ఏటుకూరి కృష్ణమూర్తి… ఒక శతాబ్దపు పోరాట జ్ఞాపకం

రచయిత: కాగితాల రాజశేఖర్‌
రాష్ట్ర అధ్యక్షులు, ఇస్కఫ్‌ (ISCUF), ఆంధ్రప్రదేశ్‌

ఏటుకూరి కృష్ణమూర్తి జీవితం ఒక వ్యక్తి జీవిత చరిత్ర కాదు. అది భారతదేశం స్వాతంత్య్రోద్యమం నుంచి స్వాతంత్య్రానంతర ప్రజా ఉద్యమాల వరకు సాగిన ఒక సుదీర్ఘ చారిత్రక ప్రయాణానికి సజీవ సాక్ష్యం. ఒక శతాబ్దాని కి పైగా జీవించిన ఆయన, దేశంలో చోటుచేసుకున్న అనేక రాజకీయ, సామాజిక పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా చూసారు. వాటిలో కొన్నింటిలో స్వయంగా భాగస్వామి అయ్యారు. తాను చూసిన కాలాన్ని, తాను నడిచిన ఉద్యమాలను తరువాతి తరాలకు అందించేందుకు జీవితాంతం కృషి చేశారు.

గుంటూరు జిల్లా ఏటుకూరులో జన్మించిన కృష్ణమూర్తి బాల్యం దేశ స్వాతంత్య్రోద్యమం ఉధృతంగా సాగుతున్న కాలంలో గడిచింది. ఆయన సోదరుడు ఏటుకూరి బలరామమూర్తి ప్రభావం ఆయనపై గాఢంగా పడింది. ఆ ప్రభావంతో చిన్ననాటి నుంచే సమాజంలోని అసమానతలు, ప్రజల సమస్యలు, దేశ స్వాతంత్య్రం, కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం వంటి అంశాల పట్ల ఆసక్తి పెంచుకున్నారు. కుటుంబ వాతావరణం, ఆ కాలంలోని రాజకీయ పరిస్థితులు ఆయన ఆలోచనా విధానాన్ని ప్రభావితం చేశాయి.

1942లో బ్రిటిష్‌ సైన్యంలో చేరడం ఆయన జీవితంలో ఒక ముఖ్యమైన మలుపు. అయితే సైన్యంలో చేరినప్పటికీ ఆయనలోని దేశభక్తి, స్వాతంత్య్ర కాంక్ష మరింత బలపడింది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం అనంతరం భారతదేశంలో స్వాతంత్య్రోద్యమం కొత్త దశలోకి ప్రవేశించింది. బ్రిటిష్‌ పాలనకు వ్యతిరేకంగా సైనికుల్లో కూడా అసంతృప్తి పెరిగింది. 1946 నౌకాదళ తిరుగుబాటు ఆ అసంతృప్తికి ప్రతీకగా నిలిచింది.

ఆ సమయంలో సైనికులను చైతన్యపరిచే ప్రయత్నం చేసినందుకు కృష్ణమూర్తి అరెస్టయ్యారు. 7 మరింత బలపరిచింది. స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తరువాత కూడా ప్రజా సమస్యల పట్ల ఆయన ఆసక్తి, సామాజిక మార్పు పట్ల ఆయన నిబద్ధత కొనసాగింది. స్వాతంత్య్రం అనంతరం ఆయన రెవెన్యూ శాఖలో ప్రభుత్వ ఉద్యోగిగా పనిచేశారు. ఉద్యోగ బాధ్యతలను నిర్వహిస్తూనే ఉద్యోగుల సమస్యల పట్ల స్పందించారు. ఎన్‌.జి.ఓ. అసోసియేషన్‌లో నాయకత్వ బాధ్యతలు చేపట్టి ఉద్యోగుల హక్కుల కోసం కృషి చేశారు. స్వాతంత్య్ర సమరయోధుల సంఘంతోనూ అనుబంధం కొనసాగించారు. ప్రభుత్వ ఉద్యోగిగా పనిచేసిన కాలంలోనూ ప్రజా జీవితంతో ఆయన సంబంధం తెగిపోలేదు.

కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంతో ఆయనకు ఉన్న అనుబంధం జీవితాంతం కొనసాగింది. కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం కేవలం ఒక రాజకీయ సంస్థకు సంబంధించిన వ్యవహారం కాదని, అది సమాజంలోని పేదలు, కార్మికులు, రైతులు, ఉద్యోగులు, అణగారిన వర్గాల హక్కుల కోసం సాగిన విస్తృత ప్రజా ఉద్యమమ ని ఆయన తన జీవితానుభవాల ద్వారా అర్థం చేసుకున్నారు. అందుకే వయసు పెరుగుతున్న కొద్దీ ఆయన ప్రజా ఉద్యమా ల పట్ల ఆసక్తి తగ్గలేదు. శాంతి, స్నేహ ఉద్యమాలతో ఆయనకు ఉన్న అనుబం ధం కూడా ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించదగినది. ఇస్కస్‌, తరువాత ఇస్కఫ్‌ వంటి సంస్థల ద్వారా భారత ప్రజలకు ఇతర దేశాల ప్రజలతో స్నేహ సంబంధాలు పెంపొందించేందుకు, ప్రపంచ శాంతి కోసం నిర్వహించిన కార్యక్రమాల్లో ఆయన చురుకుగా పాల్గొన్నారు. రాష్ట్ర స్థాయిలో వివిధ బాధ్యతలను నిర్వహిస్తూ ఈ ఉద్యమాలను బలోపేతం చేయడానికి తన వంతు కృషి చేశారు.

