‘సంస్కరణలకు’ తలుపులు తెరుస్తున్న క్యూబా

అమెరికా ఆర్థిక దిగ్బంధనం కారణంగా దీవి దేశం క్యూబా ప్రతిపాదిస్తున్న అత్యవసర సంస్కరణలు, ఆ దేశ సామ్యవాద వ్యవస్థలో ప్రధాన మార్పులను తీసుకువస్తాయన్నది స్పష్టం. ప్రభుత్వ పెట్టుబడిదారీ విధానం, సామ్యవాద మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థ, నూతన ఆర్థిక విధానం అని క్యూబన్ విప్లవ మద్దతుదారులు లేదా విమర్శకులు ఇలా ఏ పేరు పెట్టి పిలిచినా జరుగుతున్నది ఇదే.

జూన్ 19న ప్రధానమంత్రి మాన్యుయెల్ మారెరో చట్టసభ సభ్యులను ఉద్దేశించి దాదాపు రెండు గంటల పాటు చేసిన ప్రసంగంలో సమర్పించిన 176 ఆర్థిక చర్యలతో కూడిన ఒక సమగ్ర ప్యాకేజీని క్యూబా నేషనల్ అసెంబ్లీ ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించింది. ఈ ప్యాకేజీ సామ్యవాద ఆర్థిక వ్యవస్థలోని ప్రైవేట్ ఆస్తి, మార్కెట్ ధరల నిర్ణయం, కార్మిక చట్టం, బ్యాంకింగ్, విదేశీ పెట్టుబడులు తదితరాలు వంటి దాదాపు ప్రతి అంశాన్ని స్పృశించింది. ఇది ఒక చారిత్రాత్మక పరివర్తనకు తొలి సూచన. కానీ ఈ చర్యలు ఏ విధంగా, అసలు అమలు అవుతాయా, అంతిమంగా ఎవరు ప్రయోజనం పొందుతారు అనేది ఇంకా ప్రశ్నగానే మిగిలి ఉంది.

ఆర్థిక సంస్కరణల్లోని ముఖ్యాంశాలు

విదేశీ పెట్టుబడిదారులు ఇకపై ప్రభుత్వంతో జాయింట్ వెంచర్‌లను ఏర్పాటు చేయవలసిన అవసరం లేదు. తద్వారా, బయటి నుంచి వచ్చే పెట్టుబడులలో క్యూబన్ ప్రభుత్వాన్ని తప్పనిసరి భాగస్వామిగా ఉంచిన ఒక దీర్ఘకాలిక నిబంధన తొలగిపోతుంది. దశాబ్దాల ప్రభుత్వ ఏకస్వామ్యానికి ముగింపు పలుకుతూ క్యూబా ఆర్థిక రంగంలోకి ప్రైవేట్ బ్యాంకులను తొలిసారిగా అనుమతించబోతున్నారు.

ద్రవ్యోల్బణాన్ని అరికట్టడంలో విఫలమై, ఉత్పత్తులను నల్ల బజారులోకి నెట్టాయని ప్రభుత్వం అంగీకరిస్తూ తీసుకువచ్చిన సాధారణ ధరల నియంత్రణలను ఎత్తివేసి, వాటి స్థానంలో అత్యంత బలహీన వర్గాలు లక్ష్యంగా రాయితీలను అందించనున్నారు. ప్రైవేట్ ఆస్తుల విషయంలో ఈ సంస్కరణలు గత పద్ధతులకు భిన్నంగా గణనీయమైన మార్పును సూచిస్తున్నాయి. మారెరో ఇచ్చిన ప్రజెంటేషన్ ప్రకారం, ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని ఆస్తులను ఇప్పుడు ‘విదేశాలలో నివసిస్తున్న క్యూబన్లతో సహా జాతీయ, విదేశీ చట్టపరమైన సంస్థలు, వ్యక్తులకు’ విక్రయించవచ్చు. అలాగే, అనేక తరాల తరువాత తొలిసారిగా ప్రైవేట్ రియల్ ఎస్టేట్ అభివృద్ధికి అనుమతి ఇవ్వనున్నారు.

