Monsoon Explained: ఒకచోట కుండపోత.. మరోచోట చినుకు కూడా లేదు.. రుతుపవనాల దాగుడుమూతలు వెనుక సీక్రెట్ ఇదే..

Monsoon Explained: మన నగరంలో ఎండ దంచికొడుతుంటే కేవలం కొన్ని కిలోమీటర్ల దూరంలో రోడ్లన్నీ మునిగిపోయేలా భారీ వర్షం కురుస్తోందనే వార్త మనల్ని తరచుగా ఆశ్చర్యపరుస్తూ ఉంటుంది. ఆకాశంలో నల్లటి మేఘాలు కమ్ముకున్నా ఒక్క చినుకు కూడా పడకపోవడం.. కొన్నిసార్లు నగరంలో ఒక వైపు వర్షం పడుతుంటే మరోవైపు వీధులన్నీ పొడిగా ఉండటం మనం చూస్తూనే ఉంటాం. వాతావరణ శాస్త్రవేత్తల ప్రకారం.. రుతుపవనాలు ఒక ప్రాంతమంతటా ఎప్పుడూ సమానంగా వర్షాన్ని కురిపించవు. వర్షం పడటానికి గాలిలో సమృద్ధిగా తేమ ఉండటం, ఆ తేమతో నిండిన మేఘాలు ఏర్పడటం, అలాగే ఆ మేఘాలు పైకి లేచి చల్లబడి నీటి బిందువులుగా మారడానికి అనువైన ఉష్ణోగ్రత ఉండటం చాలా అవసరం. వీటిలో ఏ ఒక్కటి లోపించినా ఆకాశంలో మేఘాలు కనిపిస్తాయి తప్ప వర్షం కురవదు.

మన దేశానికి వర్షాన్ని తెచ్చే తేమ ఎక్కువగా అరేబియా సముద్రం, బంగాళాఖాతం నుండి వస్తుంది. సముద్ర తీర ప్రాంతాలలో తేమ ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల అక్కడ భారీ వర్షాలు కురుస్తాయి కానీ ఈ గాలులు మైదాన ప్రాంతాలకు ప్రయాణించే సరికి గాలిలోని తేమ శాతం తగ్గిపోతుంది. దీనికి తోడు గాలి వీచే దిశ నిరంతరం మారుతూ ఉండటం వల్ల తేమ అంతటా సమానంగా విస్తరించదు. సముద్రం నుండి వచ్చే వెచ్చని, తేమతో కూడిన గాలులు.. పర్వతాలను ఢీకొన్నప్పుడు అవి పైకి లేచి చల్లబడతాయి. చల్లని గాలి తేమను ఎక్కువసేపు నిలుపుకోలేదు కాబట్టి అది పర్వత ప్రాంతాల్లోనే కుండపోతగా కురుస్తుంది. ఆ పర్వతాలను దాటి అవతలి వైపు ఉన్న మైదాన ప్రాంతాలకు వెళ్లేసరికి గాలి పూర్తిగా ఆరిపోతుంది కాబట్టి అక్కడ ఆశించినంత వర్షం పడదు.

నగరంలోని ఒకే వీధిలో లేదా ఒక చిన్న ప్రాంతంలో మాత్రమే వర్షం కురిసి, పక్క ప్రాంతం పొడిగా ఉండటాన్ని వాతావరణ శాస్త్రవేత్తలు స్థానిక వర్షపాతం అంటారు. కొన్ని మేఘాలు చాలా పరిమితమైన స్థలంలోనే ఏర్పడి.. అక్కడ వర్షాన్ని కురిపించిన వెంటనే చెదిరిపోతాయి. అలాగే దేశవ్యాప్తంగా వర్షపాత సరళిని నిర్ధారించడంలో అల్పపీడనాలు, రుతుపవన ద్రోణులతో పాటు హిందూ మహాసముద్ర ద్విధ్రువం (IOD), భూమధ్యరేఖ చుట్టూ నెమ్మదిగా కదిలే మాడెన్-జూలియన్ ఆసిలేషన్ (MJO) వంటి గ్లోబల్ వాతావరణ వ్యవస్థలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఈ వ్యవస్థలు ఏ ప్రాంతంపై చురుకుగా ఉంటే అక్కడ వర్షాలు దంచికొడతాయి. వీటికి దూరంగా ఉన్న ప్రాంతాలు పొడిగా మిగిలిపోతాయి.

భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) ప్రకారం.. గ్లోబల్ వార్మింగ్, వాతావరణ మార్పుల వల్ల వర్షపాత శైలి పూర్తిగా మారిపోయింది. గతంలో లాగా రోజుల తరబడి తేలికపాటి వర్షాలు కురవకుండా, ఇప్పుడు చాలా కాలం పాటు అసలు వర్షాలే ఉండటం లేదు. కానీ కురిసినప్పుడు మాత్రం కేవలం కొన్ని గంటల్లోనే కుండపోతగా కురిసి వరదలు సృష్టిస్తున్నాయి. అందుకే పక్కపక్క జిల్లాల్లోనే ఒకచోట సాధారణ వర్షపాతం ఉంటే.. మరోచోట తీవ్ర కరవు పరిస్థితులు కనిపిస్తున్నాయి. రుతుపవనాల వద్ద ఉన్న వర్షపు నీరంతా ఒక పెద్ద ట్యాంకర్‌లో ఉందనుకుంటే, అది గాలి దిశ, తేమ, ఉష్ణోగ్రత ఆధారంగా కొన్ని చోట్ల ఎక్కువగా, కొన్ని చోట్ల తక్కువగా, మరికొన్ని చోట్ల అసలు కురిపించకుండా వెళ్ళిపోతుంది. అందుకే ఒకే నగరంలో కొందరు గొడుగులతో తడుస్తూ వెళ్తుంటే, మరికొందరు ఆకాశం వైపు చూస్తూ వర్షం కోసం ఎదురుచూస్తుంటారు.