మహిళా విముక్తి కోసం ముక్కోణ పోరాటం

రచయిత: మారుపాక అనిల్ కుమార్

మానవ సమాజ అభివృద్ధిలో ఒక దశలో వ్యక్తిగత ఆస్తి, కుటుంబ వ్యవస్థ, వారసత్వ సంబంధాలు బలపడటంతో మహిళల సామాజిక స్థానం కూడా మారింది. ఆస్తి వారసత్వం ఎవరి చేతుల్లో కొనసాగాలి అనే ప్రశ్న కుటుంబం, వివాహం, సంతానం, మహిళల లైంగికతపై నియంత్రణతో ముడిపడింది. భారతదేశంలో ఈ పరిస్థితికి కుల వ్యవస్థ మరో బలమైన పొరను జోడించింది.

మహిళలపై జరుగుతున్న అణిచివేతను కేవలం కుటుంబ సమస్యగా, వ్యక్తిగత సమస్యగా లేదా కొన్ని ఆచారాల ఫలితంగా మాత్రమే చూడటం వాస్తవాన్ని పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవడం కాదు. మహిళల అణిచివేతకు వేల సంవత్సరాల సామాజిక చరిత్ర ఉంది. భారతదేశంలో కుల వ్యవస్థ, పితృస్వామ్యం, ఆస్తి సంబంధాలు, మతాధిపత్యం మహిళల జీవితాలను నియంత్రిస్తూ వచ్చాయి. ఆధునిక కాలంలో పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ ఈ పాత అసమానతలను పూర్తిగా తొలగించలేదు. అనేక సందర్భాల్లో వాటిని తన లాభాల కోసం ఉపయోగించుకుంటోంది. మహిళ ఒకవైపు ఇంట్లో వేతనం లేని శ్రమ చేస్తుంది. మరోవైపు పొలాల్లో, కర్మాగారాల్లో, నిర్మాణ రంగంలో, గృహ కార్మిక రంగంలో, సేవా రంగంలో, ప్రభుత్వ ప్రైవేటు సంస్థల్లో వేతన శ్రమ చేస్తుంది. అయినప్పటికీ ఆమె శ్రమకు సమాజంలో తగిన గుర్తింపు, సమాన వేతనం, భద్రత, నిర్ణయాధికారం పూర్తిగా లభించడం లేదు. అందుకే మహిళా విముక్తి ప్రశ్నను ఆర్థిక దోపిడీ, కుల వివక్ష, పితృస్వామ్యం, మత ఛాందసత్వం, రాజకీయ అణచివేతలకు వ్యతిరేకమైన సమగ్ర పోరాటంగా చూడాలి.

మానవ సమాజ అభివృద్ధిలో ఒక దశలో వ్యక్తిగత ఆస్తి, కుటుంబ వ్యవస్థ, వారసత్వ సంబంధాలు బలపడటంతో మహిళల సామాజిక స్థానం కూడా మారింది. ఆస్తి వారసత్వం ఎవరి చేతుల్లో కొనసాగాలి అనే ప్రశ్న కుటుంబం, వివాహం, సంతానం, మహిళల లైంగికతపై నియంత్రణతో ముడిపడింది. భారతదేశంలో ఈ పరిస్థితికి కుల వ్యవస్థ మరో బలమైన పొరను జోడించింది. కుల వ్యవస్థ తనను తాను తరతరాలుగా కొనసాగించుకోవడానికి వివాహ సంబంధాలను నియంత్రించింది. కులాంతర వివాహాలను నిరోధించడం, మహిళల స్వేచ్ఛను నియంత్రించడం, కుటుంబ గౌరవం పేరు తో మహిళలపై ఆంక్షలు విధించడం వంటి ఆచారాలు కుల వ్యవస్థ పునరుత్పత్తిలో భాగమయ్యాయి. అందువల్ల భారతదేశంలో మహిళా విముక్తి గురించి మాట్లాడేటప్పుడు కులనిర్మూలన ప్రశ్నను పక్కన పెట్టలేం. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ మహిళల శ్రమను ఎలా ఉపయోగించుకుంటుంది. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థకు ప్రధాన లక్ష్యం లాభం. ఉత్పత్తి ఖర్చును తగ్గించి, లాభాన్ని పెంచుకోవడం దాని ఆర్థిక స్వభావం. మహిళల చౌక శ్రమ ఈ వ్యవస్థకు అనేక సందర్భాల్లో అనుకూలంగా మారుతుంది. తక్కువ వేతనాలకు పనిచేసే మహిళా కార్మికులు, కాంట్రాక్ట్‌ ఉద్యోగులు, గృహ కార్మికులు, వ్యవసాయ కూలీ లు, చిన్న పరిశ్రమల కార్మికులు, సేవారంగ మహిళలు శ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థకు అవసరమే. కానీ వారి శ్రమకు తగిన విలువ, భద్రత, సామాజిక రక్షణ అందకపోవడం తీవ్రమైన సమస్య. మహిళను కుటుంబానికి అదనపు ఆదాయం తెచ్చే వ్యక్తిగా చూపించడం ద్వారా ఆమె వేతనాన్ని తక్కువగా ఉంచే పరిస్థితులు ఏర్పడవచ్చు.

ప్రతిరోజూ కోట్లాది మహిళలు వంట చేస్తారు, పిల్లలను చూసుకుంటారు, వృద్ధులను సంరక్షిస్తారు, అనారోగ్యంతో ఉన్న కుటుంబ సభ్యుల ను చూసుకుంటారు, ఇంటిని శుభ్రం చేస్తారు, నీరు తెస్తారు, కుటుంబ అవసరాలను నిర్వహిస్తారు. ఈ పనులకు సాధారణంగా వేతనం ఉండదు. ఆమె ఇంట్లోనే ఉంది అని చెప్పడం ద్వారా ఈ శ్రమను కనిపించకుండా చేస్తారు. కానీ ఒక కుటుంబం రోజువారీగా కొనసాగడానికి ఈ శ్రమ అత్యవసరం. పిల్లల సంరక్షణ, కుటుంబ సభ్యుల సంరక్షణ, వంట, ఇంటి నిర్వహణ వంటి పనులు సమాజ పునరుత్పత్తికి అవసరమైన శ్రమ. కాబట్టి గృహ శ్రమకు సామాజిక గుర్తింపు, ప్రజా సేవలు, సంరక్షణ మౌలిక సదుపాయాలు, మహిళలకు ఆర్థిక స్వాతంత్య్రం అవసరం. సమాన పనికి సమాన వేతనం ఎందుకు సాధ్యం కావడం లేదు. చట్టపరంగా సమాన వేతనం అనే సూత్రం ఉన్నప్పటికీ, వాస్తవ జీవితం లో మహిళలు అనేక రకాల వేతన అసమానతలను ఎదుర్కొంటున్నారు. ఒకే పని చేసినా తక్కువ వేతనం, అస్థిర ఉద్యోగం, కాంట్రాక్ట్‌ పద్ధతి, పదోన్నతుల్లో వివక్ష, ప్రసూతి సమయంలో ఉద్యోగ భద్రత సమస్యలు మహిళల ఆర్థిక స్థితిని బలహీనపరుస్తాయి. ఉద్యోగ మార్కెట్‌లోకి మహిళలు ప్రవేశించినంత మాత్రాన విముక్తి పూర్తవదు. ఉద్యోగం, సమాన వేతనం, ఉద్యోగ భద్రత, సామాజిక భద్రత, నిర్ణయాధికారం కలిసినప్పుడే ఆర్థిక స్వాతంత్య్రం అర్థవంతమవుతుంది.
పితృస్వామ్యం పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ: పితృస్వామ్యం మహిళల జీవితంపై పురుషాధిక్యతను నెలకొల్పే సామాజిక నిర్మాణం. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ పాత పితృస్వామ్య సంబంధాలను పూర్తిగా తొలగించకుండానే వాటితో సహజీవనం చేయగలదు. మహిళ ఇంట్లో వేతనం లేని శ్రమ చేయడం వల్ల కుటుంబ సంరక్షణకు అయ్యే సామాజిక వ్యయాన్ని కుటుంబమే భరిస్తుంది. అదే సమయంలో మహిళ బయట తక్కువ వేతనంతో పనిచేస్తే పెట్టుబడిదారులకు చౌక శ్రమ అందుతుంది. అందుకే మహిళా విముక్తి పోరాటం పితృస్వామ్యానికి వ్యతిరేకంగానూ, ఆర్థిక దోపిడీకి వ్యతిరేకంగానూ సాగాలి.

కుల వ్యవస్థ మహిళల అణిచివేత: భారతదేశ ప్రత్యేకతను అర్థం చేసుకోకుండా మహిళా సమస్యను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోలేం. డాక్టర్‌ బి.ఆర్‌. అంబేద్కర్‌ కుల వ్యవస్థను కేవలం వృత్తుల విభజనగా కాకుండా, మనుషుల మధ్య అసమానతను స్థిరపరిచే సామాజిక వ్యవస్థగా విశ్లేషించారు. కుల వ్యవస్థ కొనసాగడానికి వివాహ సంబంధాల నియంత్రణ కీలకమైనదని ఆయన విశ్లేషణలో స్పష్టమవుతుంది. కులాంతర వివాహాలపై దాడులు, కుటుంబ గౌరవం పేరుతో మహిళలపై నియంత్రణ, దళిత మహిళలపై సామాజిక హింస వంటి అంశాలను ఈ నేపథ్యంలో చూడాలి. కుల నిర్మూలన లేకుండా సంపూర్ణ మహిళా విముక్తి సాధ్యం కాదు. అదే సమయంలో మహిళల విముక్తి లేకుండా కుల నిర్మూలన పోరాటం కూడా సంపూర్ణం కాదు.

మహిళల ప్రత్యేక సమస్యలు: మహిళల జీవితం వ్యవసాయం, గ్రామీణ పేదరికం, అసంఘటిత రంగం, వలసలు, పట్టణీకరణ, నిరుద్యోగం, కుల సంబంధాలు వంటి అనేక అంశాలతో ముడిపడి ఉంది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయ కూలీ మహిళలు, కూలి పనులు చేసే దళిత మహిళలు, స్వయం సహాయక సంఘాల సభ్యులు, గృహ కార్మికులు, బీడీ కార్మికులు, చిన్న వ్యాపారాలు చేసే మహిళలు ఆర్థిక అనిశ్చితిని ఎదుర్కొంటున్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో గృహ కార్మికులు, నిర్మాణ కార్మికులు, పారిశుద్ధ్య కార్మికులు, చిన్న పరిశ్రమలు, రిటైల్‌, హాస్పిటాలిటీ, డెలివరీ, ఇతర సేవారంగాల్లో పనిచేసే మహిళలకు పని భద్రత, సామాజిక భద్రత ముఖ్యమైన సమస్యలుగా ఉన్నాయి. మహిళలపై హింస, బాలికల విద్య, ఆరోగ్యం, ఉద్యోగ అవకాశాలు, సురక్షితమైన ప్రజా రవాణా, హాస్టళ్లు, వసతి, పారిశుద్ధ్యం వంటి అంశాలు కూడా ప్రభుత్వ ప్రాధాన్యతలో ఉండాలి.
మతం పేరుతో మహిళలపై నియంత్రణ: భారతదేశంలో వివిధ మతా లు, సామాజిక సంప్రదాయాల పేరుతో మహిళల దుస్తులు, వివాహం, ఆస్తి, విద్య, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛపై నియంత్రణకు ప్రయత్నాలు చారిత్రాత్మకంగా కనిపించాయి. ప్రతి మతంలోని ప్రజలను గౌరవించడం ఒక ప్రజాస్వామ్య విలువ. కానీ మతం పేరుతో మహిళల ప్రాథమిక హక్కుల ను నిరాకరించే ఏ ఆచారాన్నైనా ప్రశ్నించాలి. రాజ్యాంగం మహిళకు సమాన పౌర హక్కులను కల్పిస్తుంది. పెట్టుబడిదారీ మార్కెట్‌ మహిళల ను ఒకవైపు చౌక కార్మికులుగా ఉపయోగించుకుంటే, మరోవైపు మహిళ శరీరాన్ని వస్తువుల అమ్మకానికి ఉపయోగించే ప్రకటన సంస్కృతిని పెంచుతుంది. సౌందర్య ఉత్పత్తుల నుంచి ఫ్యాషన్‌, వినోదం వరకు మహిళ రూపాన్ని మార్కెట్‌ విలువతో కొలిచే ధోరణి కనిపిస్తుంది. మహిళను ఒక వినియోగ వస్తువుగా కాకుండా స్వతంత్ర హక్కులు కలిగిన మనిషిగా చూడాల్సిన సంస్కృతి అవసరం.

మార్క్సిస్టు దృక్పథం శ్రమ విముక్తి: మార్క్సిస్టు విశ్లేషణ మనకు ఒక కీలకమైన ప్రశ్నను ముందుకు తెస్తుంది: ఉత్పత్తి చేసే మనిషి జీవితంపై నిర్ణయం ఎవరిది? కార్మికుడి శ్రమ లేకుండా సంపద సృష్టి జరగదు. మహిళల శ్రమ లేకుండా కుటుంబం, సమాజం, ఆర్థిక వ్యవస్థ కొనసాగడం కష్టం. అయితే సంపద సృష్టిలో కీలకమైన శ్రమ చేసే మహిళకు నిర్ణయాధికారం ఎందుకు పరిమితంగా ఉండాలి? ఇది కేవలం వ్యక్తిగత సంబంధాల సమస్య కాదు. ఇది సామాజిక నిర్మాణానికి సంబంధించిన ప్రశ్న. అందుకే మహిళా విముక్తి పోరాటం శ్రమకు గౌరవం, సమాన వేతనం, సామాజిక భద్రత, ప్రజా సేవలు, ఆర్థిక ప్రజాస్వామ్యం కోసం కూడా సాగాలి.

మహిళలు స్వయంగా నాయకత్వంలోకి రావాలి: మహిళా విముక్తి కోసం పురుషులు మద్దతు ఇవ్వడం అవసరం. కానీ మహిళల సమస్యల కు పరిష్కారం సాధించడంలో మహిళలే స్వయంగా సంఘటితమై నాయకత్వం వహించడం మరింత కీలకం. గ్రామాల్లో మహిళా కమిటీ లు, కార్మిక ప్రాంతాల్లో మహిళా సంఘాలు, విద్యార్థి మహిళా వేదికలు, దళిత మహిళా సంఘటనలను బలోపేతం చేయాలి. మహిళలు కేవలం ఉద్యమాల్లో పాల్గొనే వారుగా కాకుండా నాయకత్వం వహించే వారిగా ఎదగాలి. మహిళా విముక్తి, సమాజ విముక్తి మహిళలు సమానత్వం సాధించిన సమాజం పురుషులకూ విముక్తినే ఇస్తుంది. పితృస్వామ్యం పురుషులను కూడా కఠినమైన సామాజిక పాత్రల్లో బంధిస్తుంది. కుటుంబ బాధ్యతలను కేవలం మహిళలకే పరిమితం చేయడం వల్ల పురుషులపై కూడా ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. పిల్లల పెంపకం, గృహ బాధ్యతలు, కుటుంబ సంరక్షణ, సామాజిక బాధ్యతలను పురుషులు సమానంగా పంచుకునే సమాజం అవసరం. అది కేవలం కుటుంబ సంబంధాల్లో మార్పుతో సాధ్యం కాదు. ఉపాధి, విద్య, ఆరో గ్యం, ప్రజా రవాణా, బాలల సంరక్షణ, వృద్ధుల సంరక్షణ వంటి ప్రజా సేవలను బలోపేతం చేయడం కూడా అవసరం. మహిళల అణిచివేతకు వ్యతిరేక పోరాటం ఒక రోజు కార్యక్రమం కాదు. అది దీర్ఘకాలిక సామాజిక పోరాటం. మహిళను ఇంట్లో బంధించే పితృస్వామ్య భావజాలానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడాలి. మహిళల శ్రమను చౌకగా ఉపయోగించుకునే ఆర్థిక దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా పోరాడాలి. కులం పేరుతో మహిళల జీవితాలను నియంత్రించే వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా పోరాడాలి.

మతం పేరుతో మహిళల హక్కులను పరిమితం చేసే ఆచారాలను ప్రశ్నించాలి. మహిళ శరీరాన్ని వస్తువుగా మార్చే మార్కెట్‌ సంస్కృతిని వ్యతిరేకించాలి. దళిత మహిళలు, ఆదివాసీ మహిళలు, పేద మహిళలు, కార్మిక మహిళలు, వ్యవసాయ కూలీ మహిళలు, అసంఘటిత రంగ మహిళల సమస్యలను ఉద్యమ కేంద్రంగా తీసుకురావాలి. అంబేద్కర్‌ చూపిన సామాజిక సమానత్వ మార్గం, మార్క్సిస్టు ఉద్యమం చూపిన ఆర్థిక న్యాయ పోరాటం రెండింటి నుంచి పాఠాలు తీసుకుని, భారతీయ వాస్తవ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మహిళా విముక్తి ఉద్యమాన్ని నిర్మించాలి. మహిళా విముక్తి లేకుండా సామాజిక విముక్తి అసంపూర్ణం. కుల నిర్మూలన లేకుండా భారతీయ మహిళా విముక్తి అసంపూర్ణం. ఆర్థిక సమానత్వం లేకుండా మహిళా స్వాతంత్య్రం అసంపూర్ణం. అందుకే కుల వివక్షను నిర్మూలిద్దాం! పితృస్వామ్యాన్ని ప్రతిఘటిద్దాం! మహిళల ఆర్థిక హక్కుల కోసం పోరాడుదాం! సమాన పనికి సమాన వేతనం సాధిద్దాం!