ప్రైవేట్ కంపెనీలకు ఉద్యోగుల సంఖ్యపై ఎలాంటి పరిమితి లేకుండా అధికారం ఇవ్వబోతున్నారు. ఇది మూలధనం ఉన్నవారికి వ్యాపారాలను ప్రారంభించేందుకు లేదా విస్తరించేందుకు అవకాశాలను కల్పిస్తుంది. క్యూబన్లు ఒకటి కంటే ఎక్కువ వ్యాపారాలను సొంతం చేసుకోవడానికి, బహుళ సంస్థలలో ఈక్విటీ వాటాలను కలిగి ఉండటానికి కూడా అనుమతిస్తారు. జాయింట్ కంపెనీలతో సహా కొత్త కార్పొరేట్ నిర్మాణాలకు అనుమతిస్తారు. మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థలలో సాధారణంగా కనిపించే ఈ ఏర్పాట్లు, చారిత్రకంగా క్యూబాలో లేవు. ఎందుకంటే షేర్ల కొనుగోలు, అమ్మకం మూలధన కేంద్రీకరణ, సంపద అసమానతలకు దారితీసే అవకాశం ఉంది.

కార్మిక రంగంలో ప్రైవేట్ యజమానులు ఇకపై స్వేచ్ఛగా నియామకాలు చేపట్టనున్నారు. విధిగా ప్రభుత్వ మధ్యవర్తులు లేకుండానే ప్రత్యక్ష దిగుమతి, ఎగుమతులకు అనుమతి ఉంటుంది. క్యూబన్, విదేశీ పెట్టుబడిదారులు ఇద్దరూ గతంలో ప్రభుత్వ ఆధీనంలో ఉన్న కంపెనీలలో వాటాలను కొనుగోలు చేసే అవకాశం ఉండేది. ప్రధానమంత్రి మారెరో చట్టసభ సభ్యులకు వివరించినట్లుగా ఈ చర్యలు మార్కెట్‌ను ‘సమర్థవంతంగా వనరుల కేటాయింపునకు ఒక సాధనంగా’ అధికారికంగా గుర్తిస్తాయి.

ఆర్థిక సంక్షోభం – అమెరికా దిగ్బంధనం

ఈ సంస్కరణల నేపథ్యం సుస్పష్టమైనది. 2020 నుండి క్యూబా జిడిపి కనీసం 15 శాతం మేర క్షీణించింది. ఐక్యరాజ్యసమితికి చెందిన లాటిన్ అమెరికా, కరేబియన్ ఆర్థిక కమిషన్ (ECLAC) 2026 చివరి నాటికి మరో 6.5 శాతం క్షీణతను అంచనా వేసింది. దీంతో క్యూబా వరుసగా రెండవ సంవత్సరం కూడా ఈ ప్రాంతంలో అత్యంత పేలవమైన పనితీరు కనబరిచిన ఆర్థిక వ్యవస్థగా నిలుస్తుంది. 30 గంటలకు పైగా కొనసాగే విద్యుత్ కోతలు సర్వసాధారణమైపోయాయి. దీర్ఘకాలంగా ఆహారం, ఇంధనం, మందులు, త్రాగునీటి కొరత నెలకొని ఉంది. వైద్యులకు ప్రాథమిక వైద్య సామాగ్రి అందుబాటులో లేకపోవడంతో ‘పిల్లలు చనిపోతున్నారు’ అని ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ హక్కుల హై కమిషనర్ వోల్కర్ టర్క్ హెచ్చరించారు.

ఈ తక్షణ సంక్షోభానికి కారణం ట్రంప్ పరిపాలన విధించిన చమురు దిగ్బంధనం. ఇందుకు తోడు సాధారణంగా 66 ఏళ్లుగా కొనసాగుతున్న అమెరికా ఆర్థిక దిగ్బంధనం కూడా ఒక కారణం. 2026 జనవరిలో వెనిజులా అధ్యక్షుడు నికోలస్ మదురోను అమెరికా అపహరించిన తరువాత, ట్రంప్ పాలనా యంత్రాంగం క్యూబాకు వెనిజులా చేసే చమురు ఎగుమతులను ఆపేసింది. ఈ సరఫరా క్యూబా ఇంధన అవసరాలలో 50 శాతం వరకు తీర్చేది.

