జవాబుదారీతనానికి ‘రీకాల్’ హక్కు
జవాబుదారీతనానికి ‘రీకాల్' హక్కు
రచయిత: శ్రీనివాస్ జీడిపల్లి
రీకాల్ హక్కు ప్రజాస్వామ్యానికి జీవరేఖ, అధికారానికి జవాబుదారీతనానికీ పునాది! ప్రజాస్వామ్యం అనేది కేవలం ఐదేళ్లకొకసారి జరిగే ఎన్నికల పండుగ కాదు. అది ప్రజల నిరంతర జాగ్రత్త, నైతిక అప్రమత్తత, మరియు అధికారంపై పర్యవేక్షణతో నడిచే జీవవంతమైన వ్యవస్థ. ఓటువేసే వేళ వేళ్లపై వేసిన సిరా, ఐదేళ్ల మౌనానికి ముద్ర కాదు.. అది అధికారంపై ప్రజల అధికారం ప్రకటించే చిహ్నం. అయితే ఎన్నికల తర్వాత ప్రజల తీర్పు మూసివేసిన పెట్టెలో బందీ అయిపోతే, ప్రజాస్వామ్యం అర్థం కోల్పోతుంది. ఎన్నికల సమయంలో చేతులు జోడించి, వినయంగా వాగ్దానాలు చేసిన ప్రతినిధులు అధికారంలో కూర్చున్నాక ప్రజలను మర్చిపోతే? ప్రజల ఆశలను తుంచితే? ప్రజా నమ్మకాన్ని వ్యక్తిగత లాభాలకు తాకట్టు పెడితే? అప్పుడు ప్రజల వద్ద ఉండాల్సిన శక్తి.. రీకాల్ హక్కు.
రీకాల్ హక్కు అనేది తిరుగుబాటు కాదు; అది ప్రజాస్వామ్య రక్షణకు రాజ్యాంగబద్ధమైన పద్ధతి. ఇది వ్యవస్థ వ్యతిరేక ఆవేశం కాదు; వ్యవస్థను శుద్ధిచేసే ప్రజా బాధ్యత. ప్రజలు ఎన్నుకున్న ప్రతినిధి తన బాధ్యతను నిర్వర్తించకపోతే, అవినీతి, అధికార దుర్వినియోగం లేదా ప్రజా ప్రయోజనాలకు విరుద్ధంగా వ్యవహరిస్తే, ప్రజలకు అతడిని పదవి నుండి తొలగించే అధికారం ఉండాలి. ఇదే నిజమైన జవాబుదారీతనం. భారత రాజ్యాంగం రూపొందించినప్పుడు బి.ఆర్.అంబేద్కర్ వంటి మహనీయులు ప్రజల సార్వభౌమాధికారాన్ని ప్రధానంగా నిలబెట్టారు. రాజ్యాంగం ప్రజల కోసం రాసిన పుస్తకం అయితే, ఆ పుస్తకంలోని ఆత్మ ప్రజల చేతుల్లోనే ఉండాలి. ఎన్నికల హక్కు ఉన్న చోట, ప్రతినిధిని వెనక్కి పిలిచే హక్కు లేకపోతే అది సంపూర్ణ ప్రజాస్వామ్యం కాదు. ప్రపంచంలో కొన్ని దేశాలు ఇప్పటికే రీకాల్ విధానాన్ని అమలు చేస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు, స్విట్జర్లాండ్లో ప్రత్యక్ష ప్రజాస్వామ్య పద్ధతులు బలంగా అమలులో ఉన్నాయి. అలాగే యునైటెడ్ స్టేట్స్లోని కొన్ని రాష్ట్రాలలో గవర్నర్లు, స్థానిక ప్రతినిధులను రీకాల్ చేసే అవకాశం ఉంది. ఇవి ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలహీనపరచలేదు; మరింత బాధ్యతాయుతంగా మార్చాయి.
రీకాల్ హక్కు ఉంటే ప్రతినిధులు ఎన్నికల సమయంలో మాత్రమే కాదు, పదవిలో ఉన్నంతకాలం ప్రజల ముందే ఉంటారు. ప్రతి నిర్ణయం ముందు ప్రజల తీర్పు గుర్తుకు వస్తుంది. అధికార గర్వం తగ్గుతుంది. పారదర్శకత పెరుగుతుంది. రాజకీయాలు వ్యక్తిగత అధికారం కోసం కాకుండా, ప్రజాసేవ కోసం మారతాయి. అయితే రీకాల్ హక్కు అమలులో జాగ్రత్తలు అవసరం. ఇది వ్యక్తిగత ద్వేషాలకు, రాజకీయ ప్రతీకారాలకు ఆయుధం కాకూడదు. సరైన ప్రమాణాలు, సంతకాల శాతం, నిర్దిష్ట కారణాలు వంటి నియమావళి ఉండాలి. అప్పుడు మాత్రమే ఇది ప్రజాస్వామ్య రక్షణ యంత్రాంగంగా పనిచేస్తుంది.
ప్రజాస్వామ్యం మౌనం కాదు.. అది హెచ్చరిక. ప్రజల ఓటు ఆశీర్వాదం కాదు.. అది ఒప్పందం. ఆ ఒప్పందాన్ని ద్రోహం చేసినప్పుడు, ప్రజలు మళ్లీ తీర్పు చెప్పగలగాలి. ఎన్నుకోవడం మా హక్కు అయితే, తప్పిస్తే తొలగించడం కూడా మా హక్కే అనే భావన ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలపరుస్తుంది. రీకాల్ హక్కు చివరి ఆయుధం కాదు; మొదటి రక్షణ. అది ప్రజల కోపం కాదు; ప్రజల చైతన్యం. అది అస్థిరతకు కారణం కాదు; జవాబుదారీతనానికి బలమైన పునాది. నిజమైన ప్రజాస్వామ్యం అంటే ప్రజల చేతిలోనే తుది అధికారం ఉండటం. ఆ అధికారం కేవలం ఓటు వేయడంలో ముగియకూడదు. అవసరమైతే తిరిగి పిలిచే శక్తి కూడా ఉండాలి. అదే సంపూర్ణ ప్రజాస్వామ్యం. అదే నైతిక రాజకీయ సంస్కృతి. అదే ప్రజల గౌరవానికి గ్యారంటీ.