన్నికల సంఘం పరిధిలో పనిచేయలేదు, ఎందుకంటే స్వాతంత్య్రానికి ముందు అటువంటి వ్యవస్థ ఉనికిలో లేదు. భారతదేశం ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర రాజ్యంగా మారిన తర్వాతే అసలు ప్రశ్న తలెత్తింది. సరిగ్గా అదే సమయంలో, ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ వ్యూహాత్మక అస్పష్టతను ప్రదర్శించింది. అది తనను తాను ఒక సాంస్కృతిక సంస్థగా ప్రదర్శించుకుంటూనే, అదే సమయంలో స్పష్టమైన రాజకీయ లక్ష్యాలతో కూడిన ఆశయాలను అనుసరించింది. ఈ ద్వంద్వ స్వభావమే ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ పథకం మూలంలో ఉంది.

జవాబుదారీతనంపై ప్రశ్నలు తలెత్తినప్పుడల్లా ఈ సంస్థ తాము సాంస్కృతిక సంస్థ అని చెప్పుకుంటుంది. అయినప్పటికీ, దాని సైద్ధాంతిక ప్రభావం రాజకీయ సంస్థలు, ప్రభుత్వ విధానాలు, ఎన్నికల సమీకరణలోకి లోతుగా విస్తరించి ఉంది. అది రాజకీయాలకు దూరంగా ఉన్నామని చెప్పుకుంటుంది, కానీ దాని సభ్యులు మాత్రం ప్రభుత్వంలో ఉన్నత పదవులను అధిష్టించి ఉంటారు. ఈ ద్వంద్వ వైఖరి దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతూనే ఉంది.

కేవలం ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ స్వీయ వివరణను మాత్రమే అంగీకరిస్తే, దాని అసలు స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకోవడం కష్టం. దాని మూలంలో, అది మెజారిటీ మతాన్ని వక్రీకరించిన, అత్యంత సంకుచితమైన వ్యాఖ్యానాన్ని ముసుగుగా ధరించి, యూనిఫాం ధరించి చేసే కవాతులు, పరేడ్‌-గ్రౌండ్‌ కార్యకలాపాలు, కఠినమైన క్రమశిక్షణ చుట్టూ వ్యవస్థీకరించబడిన ఒక ప్రైవేట్‌ మిలీషియా. దాని నిర్మాణం, పద్ధతులు నాజీ షుట్జ్‌స్టాఫెల్‌ (ఎస్‌ఎస్‌) వంటి పారామిలిటరీ సంస్థలతో మాత్రమే పోల్చదగినవి.

ఆధునిక ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాలు సాధారణంగా, రాజకీయ సిద్ధాంతకర్తలు వర్ణించినట్లుగా, చట్టబద్ధమైన బలప్రయోగంపై గుత్తాధిపత్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి. పర్యవసానంగా, అధికారిక సాయుధ కార్యకలాపాల పరిధికి దిగువన పనిచేసే ప్రైవేట్‌ మిలీషియాలను నియంత్రించడానికి ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన చట్టపరమైన యంత్రాంగాలతో అవి సన్నద్ధంగా ఉండవు. ఇది ఒక అస్పష్టతను సృష్టిస్తుంది. దీనిని ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ వంటి సంస్థలు చారిత్రాత్మకంగా తమకు అనుకూలంగా మలుచుకున్నాయి.

అలాంటి సంస్థ ప్రభుత్వ అధికారానికి నేరుగా దగ్గరైనప్పుడు, దాని పర్యవసానాలు మరింత తీవ్రమవుతాయి. నేడు, ఈ ప్రైవేట్‌ మిలీషియాకు చెందిన ఒక స్వీయ-ప్రకటిత సభ్యుడు ప్రధానమంత్రి పదవిలో ఉన్నారు. ప్రభుత్వ సంస్థలు, విద్యా సంస్థలు, సాంస్కృతిక సంస్థలు, జనబాహుళ్య చర్చలపై ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ అపారమైన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. అదే సమయంలో, దానికి విస్తారమైన ఆర్థిక వనరులు కూడా ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ, ఆ వనరుల పరిమాణం గురించి ప్రజలకు చాలా తక్కువగా తెలుసు.

