భారతదేశపు మెగా రవాణా కేంద్రంగా హైదరాబాద్..
Hyderabad Metro
హైదరాబాద్ దేశంలోనే అత్యంత కీలకమైన మెగా రవాణా కేంద్రంగా ఎదిగే దిశగా అడుగులు వేస్తోంది. హై స్పీడ్ రైలు కారిడార్లు, మెట్రో విస్తరణ, ఆధునిక రైల్వే స్టేషన్లు, కొత్త జాతీయ రహదారులు, విమానాశ్రయ అనుసంధానం వంటి భారీ మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులు నగర ఆర్థిక వ్యవస్థను, రవాణా వ్యవస్థను, జాతీయ ప్రాధాన్యతను కొత్త స్థాయికి తీసుకెళ్లే అవకాశాలు కల్పిస్తున్నాయి. అయితే ఈ మెగా ప్రాజెక్టులపై ఆశలు, అంచనాలు పెరుగుతున్న తరుణంలో ఒక కీలకమైన ప్రశ్నను కూడా సంధించుకోవాలి. ఈ మౌలిక సదుపాయాల విప్లవం సామాన్య పౌరుడి నిత్యజీవితాన్ని ఎంతవరకు మెరుగుపరచగలదు?
బుల్లెట్ రైళ్లు, అద్దాల భవనాలతో కూడిన రైల్వే స్టేషన్లు, బహుళ అంతస్తుల ఫ్లైఓవర్లు ఉన్నంత మాత్రాన ఒక నగరం ప్రపంచస్థాయి నగరంగా మారదు. ఒక కార్మికుడు సమయానికి తన పనిస్థలానికి చేరుకోగలగాలి. విద్యార్థులు సురక్షితంగా, తక్కువ ఖర్చుతో ప్రయాణించగలగాలి. వృద్ధులు, దివ్యాంగులు ప్రజా రవాణా వ్యవస్థను సులభంగా వినియోగించుకోగలగాలి. కుటుంబాలు తమ ఆదాయంలో గణనీయమైన భాగాన్ని ప్రయాణ ఖర్చులకే వెచ్చించాల్సిన పరిస్థితి ఉండకూడదు. అప్పుడే ఆ నగరం నిజమైన ఆధునిక నగరంగా గుర్తింపు పొందుతుంది.
హైదరాబాద్ హైస్పీడ్ రవాణా కేంద్రంగా ఎదగడం వల్ల అపారమైన ఆర్థిక అవకాశాలు అందుబాటులోకి రావచ్చు. ఇతర ప్రాంతాలతో వేగవంతమైన అనుసంధానం వ్యాపార కార్యకలాపాలను విస్తరించడంతోపాటు పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి, పర్యాటక రంగాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి, కొత్త ఉద్యోగ అవకాశాలను సృష్టించడానికి దోహదపడుతుంది. మెట్రో రైలు విస్తరణ, రైల్వే స్టేషన్ల ఆధునికీకరణ, విమానాశ్రయానికి మెరుగైన అనుసంధానం హైదరాబాద్ను వ్యాపార, పారిశ్రామిక కేంద్రంగా మరింత బలోపేతం చేయగలవు. అయితే అభివృద్ధికి వేగం ఒక్కటే ప్రామాణికం కాకూడదు. ప్రయాణ సౌకర్యం ఎంత ముఖ్యమో, దాని ఖర్చు సామాన్యులకు అందుబాటులో ఉండటం కూడా అంతే ముఖ్యం.
హైస్పీడ్ రైళ్లు హైదరాబాద్ను దూర ప్రాంతాలతో అనుసంధానించవచ్చు. కానీ నగరంలోని లక్షలాది మంది ప్రజలకు మెట్రో, ఎంఎంటిఎస్, ఆర్టిసి బస్సులే నిత్యజీవితానికి ఆధారంగా ఉంటాయి. ఒక కార్పొరేట్ ఉద్యోగికి విమానాశ్రయ ఎక్స్ప్రెస్ రైలు ఉపయోగకరంగా ఉండవచ్చు. కానీ నగర శివారు ప్రాంతాల నుంచి ప్రయాణించే రోజువారీ కూలీకి అందుబాటు ధరలో బస్సు అవసరం. విద్యార్థులకు కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలకు చేరుకునే నమ్మకమైన రవాణా సౌకర్యం కావాలి. వృద్ధులు, దివ్యాంగులకు సురక్షితమైన, అందుబాటులో ఉండే ప్రయాణ వ్యవస్థ అవసరం.
కాబట్టి హైదరాబాద్ రవాణా విప్లవ విజయాన్ని కేవలం ఎన్ని కిలోమీటర్ల మేర మెట్రో మార్గాలు నిర్మించారనే దానితోనో, ఎన్ని ఫ్లైఓవర్లు అందుబాటులోకి వచ్చాయనే దానితోనో, భవిష్యత్తులో బుల్లెట్ రైలు ఎంత వేగంతో ప్రయాణిస్తుందనే దానితోనో కొలవకూడదు. అంతకంటే ముఖ్యమైన ప్రశ్న ఏమిటంటే సామాన్య పౌరుడు ఈ రవాణా సౌకర్యాలను భరించగలిగే ధరల్లో వినియోగించుకోగలుగుతున్నాడా?
మరో ప్రధాన సమస్య చివరి మైలు అనుసంధానం (Last Mile Connectivity). ఆధునిక మెట్రో స్టేషన్లు, రైల్వే టెర్మినళ్లు ఆకర్షణీయంగా కనిపించినప్పటికీ ప్రయాణం స్టేషన్ దగ్గర ప్రారంభం కాదు, అక్కడితో ముగియదు కూడా. అనేక ప్రాంతాల్లో నివాసాల నుంచి మెట్రో స్టేషన్లకు చేరుకోవడమే ప్రయాణికులకు సమస్యగా మారుతోంది. సరైన ఫుట్పాత్లు లేకపోవడం, ఫీడర్ బస్సులు అందుబాటులో లేకపోవడం, ఆటోలు లేదా క్యాబ్లపై ఆధారపడటం వల్ల ప్రయాణ ఖర్చులు పెరుగుతున్నాయి.
నిజమైన సమీకృత రవాణా వ్యవస్థలో ప్రయాణికులు సురక్షితంగా నడుచుకుంటూ స్టేషన్లకు చేరుకునే మార్గాలు ఉండాలి. తక్కువ ఖర్చుతో ఫీడర్ రవాణా సౌకర్యాలు అందుబాటులో ఉండాలి. మెట్రో, ఎంఎంటిఎస్, బస్సులు, సాధారణ రైళ్ల మధ్య సులభంగా మారే అవకాశం కల్పించాలి. సైకిళ్లకు ప్రత్యేక మార్గాలు, పాదచారులకు అనుకూలమైన రహదారులు, సురక్షితమైన ప్రజా ప్రదేశాలు ఆధునిక నగరానికి విలాసాలు కాదు, అత్యవసర అవసరాలు.
ఒక రైలు అత్యంత వేగంతో ప్రయాణించినా, గమ్యస్థానానికి చేరుకున్న తర్వాత మరో రవాణా సాధనం కోసం ప్రయాణికుడు అరగంట వెతకాల్సి వస్తే, సమీకృత రవాణా వ్యవస్థ లక్ష్యం నెరవేరినట్లు కాదు.
భారీ మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులు భూమి సేకరణ, జీవనోపాధి, నిర్వాసితుల సమస్యలను కూడా ముందుకు తెస్తాయి. కొత్త జాతీయ రహదారులు, రైల్వే కారిడార్లు, పట్టణ అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు భూముల విలువను పెంచి పెట్టుబడులను ఆకర్షించవచ్చు. అయితే అభివృద్ధి పేరుతో బలహీన వర్గాల ప్రజలు తమ నివాసాలను, జీవనాధారాలను కోల్పోయే పరిస్థితి రాకూడదు. పెద్ద ప్రాజెక్టుల పరిసర ప్రాంతాల్లో నివసించే ప్రజలకు తగిన పరిహారం, పునరావాసం, న్యాయమైన పరిష్కారాలు కల్పించాలి.
పర్యావరణ పరిరక్షణ కూడా హైదరాబాద్ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో కీలకమైన అంశంగా ఉండాలి. ఇప్పటికే నగరం నీటి కొరత, పట్టణ వరదలు, పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలు, పచ్చదనం తగ్గిపోవడం వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొంటోంది. కొత్త రహదారులు, పారిశ్రామిక కారిడార్లు, పట్టణాలు నిర్మించే క్రమంలో చెరువులు, సహజ నీటి ప్రవాహ మార్గాలు, పచ్చని ప్రదేశాలు దెబ్బతినకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.
మెట్రో రైలు, ప్రతిపాదిత హైస్పీడ్ రైలు కారిడార్లపై ఆసక్తి పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో బస్సులు, సబర్బన్ రైల్వే సేవలను నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. మెట్రో రైలు కొన్ని ప్రధాన మార్గాల్లో అధిక సామర్థ్యంతో ప్రయాణికులను చేరవేయగలదు. కానీ నగరంలోని ప్రతి కాలనీకి చేరుకునే సౌలభ్యం బస్సుల ద్వారానే సాధ్యమవుతుంది. హైదరాబాద్ విస్తరిస్తున్న శివారు ప్రాంతాలను అనుసంధానించడంలో ఎంఎంటిఎస్, సబర్బన్ రైళ్లు కీలక పాత్ర పోషించగలవు.
హైదరాబాద్ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి లక్ష్యాలు అభినందించదగినవి. భారతదేశంలోని అత్యంత కీలకమైన రవాణా, ఆర్థిక కేంద్రాల్లో ఒకటిగా ఎదిగేందుకు నగరానికి చారిత్రక అవకాశం లభిస్తోంది. ప్రతిపాదిత హైస్పీడ్ రైలు కారిడార్లు, మెట్రో విస్తరణ, రైల్వే ఆధునికీకరణ, విమానాశ్రయ అనుసంధానం, రీజినల్ రింగ్ రోడ్డు వంటి ప్రాజెక్టులు హైదరాబాద్తోపాటు పరిసర ప్రాంతాల భవిష్యత్తును కూడా మార్చగలవు.
హైదరాబాద్ నిస్సందేహంగా కొత్త రవాణా యుగంలోకి అడుగుపెడుతోంది. అయితే మన ముందున్న లక్ష్యం కేవలం వేగవంతమైన హైదరాబాద్ కావడం కాదు. సమాన అవకాశాలు కల్పించే, పచ్చదనాన్ని కాపాడే, సురక్షితమైన, అందరికీ అందుబాటులో ఉండే హైదరాబాద్ నిర్మాణం కావాలి.