కేవలం రిజిస్ట్రేషన్‌తో హిందూ వివాహం చెల్లదు.. ఆచారాలు, తంతులు తప్పనిసరి: గుజరాత్ హైకోర్టు

హిందూ వివాహ చట్టంపై గుజరాత్ హైకోర్టు సంచలన తీర్పు వెలువరించింది. ‘సప్తపది’ వంటి సంప్రదాయాలు లేకపోతే కేవలం రిజిస్ట్రేషన్‌తో వివాహం చెల్లదని తేల్చి చెప్పింది.’సప్తపది’ (పవిత్ర అగ్ని చుట్టూ వధూవరులు ఏడు అడుగులు వేయడం) వంటి అవశ్యకమైన సంప్రదాయ కర్మకాండలు, ఆచారాలు నిర్వహించకుండా.. కేవలం వివాహ రిజిస్ట్రేషన్ సర్టిఫికేట్ పొందినంత మాత్రాన ఆ హిందూ వివాహానికి చట్టబద్ధమైన చెల్లుబాటు ఉండదని హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఇరుపక్షాల మధ్య జరిగిన వివాహాన్ని చెల్లనిదిగా ప్రకటించడానికి నిరాకరిస్తూ గతంలో ఫ్యామిలీ కోర్టు ఇచ్చిన ఉత్తర్వులను జస్టిస్‌లు ఇలేష్ వోరా, ఆర్.టి. వాచ్ఛానిలతో కూడిన హైకోర్టు డివిజన్ బెంచ్ పూర్తిగా కొట్టివేసింది. ఈ మేరకు జూన్ 23న ఇచ్చిన తీర్పు పూర్తి పాఠాన్ని సోమవారం నాడు అధికారికంగా అందుబాటులోకి తెచ్చారు.

ఈ వివాదం యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో నివసిస్తున్న కౌశల్ సోనార్ అనే వ్యక్తికి.. అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన ఒక మహిళకు సంబంధించినది. సదరు మహిళ కౌశల్ తల్లిదండ్రులను సంప్రదించి, తాము చట్టబద్ధంగా వివాహం చేసుకున్నామంటూ ఒక వివాహ ధృవీకరణ పత్రాన్ని చూపించినప్పుడు మాత్రమే తనకు ఈ పెళ్లి గురించి తెలిసిందని కౌశల్ కోర్టును ఆశ్రయించాడు. తాను ఆమెతో ఎలాంటి హిందూ ఆచారాల ప్రకారం పెళ్లి చేసుకోలేదని, తన ప్రమేయం, స్వేచ్ఛా సమ్మతి లేకుండా మోసపూరితంగా పత్రాలపై సంతకాలు తీసుకున్నారని కౌశల్ వాదించాడు. సదరు మహిళ కూడా ఫ్యామిలీ కోర్టు ముందు.. తమ మధ్య ఎలాంటి సాంప్రదాయ పెళ్లి వేడుకలు జరగలేదని, తాము భార్యాభర్తలుగా కలిసి జీవించలేదని నిస్సందేహంగా అంగీకరించింది. అయినప్పటికీ, కౌశల్ దాఖలు చేసిన పిటిషన్‌ను గత నవంబర్‌లో కుటుంబ న్యాయస్థానం కొట్టివేయడం పెద్ద పొరపాటని హైకోర్టు తేల్చింది.

ఈ కేసు విచారణ సందర్భంగా హిందూ వివాహ చట్టం-1955 లోని సెక్షన్ 7ను హైకోర్టు ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించింది. ఈ సెక్షన్ ప్రకారం.. ఒక హిందూ వివాహం చట్టబద్ధంగా పూర్తి కావాలన్నా, ఇరుపక్షాలను బంధించాలన్నా సప్తపది వంటి సాంప్రదాయ ఆచారాలు, శాస్త్రోక్త వేడుకలు జరగడం తప్పనిసరి. ఈ కేసులో అసలు ఆచారాలే జరగనందున, హిందూ వివాహానికి కావలసిన ప్రాథమిక చట్టపరమైన పునాదే లోపించిందని ధర్మాసనం స్పష్టం చేసింది.

వివాహ వ్యవస్థపై హైకోర్టు మరికొన్ని కీలక వ్యాఖ్యలు చేస్తూ.. వివాహం అనేది కేవలం పాటలు, నృత్యాలు, విందులు, వినోదాలు లేదా ఒక వాణిజ్య లావాదేవీ కాదని, అది ఒక స్త్రీపురుషులు పవిత్ర బంధంలోకి ప్రవేశించి, భవిష్యత్తులో ఒక ఆదర్శ కుటుంబాన్ని నిర్మించుకోవడానికి సంబంధించిన ఒక గంభీరమైన ఘట్టం అని పేర్కొంది. హిందూ సంప్రదాయంలో భార్యను భర్తలో సగభాగంగా (అర్ధాంగినిగా) పరిగణిస్తారని, అదే సమయంలో ఆమెకు సొంత గుర్తింపు ఉన్న వ్యక్తిగా, వివాహ బంధంలో సమాన భాగస్వామిగా అత్యున్నత గౌరవం ఇస్తారని వెల్లడించింది. భారతదేశంలో భౌగోళిక, సాంస్కృతిక వైవిధ్యాలు ఉన్నప్పటికీ.. వివాహ సమయంలో నిర్వహించే సాంప్రదాయ వేడుకలు ఒక వ్యక్తి ఆధ్యాత్మిక అస్తిత్వాన్ని శుద్ధి చేసి, ఉన్నతంగా పరివర్తన చెందిస్తాయని సమాజం నమ్ముతుందని, నిర్దేశించిన ఆచారాలను సక్రమంగా నిర్వహించినప్పుడు ఇది ఒక వ్యక్తి మోక్షాన్ని సాధించడానికి కూడా తోడ్పడుతుందని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

హిందూ వివాహం అనేది ఒక పవిత్రమైన సంస్కారమని, భారతీయ సమాజంలో అత్యంత గొప్ప ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఈ వ్యవస్థకు తగిన గౌరవం ఇవ్వాలని ధర్మాసనం హితవు పలికింది. నేటి యువతీ యువకులు వివాహ బంధంలోకి అడుగుపెట్టే ముందు.. ఈ వ్యవస్థ పవిత్ర స్వభావాన్ని, దాని వెనుక ఉన్న అంతరార్థాన్ని జాగ్రత్తగా పరిశీలించి అర్థం చేసుకోవాలని తాము ఆకాంక్షిస్తున్నట్లు హైకోర్టు తన తీర్పులో పేర్కొంది.