దీనికి ఒక ఉదాహరణ ఢిల్లీలోని ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ కార్యాలయం. దీనిని అనేక కోట్ల రూపాయల వ్యయంతో నిర్మించినట్లు సమాచారం. అయినప్పటికీ, అపారదర్శకత విషయంలో ఆ సంస్థకు ఉన్న దీర్ఘకాలిక ప్రాధాన్యతకు అనుగుణంగా, అలాంటి ఆస్తులు తరచుగా ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ పేరు మీద నేరుగా కాకుండా ఇతర సంస్థలు, అనుబంధ సంస్థల ద్వారా నిర్వహించబడతాయి.

ఈ సంస్థాగత విభజన ఒక రాజకీయ ప్రయోజనాన్ని నెరవేరుస్తుంది. ఇది జవాబుదారీతనం నుంచి తప్పించుకుంటూనే, ప్రభావాన్ని చూపడానికి ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌కు వీలు కల్పిస్తుంది. అర్థవంతమైన ప్రజా పరిశీలన లేకుండా వనరులను పోగేయవచ్చు, అధికారిక దూరాన్ని పాటిస్తూనే కార్యకలాపాలను సమన్వయం చేయవచ్చు, క్లిష్టమైన ప్రశ్నలు తలెత్తినప్పుడల్లా బాధ్యతనుంచి తప్పించుకోవచ్చు. ఇలాంటి అపారదర్శకత పరిణామాలు కేవలం పరిపాలనాపరమైనవి మాత్రమే కాదు, వాటికి చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ఉంది.

పారదర్శకత లేకపోవడం, ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండే పత్రాలు లేకపోవడం, ఉద్దేశపూర్వకంగా సంస్థాగత అస్పష్టతను పెంచడం వంటివి, ఆధునిక భారత చరిత్రలోని అత్యంత ఘోరమైన హింసాత్మక ఘటనలు, అల్లర్లు, మత సమీకరణల నుండి ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ పదేపదే తనను తాను దూరంగా ఉంటున్నట్లు చూపేలా వీలు కల్పించాయి. ఈ ఆందోళన కేవలం సమకాలీనమైనది కాదు. గాంధీ హత్య జరిగిన వెంటనే భారత ప్రభుత్వమే దీనిని స్పష్టంగా పేర్కొంది. 1948 ఫిబ్రవరి 4న ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ను చట్టవిరుద్ధమైన సంఘంగా ప్రకటిస్తూ ప్రభుత్వం జారీ చేసిన ప్రకటనలో, ‘…సంఘ్‌ కార్యకలాపాలచే ప్రోత్సహించబడి, ప్రేరేపించబడిన హింసా సంస్కృతి ఎందరో బాధితులను బలిగొంది. ఈ విధంగా బలి అయిన వారిలో చివరిగా, అత్యంత విలువైన వారు గాంధీజీయే’ అని నిస్సందేహంగా పేర్కొంది. ఈ చరిత్రను కేవలం ఎంపిక చేసిన స్మృతులు, చట్టపరమైన సాంకేతిక అంశాలతో తుడిచిపెట్టలేము.

