SIR Explained: దేశ వ్యాప్తంగా ఓటరు జాబితాల ప్రక్షాళన.. SIR అంటే ఏమిటి? ఎందుకు చేపట్టారు.. ఓటరు ఓటు కోల్పోకుండా ఉండాలంటే ఏం చేయాలి..

SIR Explained: భారత ఎన్నికల సంఘం దేశవ్యాప్తంగా ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టిన స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ (SIR) ప్రక్రియ భారత ఎన్నికల వ్యవస్థలో అత్యంత కీలకమైన సంస్కరణగా నిలుస్తోంది. నకిలీ ఓట్లు, మరణించిన వారి పేర్లు, శాశ్వతంగా వలస వెళ్లిన వారి వివరాలను ఓటర్ల జాబితా నుంచి పూర్తిగా ప్రక్షాళన చేయడమే ధ్యేయంగా ఈ కార్యక్రమాన్ని రూపొందించారు. కేవలం పట్టికలు లేదా అంచనాలకు పరిమితం కాకుండా, బూత్ లెవల్ అధికారులు (BLOs) స్వయంగా ప్రతి ఇంటికీ వెళ్లి క్షేత్రస్థాయిలో ఓటర్ల వివరాలను ధ్రువీకరిస్తున్నారు.

2025 అక్టోబర్ 27న ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ జ్ఞానేశ్ కుమార్ ఈ కార్యక్రమాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించినప్పటి నుంచి ఈ ప్రక్రియ అనేక మైలురాళ్లను దాటుకుంటూ వచ్చింది. ఈ ప్రక్రియ రాజ్యాంగబద్ధమైనదేనని, నిష్పక్షపాత ఎన్నికల నిర్వహణకు ఇది అవసరమని 2026 మే నెలలో దేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం సుప్రీంకోర్టు కూడా దీని చట్టబద్ధతను సమర్థించడంతో ఈ ప్రక్షాళనకు మరింత బలం చేకూరింది.

ఈ బృహత్తర కార్యక్రమాన్ని దేశవ్యాప్తంగా మూడు దశల్లో అమలు చేస్తున్నారు. మొదటి దశలో ప్రయోగాత్మకంగా బీహార్‌లో చేపట్టిన సర్వే ద్వారా దాదాపు 47 లక్షల మంది అనర్హుల పేర్లను తొలగించారు. అనంతరం మరింత విస్తృతంగా సాగిన రెండవ దశలో ఉత్తరప్రదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్ సహా తొమ్మిది రాష్ట్రాలు, మూడు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో భారీ స్థాయిలో ప్రక్షాళన జరిగింది. ప్రస్తుతం ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణతో కూడిన మూడో దశలో దాదాపు 36.73 కోట్ల మంది ఓటర్ల వివరాల ధ్రువీకరణ కొనసాగుతోంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వివిధ రాజకీయ పక్షాల అభ్యర్థనలను మన్నిస్తూ రాష్ట్ర ఎన్నికల ప్రధాన అధికారి (CEO) వివేక్ యాదవ్ చేసిన సిఫారసుల మేరకు.. కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం క్షేత్రస్థాయి సర్వే గడువును జూలై 24 వరకు పొడిగించింది. దీని ప్రకారం జూలై 31న ముసాయిదా జాబితా విడుదల కానుండగా.. అభ్యంతరాల స్వీకరణ తర్వాత అక్టోబర్ 3న తుది ఓటర్ల జాబితా ప్రచురితమవుతుంది.

ఈ మొత్తం సవరణ ప్రక్రియలో ఓటర్ల భాగస్వామ్యం అత్యంత కీలకం కానుంది. ప్రతి పౌరుడు బీఎల్‌వోలు ఇచ్చే ఎన్యుమరేషన్ ఫారాన్ని పూరించి.. పౌరసత్వానికి సంబంధించిన ఆధారాలను సమర్పించి తమ ఓటు హక్కును భద్రపరుచుకోవాలి. ఒకవేళ అధికారుల నిర్ణయాలపై ఏవైనా అభ్యంతరాలు ఉంటే.. జిల్లా మేజిస్ట్రేట్, రాష్ట్ర సీఈఓ కార్యాలయాల్లో అప్పీల్ చేసుకునే సదుపాయాన్ని కూడా ఎన్నికల సంఘం కల్పించింది. దీనితో పాటు పోలింగ్ కేంద్రాల హేతుబద్ధీకరణ ద్వారా ప్రతి బూత్‌కు గరిష్టంగా 1200 మంది ఓటర్లు మాత్రమే ఉండేలా సర్దుబాటు చేస్తున్నారు. ఈ సమగ్ర ప్రక్షాళన ద్వారా భారతదేశంలో ప్రజాస్వామ్య పునాదులను మరింత పటిష్టం చేయడానికి ఎన్నికల సంఘం మునుపెన్నడూ లేనంత గట్టి ప్రయత్నం చేస్తోంది.

SIR అంటే ఏమిటి? ఎందుకు చేపట్టారు?