ఆయనలోని మరో విశిష్టమైన లక్షణం చరిత్రను భద్రపరచాలనే తపన. సాధారణంగా ఉద్యమాల్లో పాల్గొన్నవారి జ్ఞాపకాలు వారితోనే అంతరించిపోతాయి. కానీ కృష్ణమూర్తి తన అనుభవాలను రచనల రూపంలో భద్రపరిచారు. తాను చూసి న కాలాన్ని, ఎదుర్కొన్న పరిస్థితులను, తన సహచరుల అనుభవాలను భావితరాలకు అందించేందుకు ప్రయత్నించారు. ముఖ్యంగా గుంటూరు జిల్లాలో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ నిర్మాణంలో భాగస్వాములైన యోధుల చరిత్రను సేకరించి అక్షరబద్ధం చేయడం ఆయన చేసిన విలువైన కృషి.

ఇది కేవలం చరిత్ర రచన కాదు. చరిత్రను సృష్టించిన సాధారణ ప్రజల జీవితాలను గుర్తించి, వారి పాత్రను భవిష్యత్‌ తరాలకు పరిచయం చేసే బాధ్యతను నిర్వర్తించడం. అధికారి క చరిత్రల్లో తరచుగా కనిపించని అనేకమంది ఉద్యమకారుల జీవితాలు, వారి త్యాగాలు, వారి ఆశయాలు ప్రజా ఉద్యమాల చరిత్రలో ఎంతో విలువైనవి. ఆ జ్ఞాపకాలను కాపాడేందుకు కృష్ణమూర్తి చేసిన ప్రయత్నం ప్రత్యేకంగా గుర్తించాల్సినది.

104 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ జీవితంలో ఆయన ఎన్నో మార్పులను చూశారు. బ్రిటిష్‌ పాలనను చూశారు. స్వాతంత్య్రాన్ని చూశారు. స్వాతంత్య్రానంతర భారతదేశ నిర్మాణాన్ని చూశారు. ప్రజా ఉద్యమాల ఉత్థాన పతనాలను చూశారు. రాజకీయ పరిస్థితుల్లో వచ్చిన అనేక మార్పులకు సాక్షిగా నిలిచారు. అయినప్పటికీ ప్రజల పట్ల నిబద్ధత, సామాజిక న్యాయం పట్ల విశ్వాసం, శాంతి భావనల పట్ల ఆయన అనుబంధం చివరి వరకు కొనసాగింది.

2026 సెప్టెంబర్‌ 20న 104 సంవత్సరాల వయసులో ఏటుకూరి కృష్ణమూర్తి కన్నుమూశారు. ఒక దీర్ఘ జీవితం ముగిసింది. కానీ ఆయనతో పాటు ఒక చారిత్రక తరం జ్ఞాపకాలన్నీ ముగిసిపోలేదు. ఆయన రచనల్లో, ఆయనను కలిసిన వారి జ్ఞాపకాల్లో, ఆయనతో కలిసి పనిచేసిన ఉద్యమాల్లో, ఆయన నడిచిన మార్గంలో అవి కొనసాగుతూనే ఉంటాయి.

కృష్ణమూర్తి మరణాన్ని కేవలం ఒక శతాయుష్షు వ్యక్తి మరణంగా చూడటం ఆయన జీవితానికి న్యాయం చేయదు. ఆయన ఒక కాలానికి సాక్షి. ఒక ఉద్యమానికి సహచరుడు. ప్రజా చరిత్రకు జ్ఞాపక భాండాగారం. శాంతి ఉద్యమానికి కార్యకర్త. కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంతో జీవితాంతం అనుబంధం కొనసాగించిన యోధుడు. నేటి తరానికి ఆయన జీవితం ఒక ముఖ్యమైన సందేశా న్ని అందిస్తుంది. చరిత్ర పుస్తకాల్లో మాత్రమే ఉండదు; దానిని నిర్మించిన మనుషుల జీవితాల్లో కూడా ఉంటుంది. ప్రజా ఉద్యమాల చరిత్రను కాపాడటం అంటే గతాన్ని స్మరించుకోవ డం మాత్రమే కాదు తరాలకు ఒక విలువైన సామాజిక
వారసత్వాని ్న అందించడం.

ఏటుకూరి కృష్ణమూర్తి భౌతికంగా మన మధ్య లేకపోయి నా, ఆయన జీవించిన విలువలు, ఆయన భద్రపరిచిన జ్ఞాపకాలు, ఆయన విశ్వసించిన ప్రజా ఉద్యమాల ఆశయాలు కొనసాగుతూనే ఉంటాయి. ఒక శతాబ్దం జీవించిన ఆయన జీవితం ముగిసింది; కానీ ఆయన జీవితం చెప్పే చరిత్రకు ముగింపు లేదు.

(ఏటుకూరి కృష్ణమూర్తి సంస్మరణ సభ అక్టోబర్‌ 1న హైదరాబాద్‌ మఖ్దూం భవన్‌లో జరుగుతున్న సందర్భంగా)