జమిలి ఎన్నికలపై కీలక అప్‌డేట్.. 2029లో ఒకేసారి 20 రాష్ట్రాల్లో మోగనున్న ఎన్నికల నగారా..

భారతదేశంలో ‘ఒకే దేశం, ఒకే ఎన్నిక’ (జమిలి ఎన్నికలు) విధానాన్ని తీసుకురావడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం అత్యంత వ్యూహాత్మకమైన రోడ్‌మ్యాప్‌ను పరిశీలిస్తోంది. వివిధ రాష్ట్రాల అసెంబ్లీల పదవీ కాలానికి ఎలాంటి విఘాతం కలగకుండా, తరచూ ఎన్నికలు జరగడం వల్ల కలిగే పరిపాలనాపరమైన ఇబ్బందులను అధిగమించడానికి ప్రభుత్వం రెండు దశల నమూనాను అమలు చేయాలని యోచిస్తోంది.

ఈ ప్రతిపాదనలను పరిశీలిస్తున్న ఉమ్మడి పార్లమెంటరీ కమిటీ (JPC) వర్గాల ప్రకారం.. దేశవ్యాప్తంగా ఒకేసారి ఎన్నికలు నిర్వహించడానికి బదులుగా 2029 మరియు 2034 సంవత్సరాలలో రెండు విడతలుగా ఈ ప్రక్రియను పూర్తి చేయాలని భావిస్తున్నారు. తొలి విడతలో భాగంగా 2029 లోక్‌సభ ఎన్నికలతో పాటు దేశంలోని దాదాపు 20 రాష్ట్రాల అసెంబ్లీ ఎన్నికలను ఒకేసారి నిర్వహించి, మిగిలిన రాష్ట్రాలను 2034 నాటికి ఈ ఉమ్మడి ఎన్నికల చక్రంలోకి తీసుకురావాలని ప్రణాళికలు సిద్ధం చేస్తున్నారు. తద్వారా 2034 నుండి లోక్‌సభతో పాటు అన్ని రాష్ట్రాల అసెంబ్లీలకు ఒకేసారి ఎన్నికలు జరిగేలా శాశ్వత వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలనేది ప్రభుత్వ యోచన.

ఈ కీలక ప్రతిపాదనను అధ్యయనం చేస్తున్న జేపీసీ (JPC) కాలపరిమితిని 2026 వానకాల (వర్షాకాల) సమావేశాల వరకు పొడిగించారు. కమిటీ తన నివేదికను వానకాల సమావేశాల చివరి వారంలోని మొదటి రోజున సమర్పించాల్సి ఉంది. రాజకీయ పార్టీలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, రాజ్యాంగ నిపుణులు, పరిపాలనా అధికారులతో జరిపిన సమగ్ర సంప్రదింపుల ఆధారంగా ఈ నివేదికను రూపొందిస్తున్నారు. ఇది పార్లమెంట్‌లో సమర్పించిన తర్వాత దీనిపై ఉభయ సభల్లో విస్తృత చర్చ జరగనుంది. తమ అధ్యయనంలో భాగంగా జేపీసీ బృందం 2025 మే 17-18 తేదీల్లో మహారాష్ట్రలో పర్యటించి, అక్కడ ముఖ్యమంత్రితో పాటు వివిధ రాజకీయ పార్టీలు, బ్యాంకులు, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలతో చర్చలు జరిపింది.

జమిలి ఎన్నికల వల్ల ప్రభుత్వ వ్యయం ఎంతవరకు తగ్గుతుంది, పరిపాలనా సామర్థ్యం ఎలా పెరుగుతుందనే అంశాలపై ప్రధానంగా దృష్టి పెట్టారు. ఆ తర్వాత మే 19-21 తేదీల్లో ఉత్తరాఖండ్ పర్యటనలో భాగంగా సీఎం పుష్కర్ సింగ్ ధామి కమిటీతో మాట్లాడుతూ, గత మూడేళ్లలో పదేపదే ఎన్నికల ప్రవర్తనా నియమావళి (కోడ్) అమలులో ఉండటం వల్ల దాదాపు 175 రోజుల పాటు ప్రభుత్వ పనులు నిలిచిపోయాయని తెలిపారు. లోక్‌సభ, అసెంబ్లీ ఎన్నికలను కలిపి నిర్వహించడం వల్ల ఎన్నికల వ్యయం 30 నుంచి 35 శాతం వరకు తగ్గుతుందని, పర్వత ప్రాంతాలలో కఠినమైన భౌగోళిక పరిస్థితులు, రుతుపవనాలు, చార్‌ధామ్ యాత్ర వంటి కారణాల వల్ల పదేపదే ఎన్నికలు నిర్వహించడం క్లిష్టతరమని ఆయన వివరించారు.

భారతదేశంలో 1952 నుండి 1967 వరకు జరిగిన మొదటి నాలుగు సాధారణ ఎన్నికలలో లోక్‌సభకు, చాలా రాష్ట్రాల అసెంబ్లీలకు ఏకకాలంలోనే ఎన్నికలు జరిగాయి. అయితే 1967 తర్వాత వివిధ రాష్ట్రాల్లో సంకీర్ణ ప్రభుత్వాలు కూలిపోవడం, 1968, 1969లలో పలు అసెంబ్లీలు రద్దు కావడం వల్ల ఈ చక్రం దెబ్బతింది. 1970లో లోక్‌సభ కూడా గడువు కంటే ముందే రద్దు కావడంతో ఉమ్మడి ఎన్నికల విధానం పూర్తిగా పక్కకుపోయింది. దీనిని పునరుద్ధరించడానికి లా కమిషన్, నీతి ఆయోగ్ వంటి సంస్థలు గతంలో సిఫార్సు చేశాయి. ఆ తర్వాత 2023 సెప్టెంబర్ 2న మాజీ రాష్ట్రపతి రామ్‌నాథ్ కోవింద్ అధ్యక్షతన ఏర్పడిన ఉన్నత స్థాయి కమిటీ 191 రోజుల పాటు అధ్యయనం చేసి, 2024 మార్చి 14న ప్రస్తుత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ముకు తన నివేదికను సమర్పించడంతో ఈ ప్రక్రియకు మరింత వేగం పుంజుకుంది.

న్యాయ నిపుణుడు, లా కమిషన్ మాజీ సభ్యుడు ఆనంద్ పలివాల్ తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, ఎన్నికల షెడ్యూళ్లను ఒకే తాటికి తీసుకురావడానికి కొన్ని రాష్ట్రాల అసెంబ్లీ గడువును పెంచాల్సి ఉంటుంది, మరికొన్ని రాష్ట్రాల గడువును తగ్గించాల్సి ఉంటుంది. గతంలో కూడా అసాధారణ పరిస్థితుల్లో ఇలాంటి మార్పులు జరిగాయి. 2029లో మొదటి దశ కింద 20 రాష్ట్రాలను అనుసంధానించడంలో ఆంధ్రప్రదేశ్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, ఒడిశా, సిక్కిం, హరియాణా, మహారాష్ట్ర, జార్ఖండ్ రాష్ట్రాల అసెంబ్లీ గడువు ఎలాగూ 2029లోనే ముగుస్తుంది కాబట్టి వీటికి ఎలాంటి సమస్య ఉండదు.

అయితే 2028లో గడువు ముగిసే మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్, ఛత్తీస్‌గఢ్, కర్ణాటక, తెలంగాణ, త్రిపుర, మేఘాలయ, నాగాలాండ్, మిజోరం వంటి రాష్ట్రాల అసెంబ్లీల పదవీకాలాన్ని 5 నెలల నుండి ఏడాది వరకు పొడిగించాల్సి ఉంటుంది. అదే సమయంలో 2030-31లో గడువు ముగిసే బీహార్, ఢిల్లీ, తమిళనాడు, కేరళ, పశ్చిమ బెంగాల్, అస్సాం, పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీల గడువును ఒకటి నుండి రెండేళ్ల వరకు ముందే ముగించాల్సి వస్తుంది. ఇంతటి భారీ పరిపాలనా, రాజ్యాంగ సంస్కరణను దేశంలో విజయవంతంగా అమలు చేయాలంటే పార్లమెంట్‌లో చట్టపరమైన మార్పులు చేయడంతో పాటు, అన్ని రాజకీయ పార్టీల మధ్య విస్తృతమైన ఏకాభిప్రాయం సాధించడం అత్యంత కీలకం.