స్పెషల్ ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ (SIR) అనేది నకిలీ ఓట్లు, చనిపోయిన వారి పేర్లు, శాశ్వతంగా వలస వెళ్లిన వారి వివరాలను తొలగించి ఓటర్ల జాబితాను సమూలంగా ప్రక్షాళన చేసేందుకు భారత ఎన్నికల సంఘం (ECI) చేపట్టిన దేశవ్యాప్త కార్యక్రమం. ఇది కేవలం పట్టికలను సరిచూసే ప్రక్రియ కాదు.. బూత్ లెవెల్ అధికారులు (BLOs) ప్రతి ఇంటికీ స్వయంగా వెళ్లి ఓటర్ల వివరాలను క్షేత్రస్థాయిలో ధ్రువీకరించే వినూత్న కార్యక్రమం.

నకిలీ, అర్హత లేని ఓట్ల తొలగింపు: ఒకే వ్యక్తికి వేర్వేరు ప్రాంతాలలో ఉన్న ఓట్లు, మరణించిన వారి ఓట్లు, ఇతర ప్రాంతాలకు శాశ్వతంగా వలస వెళ్లిన వారి పేర్లను తొలగించడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం.
అర్హులకు అవకాశం: అర్హత ఉండి కూడా జాబితాలో పేరు లేని ప్రతి పౌరుడికి ఓటు హక్కు కల్పించి, ఎన్నికల ప్రక్రియను అత్యంత పారదర్శకంగా మార్చడం కోసం దీనిని చేపట్టారు.

ఈ ప్రక్రియ ఎలా జరుగుతుంది?

ఈ ప్రక్షాళన కార్యక్రమం దేశవ్యాప్తంగా దశలవారీగా, పక్కా ప్రణాళికతో జరుగుతోంది.

ఇంటింటి సర్వే: బూత్ లెవెల్ అధికారులు (BLOs) మీ ఇంటికి వచ్చి, మీ ప్రాథమిక వివరాలతో పాక్షికంగా నింపి ఉన్న ఎన్యుమరేషన్ ఫారాన్ని (EF) అందిస్తారు.
రాజకీయ పార్టీల భాగస్వామ్యం: రాజకీయ పార్టీల బూత్ లెవెల్ ఏజెంట్లు (BLA) కూడా ఈ ఫారాలను సేకరించి అధికారులకు అందించవచ్చు.
కేంద్రాల హేతుబద్ధీకరణ: ఈ ప్రక్రియలో భాగంగా ప్రతి పోలింగ్ కేంద్రంలో గరిష్టంగా 1200 మంది ఓటర్లు మాత్రమే ఉండేలా బూత్‌లను సర్దుబాటు చేస్తారు.

ఓటర్లు ఏం చేయాలి?

ఓటు హక్కును కోల్పోకుండా పదిలపరుచుకోవడానికి ప్రతి ఓటరు ఈ కింది జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి:

ఫారం పూర్తి చేయడం: బీఎల్‌వో ఇచ్చిన ఎన్యుమరేషన్ ఫారంలో గతంలో ఏ ఓటర్ల జాబితాలో (ఉదాహరణకు 2002 నాటి జాబితా) మీ పేరు ఉందో ఆ వివరాలను స్పష్టంగా పూరించాలి.
ఆధారాలు చూపడం: పౌరసత్వాన్ని, నివాసాన్ని నిరూపించేందుకు పాస్‌పోర్ట్, జనన ధ్రువీకరణ పత్రం, ప్రభుత్వ గుర్తింపు కార్డులు లేదా 1987 జులై 1 లోపు జారీ చేసిన ప్రభుత్వ/బ్యాంకు/పోస్టాఫీసు పత్రాలను సాక్ష్యాలుగా చూపాలి.
రసీదు తీసుకోవడం: పూర్తి చేసిన ఫారాన్ని సమర్పించినప్పుడు, బీఎల్‌వో సంతకం చేసిన రసీదు ప్రతిని భవిష్యత్తు అవసరాల కోసం తప్పకుండా భద్రపరుచుకోవాలి.
ఆన్‌లైన్ ద్వారా: ఒకవేళ స్వస్థలానికి దూరంగా ఉంటే, ఎన్నికల సంఘం అధికారిక పోర్టల్ (voters.eci.gov.in) ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లోనే ఫారం పూర్తి చేసే సదుపాయాన్ని ఉపయోగించుకోవచ్చు.

నిర్దేశిత గడువులోగా ఈ ప్రక్రియ పూర్తి చేయకపోతే ఓటరు ముసాయిదా జాబితాలో పేరు కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంటుంది. ఒకవేళ అధికారుల నిర్ణయాలపై ఏవైనా అభ్యంతరాలు ఉంటే జిల్లా మేజిస్ట్రేట్ (DM) లేదా రాష్ట్ర ప్రధాన ఎన్నికల అధికారి (CEO) వద్ద అప్పీల్ చేసుకోవచ్చు.