ఆ తర్వాత, క్యూబాకు చమురు రవాణా చేసే ఏ దేశంపైనైనా సుంకాలు విధిస్తామని హెచ్చరిస్తూ ట్రంప్ ఒక కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వుపై సంతకం చేశారు. తద్వారా ఈ దిగ్బంధనాన్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తరించారు. జనవరి నెలాఖరు నుండి కేవలం ఒక్క రష్యన్ చమురు ట్యాంకర్ మాత్రమే క్యూబాకు చేరుకుంది. ప్రభుత్వం క్యూబా జాతీయ చమురు సంస్థపైనా, అలాగే క్యూబా ఆర్థిక వ్యవస్థలోని దాదాపు ప్రతి రంగానికి సంబంధాలున్న సైనిక అనుబంధ సంస్థ అయిన గేసా (GAESA)పైనా ఆంక్షలు విధించింది. అంతేకాకుండా, అంతర్జాతీయ పర్యాటక ఆదాయాన్ని అడ్డుకోవడానికి క్యూబాలో చెల్లింపు సేవలను నిలిపివేయాలని వీసా, మాస్టర్ కార్డ్‌పైనా ఒత్తిడి తెచ్చింది.

అధ్యక్షుడి వివరణ – మార్పు అనివార్యం

నేషనల్ అసెంబ్లీలో ఓటింగ్‌కు కొద్దిసేపటి ముందు అధ్యక్షుడు మిగెల్ డియాజ్-కానెల్ మాట్లాడుతూ క్యూబా ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్ల గురించి స్పష్టంగా చెప్పారు. ‘ప్రపంచంలోనే అత్యంత శక్తిమంతమైన దేశం నుండి చరిత్రలోనే సుదీర్ఘమైన దిగ్బంధనానికి గురైన సామ్యవాద నిర్మాణ ప్రక్రియను ఎలా కొనసాగించాలనే సందిగ్ధత గురించే ఇక్కడ చర్చ సాగుతోంది.’ అయినప్పటికీ, ఈ సంస్కరణలు కేవలం లొంగిపోవడం కాదని డియాజ్-కానెల్ నొక్కి చెప్పారు. ‘మేము అమెరికా ఒత్తిడి కారణంగా ఇలా చేయడం లేదు,’ అని ఆయన చట్టసభ సభ్యులతో అన్నారు. క్యూబా సార్వభౌమాధికారంతో వ్యవహరిస్తోందని ఆయన గట్టిగా చెప్పారు.

ఈ ప్రతిపాదనలలో చాలా వాటిపై, కనీసం 2011 కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ కాంగ్రెస్ నుండి సంవత్సరాలుగా అంతర్గతంగా చర్చలు జరుగుతున్నాయని, ప్రభుత్వం ‘ప్రస్తుతం అత్యవసరమని భావిస్తున్న నిర్ణయాలను 15 సంవత్సరాలకు పైగా వాయిదా వేస్తూ వస్తోందని’ ఆయన తెలియజేశారు. ‘మనం వర్తమానంలో జీవిస్తున్నామా లేదా అనే దాంతో సంబంధం లేకుండా, ఇది ఎలాగైనా చేయాల్సిందేనని నేను విశ్వసిస్తున్నాను,’ అని అధ్యక్షుడు అన్నారు.

దాదాపు 1984 నాటి డెంగ్ జియావో పింగ్‌ను తలపిస్తూ, డియాజ్-కానెల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ వృద్ధి చెందాల్సిన అవసరాన్ని, క్యూబా ప్రజల భౌతిక జీవన ప్రమాణాలు వేగంగా మెరుగుపడాల్సిన అవసరాన్ని, సోషలిజం తన సూత్రాలను క్షుణ్ణంగా, కొత్తగా సమీక్షించుకోవాల్సిన అవసరాన్ని పదేపదే నొక్కి చెప్పారు. ‘సంపద లేకపోతే, పంచడానికి ఏమీ ఉండదు,’ అని ఆయన అన్నారు. సామాజిక న్యాయానికి అర్థం ఉండాలంటే, ముందుగా భౌతిక సంపదను సృష్టించడం అవసరమని ఆయన నొక్కి చెప్పారు. దాదాపు 40 సంవత్సరాల క్రితం, చైనా మార్కెట్ సంస్కరణల ప్రారంభ దశలో ఉన్నప్పుడు, డెంగ్ కూడా ఇలాంటి అభిప్రాయాన్నే వ్యక్తం చేశారు. సాధారణ పేదరికం అంటే సోషలిజంతో సమానం కాదని ఆయన అన్నారు.

‘ఈ పరిస్థితులలో ఉత్పత్తి చేయడం, సంపదను సృష్టించడం, ఆపై సమానత్వంతో కాకుండా సామాజిక న్యాయం, నిష్పక్షపాతంతో పంపిణీ చేయడమే అసలైన సవాలు,’ అని డియాజ్-కానెల్ అన్నారు. క్యూబా ఆర్థిక వ్యవస్థ తన ఏకరీతి వేతన విధానాన్ని వదిలించుకోవాలని ఆయన ప్రకటించారు. విభిన్న అర్హతలు, బాధ్యతలు గల కార్మికుల మధ్య అతి స్వల్ప వేతన వ్యత్యాసాలు మాత్రమే ఉండటంతో, ప్రజలు మరింత కృషి చేసేందుకు లేదా తమను తాము గానీ, తమ కార్యాలయాలను గానీ అభివృద్ధి చేసుకునేందుకు ప్రోత్సహించేలా తగినంత భౌతిక ప్రోత్సాహం లేదని అధ్యక్షుడు అన్నారు. కష్టపడి పనిచేసినా ప్రతిఫలం లభించలేదని, ప్రజలను దీర్ఘకాలం పాటు ప్రేరేపించడానికి కేవలం నైతిక ప్రోత్సాహకాలు మాత్రమే సరిపోవని ఆయన సందేశం ఇచ్చారు. కార్మికులకు స్థిరమైన వేతనాలు చెల్లించి, వాటికి రేషన్లు, సబ్సిడీలు జోడించడం అనేది స్వతహాగా ఒక చెడ్డ పద్ధతేనని అంగీకరిస్తూ, ఇవి సోషలిజం వక్రీకరణలని, క్యూబా ఎదుర్కొంటున్న బయటి ఒత్తిళ్లతో సంబంధం లేకుండా వీటిని మార్చవలసిందేనని డియాజ్-కానెల్ అన్నారు.

చారిత్రక పోలికలు – సైద్ధాంతిక రక్షణ

ఈ సంస్కరణలు మన సోషలిస్ట్ పథకం నుండి వైదొలగడం కావు. తద్భిన్నంగా, అవి దాని అభివృద్ధికి ప్రతిస్పందిస్తాయి, దానిని మెరుగుపరచేందుకు ప్రయత్నిస్తాయని మారెరో పునరుద్ఘాటించారు. క్యూబా ఆర్థిక, సామాజిక నమూనాను నవీకరించడానికి మాజీ అధ్యక్షుడు రాల్ కాస్ట్రో చేసిన ప్రయత్నాలను ఆయన ప్రస్తావించారు. ‘మూర్ఖంగా లేదా కఠినంగా ఉండకూడదని, సోషలిజం, సమానత్వం మధ్య ఉన్న యాంత్రిక సంబంధాన్ని తొలగించాలని, సోషలిస్ట్ ప్రణాళిక మార్కెట్ నియమాలను మినహాయించకుండా, వాటిని చేర్చుకుని, నియంత్రించాలని గుర్తించాలని’ ఆయన పేర్కొన్నారు.

1996లో ‘బ్రదర్స్ టు ది రెస్క్యూ’ విమానాన్ని కూల్చివేసినందుకు అమెరికా క్రిమినల్ అభియోగాన్ని ఎదుర్కొంటున్న కాస్ట్రో వీడియో కాన్ఫరెన్స్ ద్వారా ఈ సమావేశంలో పాల్గొన్నారు. అంతేకాకుండా, ఈ చర్యలు ‘ప్రయోజనకరమైనవి’ అని పేర్కొంటూ, వాటిని వేగంగా అమలు చేయాలని కోరుతూ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ పొలిట్‌బ్యూరోకు, నేషనల్ అసెంబ్లీకి ఒక లిఖితపూర్వక లేఖను పంపారు.

ఈ ప్యాకేజీని ‘ఆలస్యమైన చైనా సంస్కరణలు’ అని అభివర్ణించిన క్యూబన్ ప్రతిపక్ష నాయకుడు మాన్యుయెల్ క్యూస్టా మోరువాతో సహా కొంతమంది వ్యాఖ్యాతలు, ఈ మార్పులను 1978 తర్వాత చైనా ‘సోషలిస్ట్ మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థ’తో లేదా 1980ల నాటి వియత్నాం డోయ్‌మోయ్ (రినొవేషన్)తో పోల్చారు. ఆ పోలికలలో కొంత పైపైన ఆమోదించవచ్చు. ప్రతి సందర్భంలోనూ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం రాజకీయ నియంత్రణను కొనసాగిస్తూ, ప్రభుత్వ వ్యవహారాలలో పెట్టుబడిదారుల భాగస్వామ్యాన్ని పరిమితం చేస్తూనే, మార్కెట్ యంత్రాంగాలను, మూలధనంపై ప్రైవేట్ యాజమాన్యాన్ని, విదేశీ పెట్టుబడులను ప్రవేశపెట్టింది.