భారత రాజ్యాంగం, దాని లౌకిక ప్రజాస్వామ్య గణతంత్రం పట్ల ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌కు ఉన్న ధిక్కారం ఇవ్వాల్టిది కాదు, యాదృచ్ఛికమైనది కూడా కాదు. అది దాని సైద్ధాంతిక పునాదులలోనే పాతుకుపోయింది. దేశ విభజన, దానితో పాటు చెలరేగిన భారీస్థాయి మత హింసల తరుణంలో, మత శక్తులు భారతదేశాన్ని ఒక మత రాజ్యంగా, హిందూ రాష్ట్రంగా ప్రకటించాలని ప్రయత్నించాయి. గణతంత్ర స్థాపకులు ఈ ఒత్తిడిని గట్టిగా ప్రతిఘటించి, అందరికీ సమాన పౌరసత్వాన్ని హామీ ఇచ్చే సార్వభౌమ, లౌకిక, ప్రజాస్వామ్య రాజకీయ మార్గాన్ని ఎరుకతోనే ఎంచుకున్నారు. డాక్టర్‌ బి.ఆర్‌. అంబేడ్కర్‌ ఒక స్పష్టమైన హెచ్చరిక జారీ చేశారు: “ఒకవేళ హిందూ రాజ్యం వాస్తవరూపం దాల్చితే, అది నిస్సందేహంగా ఈ దేశానికి అతిపెద్ద విపత్తు అవుతుంది. ఎట్టి పరిస్థితులలోనూ హిందూ రాజ్యాన్ని నిరోధించాలి” అని ఆయన హెచ్చరించారు. ఈ రాజ్యాంగ ఆదర్శాలతో ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ ఎన్నడూ సర్దుబాటు చేసుకోలేదు. రాజ్యాంగ విలువలు, జాతీయ పతాకం, గణతంత్ర లౌకిక ప్రజాస్వామ్య స్వభావం పట్ల దాని వ్యతిరేకతను రాజకీయంగా ప్రయోజనకరంగా ఉన్నంతవరకు దాచిపెట్టింది. నేడు, బీజేపీ ప్రభుత్వ హయాంలో ఆ చిరకాల సైద్ధాంతిక పథకం.. ప్రభుత్వ విధానం, సంస్థాగత ఆచరణ ద్వారా అంతకంతకూ ఎక్కువగా వ్యక్తమవుతోంది.

నేడు భారతదేశం ముందు ఉన్న అసలు ప్రశ్న, ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ తనను తాను వర్ణించుకోవడానికి అనువైన చట్టపరమైన శ్రేణిని కనుగొనగలదా లేదా అనేది కాదు. ఇంతటి అపారమైన సైద్ధాంతిక, రాజకీయ, ఆర్థిక శక్తిని కలిగి ఉన్న ఒక సంస్థ, అర్థవంతమైన పారదర్శకత లేకుండా తన కార్యకలాపాలను కొనసాగించవచ్చునా అన్నదే అసలు ప్రశ్న. రాజకీయ పార్టీలు తమ ఆర్థిక వివరాలను వెల్లడించాల్సి వస్తున్నప్పుడు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, మతపరమైన ట్రస్టులు రికార్డులను నిర్వహించాల్సి వస్తున్నప్పుడు, కంపెనీలు ఆడిట్‌ చేసిన ఖాతాలను సమర్పించాల్సి వస్తున్నప్పుడు, ప్రభుత్వ సంస్థలు నియంత్రణ పర్యవేక్షణలో పనిచేయాలని ఆశిస్తున్నప్పుడు, అటువంటి ప్రమాణాల నుండి ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌కు మినహాయింపు ఇవ్వడానికి ప్రజాస్వామ్యబద్ధమైన సమర్థన ఏదీ లేదు. దేశభవిష్యత్తును తామే తీర్చిదిద్దుతామని చెప్పుకునే ఒక సంస్థ, అదే సమయంలో ప్రజల పరిశీలన నుంచి మినహాయింపును కోరకూడదు.

ప్రజాస్వామ్యం, జవాబుదారీతనం, రాజ్యాంగబద్ధమైన పాలన ప్రయోజనాల దృష్ట్యా, ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ను సరైన చట్టపరమైన పరిధిలోకి తీసుకురావాలి. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌కు, దాని విభజనవాద విధానాలకు, ద్వంద్వ వైఖరికి వ్యతిరేకంగా జరిగే పోరాటం సైద్ధాంతికంగా పటిష్టమైనదిగా, అందరినీ కలుపుకొనిపోయేదిగా ఉండాలి. ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ ఆర్థిక లావాదేవీలను బహిరంగంగా వెల్లడించాలి. దాని సంస్థాగత నిర్మాణం పారదర్శకంగా ఉండాలి. దాని అనుబంధ సంస్థలు నిశిత పరిశీలనకు లోబడి ఉండాలి. అది ప్రభావితం చేయాలనుకుంటున్న పౌరులకు దాని నిధుల మూలాలు తెలియాలి. ప్రజాస్వామ్యం సంస్థలకు భయపడదు, అది గోప్యతకు భయపడుతుంది. ఆధునిక భారతదేశంలో ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌ వలె రహస్యాన్ని ఒక పాలనా సూత్రంగా పాటిస్తూ నిలకడగా ఎదిగిన సంస్థలు చాలా తక్కువ. దీనికి ముగింపు పలకాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది.