Sleep Crisis in India: నిద్రలేమిలో చిక్కుకున్న విలవిలలాడుతున్న భారతీయులు.. స్లీప్ ఎకానమీ వెనుక దాగిన చేదు నిజాలు..

Sleep Crisis in India: భారతదేశంలో నిద్రలేమి సమస్య కేవలం అలసటకే పరిగణించకుండా, అది ఒక తీవ్రమైన మెడికల్ ఎమర్జెన్సీగా మారుతోందని పలు తాజా పరిశోధనలు, జాతీయ సర్వేలు హెచ్చరిస్తున్నాయి. ఒకప్పుడు కేవలం అలసటను తీర్చే సహజ ప్రక్రియగా భావించబడిన నిద్ర, నేడు భారతదేశంలో అత్యంత తీవ్రమైన ప్రధాన ప్రజారోగ్య సమస్యగా రూపాంతరం చెందింది. ఆర్థిక వృద్ధి, గ్లోబలైజేషన్, 24/7 డిజిటల్ జీవనశైలి వైపు దూసుకుపోతున్న ఆధునిక భారతదేశంలో, లక్షలాది మంది రాత్రిపూట కంటిమీద కునుకు లేక అల్లాడిపోతున్నారు.

భారతదేశం నిశ్శబ్ద మహమ్మారిగా అభివర్ణించే తీవ్ర నిద్రలేమి రుగ్మతల ఉచ్చులో చిక్కుకుంది. ఇండియన్ జర్నల్ ఆఫ్ పబ్లిక్ హెల్త్‌లో ప్రచురించబడిన ఒక క్రమబద్ధమైన సమీక్ష (దాదాపు 68,000 మందిపై జరిపిన విశ్లేషణ) ప్రకారం.. 25.7% మంది భారతీయులు క్లినికల్ నిద్రలేమి (Insomnia) తో బాధపడుతున్నారు. అత్యంత ప్రమాదకరంగా 37.4 శాతం మంది శ్వాసకోస రుగ్మత అయిన ‘అబ్స్ట్రక్టివ్ స్లీప్ అప్నియా’ (OSA) బారిన పడగా.. మరో 10.6 శాతం మంది నిద్రకు భంగం కలిగించే రెస్ట్‌లెస్ లెగ్ సిండ్రోమ్ తో ఇబ్బంది పడుతున్నారు. ఈ సంక్షోభం ముఖ్యంగా జెన్ జెడ్ (Gen Z), మిలీనియల్స్ వంటి యువతరంలో ఎక్కువగా కనిపిస్తోంది. అయినప్పటికీ మన సాధారణ వైద్య పరీక్షల్లో మీరు ఎంత బాగా నిద్రపోతున్నారనే ప్రాథమిక ప్రశ్నను డాక్టర్లు అడగకపోవడం గమనార్హంగా చెప్పుకోవచ్చు.

రాత్రిపూట ఆలస్యంగా స్మార్ట్‌ఫోన్ స్క్రీన్లు చూడటం, ఐటీ రంగంలోని క్రమరహిత పనివేళలు, పట్టణ ఒత్తిడి ఈ స్థితికి ప్రధాన కారణాలుగా నిపుణులు చెబుతున్నారు. హైదరాబాద్‌లోని ఐటీ నిపుణులపై జరిపిన ఒక సర్వేలో.. 97 శాతం మంది నిద్రపోయే ముందు ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను వాడుతున్నారని, తద్వారా 62 శాతం మంది నిద్రలేమితో సతమతమవుతున్నారని తేలింది. రాత్రి వెలుతురు మన శరీర అంతర్గత గడియారంను పూర్తిగా అస్తవ్యస్తం చేసింది.

దీనివల్ల అధిక రక్తపోటు, గుండె జబ్బులు, పక్షవాతం, మధుమేహం, ఊబకాయం, డిప్రెషన్ వంటి ప్రాణాంతక వ్యాధుల ముప్పు పెరుగుతోంది. అలాగే, దేశంలో జరిగే రోడ్డు ప్రమాదాలలో (ఉదాహరణకు ఆగ్రా-లక్నో ఎక్స్‌ప్రెస్‌వేపై జరిగే ప్రమాదాలలో 40%) డ్రైవర్ల అలసట, నిద్రమత్తే ప్రధాన కారణమని తేలింది. వైద్య విద్యార్థులలో సైతం పని ఒత్తిడి, నిద్రలేమి కారణంగా ఆత్మహత్యల ఉదంతాలు వెలుగుచూస్తుండటం ఈ సమస్య తీవ్రతను మరింతగా తెలియజేస్తోంది.

ఈ నిద్రలేమి సమస్య మహిళలను మరింత సంక్లిష్టంగా వేధిస్తోంది. యుక్తవయస్సు, రుతుస్రావం, గర్భధారణ, మెనోపాజ్ (రజోనివృత్తి) వంటి జీవితంలోని వివిధ దశల్లో ఈస్ట్రోజెన్, ప్రొజెస్టెరాన్ హార్మోన్లలో వచ్చే హెచ్చుతగ్గులు వారి నిద్ర నాణ్యతను దెబ్బతీస్తున్నాయి. వీటికి తోడు సమాజం వారిపై మోపే కుటుంబ సంరక్షణ బాధ్యతలు, మానసిక శ్రమ కారణంగా మహిళలకు విశ్రాంతి తీసుకునే సమయం దొరకడం లేదు.

మంచి నిద్ర కరువవడంతో మార్కెట్‌లో దీనిని పెట్టుబడిగా మార్చుకునే భారీ పరిశ్రమ పుట్టుకొచ్చింది. నిద్రను ట్రాక్ చేసే స్మార్ట్ వాచ్‌లు, మెడిటేషన్ యాప్‌లు, మెలటోనిన్ సప్లిమెంట్లు, ఖరీదైన పరుపులు ప్రమోట్ అవుతున్నాయి. అయితే, మెలటోనిన్ వంటి సప్లిమెంట్లు శరీర ప్రక్రియకు తాత్కాలికంగా సహాయపడవచ్చు కానీ ఏళ్ల తరబడి ఉన్న చెడు అలవాట్లను మార్చలేవని వైద్యులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.

మరోవైపు సోషల్ మీడియాలో నిద్ర కోసం నోటికి టేపులు వేసుకోవడం, తాడుతో మెడను ఊపడం వంటి ‘స్లీప్‌మాక్సింగ్’ (Sleepmaxxing) వికృత ట్రెండ్‌లు వైరల్ అవుతున్నాయి. ఇవి అత్యంత ప్రమాదకరమైనవని, శాస్త్రీయ ఆధారాలు లేనివని అంతర్జాతీయ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. పరిపూర్ణమైన నిద్ర కోసం అతిగా ఆరాటపడటం వల్ల ‘ఆర్థోసోమ్నియా’ (Orthosomnia – నిద్రపైనే అనారోగ్యకరమైన వ్యామోహం పెంచుకోవడం) ఏర్పడి.. అది నిద్రలేమిని మరింత పెంచుతుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు.

ఐ–స్లీప్స్‌ (నిమ్‌హన్స్‌–ఐఐఐటీ హైదరాబాద్‌) పరిశోధన: నిమ్హన్స్ (NIMHANS), ఐఐఐటీ హైదరాబాద్ సంయుక్తంగా చేపట్టిన ‘ఐ-స్లీప్స్’ (I-Sleeps) పరిశోధనలో నిద్ర రుగ్మతలకు, పక్షవాతానికి (Stroke) మధ్య ఉన్న బలమైన సంబంధం వెల్లడైంది. మెదడుకు రక్తాన్ని సరఫరా చేసే రక్తనాళాల్లో రక్తం గడ్డకట్టడం వల్ల వచ్చే ‘ఇస్కీమిక్ స్ట్రోక్’ బారిన పడిన రోగులను పరిశీలించగా, వారిలో ఏకంగా 85 శాతం మంది తీవ్రమైన శ్వాస రుగ్మతలతో బాధపడుతున్నట్లు శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు. అలాగే మన దేశంలోని వృద్ధులలో దాదాపు 37 శాతం మంది దీర్ఘకాలిక నిద్రలేమితో సతమతమవుతున్నారు. ఐటీ ప్రొఫెషనల్స్, షిఫ్ట్ వర్కర్లు, మరియు నిరుద్యోగులలో (13.34%) బయోలాజికల్ క్లాక్ (సర్కాడియన్ రిథమ్) పూర్తిగా దెబ్బతినడం వల్లే ఈ నిద్ర సమస్యలు ఎక్కువగా వస్తున్నాయని ఈ అధ్యయనం స్పష్టం చేసింది.

ఎయిమ్స్ న్యూఢిల్లీ (AIIMS New Delhi) పరిశోధకుల సమగ్ర విశ్లేషణ : ఎయిమ్స్ న్యూఢిల్లీ (AIIMS New Delhi) పరిశోధకుల సమగ్ర విశ్లేషణ ప్రకారం, భారతదేశంలో సుమారు 4.7 కోట్ల మంది తీవ్రమైన ‘స్లీప్ అప్నియా’ (నిద్రలో శ్వాస ఆడకపోవడం) సమస్యతో బాధపడుతున్నారు. దీనివల్ల నిద్రపోతున్న సమయంలో శరీరంలో ఆక్సిజన్ స్థాయిలు పడిపోయి ప్రాణాంతక పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నాయి.

బ్లెస్ కోహోర్ట్ స్టడీ 2025 క్లినికల్ అధ్యయనం: బ్లెస్ కోహోర్ట్ స్టడీ 2025 క్లినికల్ అధ్యయనం కూడా దీనిని బలపరుస్తూ, తీవ్రమైన స్లీప్ అప్నియా ఉన్న రోగులలో మధుమేహం (డయాబెటిస్), అధిక రక్తపోటు (బీపీ), మరియు మెటబాలిక్ సిండ్రోమ్ వచ్చే అవకాశాలు అత్యధికంగా ఉన్నాయని నిరూపించింది.

మరోవైపు 2026 నాటి తాజా సర్వేలు భారతీయుల నిద్ర అలవాట్లలోని విచిత్రమైన, ఆందోళనకరమైన ధోరణులను బయటపెట్టాయి:

మహిళలపై తీవ్ర ప్రభావం: ‘2026 రెస్‌మెడ్ గ్లోబల్ స్లీప్ సర్వే’ ప్రకారం.. నిద్రలేమి సమస్య పురుషుల కంటే మహిళలపైనే ఎక్కువ శారీరక, మానసిక ప్రభావాన్ని చూపుతోంది. భారతీయులలో నిద్ర కరువవడానికి మానసిక ఒత్తిడి/ఆందోళన (39%), ఆఫీసు పనులు (37%), మరియు ఇంటి పనుల బాధ్యతలు (31%) ప్రధాన కారణాలుగా నిలుస్తున్నాయి. అయితే, సానుకూలమైన విషయం ఏమిటంటే 78% మంది ఈ సమస్యల కోసం డాక్టర్‌ను సంప్రదించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.

ముంబై టాప్.. చెన్నై బెస్ట్: ‘గ్రేట్ ఇండియన్ స్లీప్ స్కోర్‌కార్డ్–2026’ సర్వే ప్రకారం, దేశ ఆర్థిక రాజధాని ముంబై దేశంలోనే అత్యధిక నిద్రలేమి ఉన్న నగరంగా నిలిచింది. కాగా, మెరుగైన నిద్ర నాణ్యతతో చెన్నై నగరం దేశంలోనే మొదటి స్థానాన్ని దక్కించుకుంది. అలాగే దాదాపు 90 శాతం మంది భారతీయులు పడుకునే ముందు మొబైల్ ఫోన్లు వాడుతున్నారని ఈ సర్వే తేల్చింది.

అర్ధరాత్రి నిద్రాభంగం: లోకల్ సర్కిల్స్ 2026 సర్వే ప్రకారం.. సుమారు 72% మంది భారతీయులకు రాత్రి వేళల్లో మూత్రవిసర్జన కోసం లేవడం వల్ల నిద్రాభంగం కలుగుతోంది. ఇది డయాబెటిస్ లేదా ప్రొస్టేట్ సమస్యలకు ముందస్తు సంకేతం కావచ్చునని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. ఈ సర్వే ప్రకారం 46% మంది రాత్రిపూట కనీసం 6 గంటలు కూడా ప్రశాంతంగా నిద్రపోలేకపోతున్నారు, మరియు దాదాపు 55 శాతం మంది భారతీయులు అర్ధరాత్రి దాటిన తర్వాతే పరుపుపైకి చేరుకుంటున్నారు.

ఈ గణాంకాలన్నీ చూస్తుంటే భారతదేశంలో నిద్రలేమి అనేది కేవలం వ్యక్తిగత అలవాటు కాదని, అది ఒక తీవ్రమైన సామాజిక ఆరోగ్య సంక్షోభమని స్పష్టమవుతోంది. తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోకపోతే ఇది భవిష్యత్తులో గుండె జబ్బులు, పక్షవాతం వంటి పెద్ద ప్రమాదాలకు దారితీస్తుందని వైద్యులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

కేవలం నిద్రమాత్రలపై ఆధారపడటం వల్ల అంతర్లీనంగా ఉన్న మానసిక సమస్యలు ముదిరిపోయే ప్రమాదం ఉంది. అమెరికా, బ్రిటన్, జపాన్ వంటి దేశాలలో కమర్షియల్ డ్రైవర్లకు నిద్ర రుగ్మతలపై తప్పనిసరి స్క్రీనింగ్ పరీక్షలు ఉన్నట్లు.. భారతదేశంలో ఇంకా సమగ్ర జాతీయ విధానం రాలేదు. నిద్రలేమి సంక్షోభానికి పరిష్కారం మార్కెట్ ప్రొడక్టులలో లేదు. మన ఆలోచనా విధానంలో ఉంది. క్రమబద్ధమైన నిద్రవేళలు, పడుకునే ముందు స్క్రీన్ సమయాన్ని తగ్గించడం, క్రమం తప్పని వ్యాయామం, ఒత్తిడి నిర్వహణ వంటి జీవనశైలి మార్పులే దీనికి ఏకైక మార్గం. ఆహారం, వ్యాయామంతో సమానంగా నిద్రను కూడా ఆరోగ్యానికి మూలస్తంభంగా గుర్తించినప్పుడే ఈ వంద కోట్లకు పైగా జనాభా ఉన్న దేశం మళ్లీ ప్రశాంతంగా నిద్రపోగలదు.