కానీ, దీనికి మరింత సముచితమైన చారిత్రక సమాంతరంగా 1921లో సోవియట్ రష్యాలో లెనిన్ ప్రారంభించిన నూతన ఆర్థిక విధానం (ఎన్‌ఇపి) కావచ్చు. ఇప్పటి మాదిరిగానే అప్పట్లో కూడా అతి తక్కువ అభివృద్ధి చెందిన పారిశ్రామిక పునాది కలిగిన రష్యా, దాని గొంతు నులమటానికి చురుకుగా పనిచేస్తున్న శత్రు శక్తులచే ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ నుండి వేరుచేయబడింది. నూతన ఆర్థిక విధానం (నెప్) ప్రైవేట్ వాణిజ్యం, విదేశీయులకు రాయితీలు, మార్కెట్ యంత్రాంగాలను అనుమతించే ‘ప్రభుత్వ పెట్టుబడిదారీ విధానం’లోకి తిరోగమనమని లెనిన్ స్పష్టంగా చెప్పారు. అయితే పాదార్థిక పునాదిని నిర్మించేందుకు తప్పనిసరి అవసరమని, ఈ పునాది అంతిమంగా సోషలిజం పురోగతికి దారితీస్తుందని ఆయన వక్కాణించారు. ఇక్కడి అత్యంత కీలకమైన తేడా ఏమిటంటే, ఎన్‌ఇపిని ప్రారంభించేందుకు ముందే లెనిన్ విదేశీ సైనిక దాడులను, దేశీయ ప్రతిఘాతక విప్లవాన్ని (చాలా వరకు) తిప్పికొట్టారు. క్యూబా ఒక క్రూరమైన వెలుపలి దాడిలో ఉన్నప్పుడు ఈ రాయితీలు ఇవ్వవలసి వస్తోంది.

భవిష్యత్తు అనిశ్చితి – విదేశీ జోక్యం

తమ లక్ష్యం ప్రభుత్వ మార్పేనని ట్రంప్ ప్రభుత్వం స్పష్టంగా చెబుతోంది. 1996 హెల్మ్-బర్టన్ చట్టం కింద ఆంక్షలను ఎత్తివేసేందుకు క్యూబా సోషలిస్ట్ ప్రభుత్వాన్ని తొలగించడం ఒక ముందస్తు షరతు అని విదేశాంగ కార్యదర్శి మార్కో రూబియో బహిరంగంగానే పేర్కొన్నారు. క్యూబా స్థిరమైన స్థితి నుండి ప్రభుత్వ పెట్టుబడిదారీ విధానంతో ప్రయోగాలు చేయడం లేదు. దాని తలపై తుపాకీ పెట్టి ఉండగానే అలా చేస్తోంది. ఇది మొత్తం సంస్కరణల ప్యాకేజీపై నెలకొన్న ప్రధాన అనిశ్చితిని మరింత తీవ్రతరం చేస్తుంది. ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో అధిక భాగాన్ని అమెరికా నియంత్రిస్తోంది. క్యూబాతో వ్యాపారం చేసే ఏ మూడవ పక్షంపైనైనా ఆంక్షలు విధించడానికి అది సిద్ధంగా ఉంది.

చైనా లేదా అమెరికా పెట్టుబడుల విషయంలో ఒక పెద్ద ముందడుగు వేసేందుకు ఆంక్షలను పాక్షికంగానైనా సడలించాల్సి ఉంటుంది. హవానాకు అత్యంత ఆశాజనకమైన విషయం ఏమిటంటే క్యూబా ఆర్థిక వ్యవస్థలోని గణనీయమైన భాగాలైన గనుల తవ్వకం, ఇంధనం, పర్యాటక మౌలిక సదుపాయాలు, వ్యవసాయ రంగాలలో చైనా కంపెనీలు పెట్టుబడులు పెట్టే అవకాశం ఉంటుంది. క్యూబాతో, కరేబియన్ ప్రాంతంలో తన సంబంధాలను బలోపేతం చేసుకోవడంలో చైనాకు దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. అమెరికా ఆంక్షలను అధిగమించడంలో దానికి కొంత అనుభవం కూడా ఉంది. కానీ ఈ విధానం అమెరికా దిగ్బంధనాన్ని ఎత్తివేయదు. ప్రస్తుత వాతావరణంలో క్యూబాతో మరింత లోతైన సంబంధాల కోసం అయ్యే ఆర్థిక, దౌత్యపరమైన వ్యయాలను భరించేందుకు చైనా ప్రభుత్వం ఆసక్తిగా ఉంటుందా లేదా అనేది వేచి చూడాలి.

మరో కోణంలో వాషింగ్టన్‌కు ఉన్న పలుకుబడిని బట్టి చూస్తే ఈ రాయితీలు ట్రంప్ తన రాజకీయ, ఆర్థిక ప్రయోజనాలను రాబట్టుకోవడానికి ఒక సాధనంగా మారవచ్చు. అమెరికా కార్పొరేషన్లు, కంపెనీలను, వనరులు, గనులు, హోటళ్లు, రిసార్ట్‌లు స్వాధీనం చేసుకోవటానికి అనుమతించినందుకు ప్రతిఫలంగా, దిగ్బంధనంలోని కొన్ని భాగాలను ఎత్తివేయడం దీని అర్థం కావచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో, ఇది 1959 తర్వాత జాతీయం చేయబడిన ఆస్తులను విప్లవానికి పూర్వం ఉన్న యజమానుల వారసులు లేదా వారసత్వ హక్కుదారులు తిరిగి కొనుగోలు చేసేందుకు అనుమతిస్తుంది. దీనిని క్యూబా ప్రభుత్వం సూత్రప్రాయంగా చాలాకాలంగా ప్రతిఘటిస్తోన్నది. అదిప్పుడు దొడ్డిదారిలో అనుమతించబడుతోంది. చాలామంది క్యూబన్లు దీనిని విప్లవానికే ద్రోహంగా భావించవచ్చు. ఫ్లోరిడాలోని అనేక అమెరికా కార్పొరేషన్‌లు, సంపన్న క్యూబన్ ప్రవాసులు నిస్సందేహంగా క్యూబాలో సోవియట్ యూనియన్ తరహా పతనాన్ని ఆశిస్తున్నారు. అంటే, భారీ ప్రైవేటీకరణలు, ప్రభుత్వ ఆస్తుల అమ్మకాలతో సహా సోషలిజాన్ని పూర్తిగా కూలదోయాలని వారి ఉద్దేశ్యం. అయితే, క్యూబా ప్రభుత్వ నాయకత్వం, అధికార కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ, తాము అలాంటి ఫలితాన్ని కోరుకోవడం లేదని స్పష్టం చేశాయి.

అయినప్పటికీ, ఇంకా ఏదీ కొలిక్కి రాలేదు. సంస్కరణలు అమలులోకి వచ్చి ఫలితాలను ఇచ్చేందుకు సమయం పడుతుంది. చట్టపరమైన ఆమోదానికీ, వాస్తవ ప్రపంచ మార్పుకూ మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని అంగీకరిస్తూ, ‘ఈ పరివర్తనల ఆమోదం కన్నా వాటిని సక్రమంగా, సకాలంలో అమలు చేయడం అంతకంటే ముఖ్యం’ అని డియాజ్-కానెల్ స్వయంగా హెచ్చరించారు. ఈ 176 చర్యలు ఏ యంత్రాంగాల ద్వారా, లేదా ఏ కార్య ప్రణాళిక (టైమ్‌టేబుల్) ప్రకారం అమల్లోకి వస్తాయనేది ఇంకా స్పష్టంగా తెలియలేదు. అనేక ప్రశ్నలకు సమాధానాలు లభించలేదు. చివరల్లో ఫిడెల్ కాస్ట్రో ప్రసిద్ధ నినాదం ‘సోషలిజం ఒ మ్యూత్రే’ (Socialismo o muerte! సోషలిజం లేదా మరణం!) అంటూ డియాజ్-కానెల్ సమావేశాన్ని ముగించారు. నియంత్రిత మోతాదులో పెట్టుబడిదారీ విధానం సోషలిజాన్ని కాపాడగలదని క్యూబా పందెం కాస్తోంది. ఇదే పందెం వంద సంవత్సరాల క్రితం, చాలా భిన్నమైన పరిస్థితులలో లెనిన్ కూడా వేశారు. వ్యూహాత్మక వెనుకంజను శాశ్వత పరివర్తనగా మార్చగల ఒత్తిళ్లను ప్రతిఘటిస్తూ, ఆ పందెంలోని తీవ్రమైన వైరుధ్యాలను క్యూబా నాయకత్వం అధిగమించగలదా లేదా అన్నదే రాబోయే నెలలకు సంబంధించిన కీలక ప్రశ్న.

(సౌజన్యం : పీపుల్స్ వరల్డ్)