కులం కాదు… మనిషే కేంద్రంగా సమానత్వం, సామాజిక న్యాయం

మాలోతు సాగర్, సామాజిక వేత్త

కుల వ్యవస్థను కేవలం కుల వివక్షను వ్యతిరేకించడం ద్వారా మాత్రమే నిర్మూలించలేం; కులానికి పునాదిగా ఉన్న సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ అసమానతలను కూడా అంతం చేయాలి. భారతదేశ సమాజాన్ని శతాబ్దాలుగా వెంటాడుతున్న అత్యంత తీవ్రమైన సామాజిక సమస్యల్లో కుల వ్యవస్థ ఒకటి. ఆధునిక భారతదేశం రాజ్యాంగం, ప్రజాస్వామ్యం, శాస్త్రసాంకేతిక అభివృద్ధి, పారిశ్రామికీకరణ, పట్టణీకరణ వంటి అనేక మార్పులను చూసినా కులం మాత్రం తన రూపాలను మార్చుకుంటూ కొనసాగుతోంది. గ్రామాల్లో భూమి, నీరు, దేవాలయాలు, సామాజిక సంబంధాలు, వివాహాలు వంటి అంశాల్లో కుల ప్రభావం కనిపిస్తుంటే, పట్టణాల్లో ఉద్యోగాలు, విద్య, నివాస ప్రాంతాలు, వివాహ మార్కెట్‌, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం వంటి రంగాల్లో కూడా కులం తన ప్రభావాన్ని కొనసాగిస్తోంది. కుల వ్యవస్థ కేవలం ఒక సామాజిక గుర్తింపు కాదు. అది శ్రమ విభజనను పుట్టుక ఆధారంగా శాశ్వతం చేసిన వ్యవస్థ. ఒక మనిషి ఏ కుటుంబంలో పుట్టాడో దాని ఆధారంగా అతని సామాజిక స్థానం, వృత్తి, గౌరవం, అవకాశాలు నిర్ణయించబడే పరిస్థితి ఏర్పడింది. అందుకే కుల నిర్మూలన అనేది కేవలం ఒక కులాన్ని మరొక కులం పట్ల సహనంతో ఉండమని చెప్పే విషయం కాదు. పుట్టుక ఆధారంగా మనుషులను ఉన్నత విభజించే మొత్తం సామాజిక వ్యవస్థను ప్రశ్నించడం. కుల వ్యవస్థ చారిత్రక మూలాలు భారతీయ సమాజంలో కుల వ్యవస్థ యొక్క అత్యంత ప్రమాదకరమైన లక్షణం పుట్టుక ఆధారంగా సామాజిక స్థానం నిర్ణయించడం. ఒక వ్యక్తి ప్రతిభ, సామర్థ్యం, శ్రమతో తన స్థానం మార్చుకునే అవకాశాన్ని ఈ వ్యవస్థ పరిమితం చేసింది. ఒక వర్గం శ్రమను పవిత్రమైనదిగా, మరో వర్గం శ్రమను అపవిత్రమైనదిగా ప్రకటించడం ద్వారా శ్రమజీవుల మధ్య అసమానతలను పెంచింది. ప్రత్యేకించి మానవ మలమూత్రాలను చేతితో తొలగించ డం, చనిపోయిన జంతువులను తొలగించడం, తోలు పనులు, కొన్ని రకాల పారిశుధ్య పనులు వంటి వృత్తుల ను నిర్దిష్ట కులాలకు కట్టిపెట్టడం కుల వ్యవస్థలోని అమానవీయతకు ఉదాహరణ. అంటరానితనం కుల వ్యవస్థలో అత్యంత క్రూరమైన రూపం. ఒక మనిషి మరొక మనిషిని తాకితే అపవిత్రత కలుగుతుందని భావించడం శాస్త్రీయతకు, మానవత్వానికి విరుద్ధం. అంటరానితనం ఒక వ్యక్తిపై జరిగే అవమానం మాత్ర మే కాదు; అది ఒక సమాజాన్ని సామాజికంగా వెలివేసే వ్యవస్థ. నీటి వనరులకు ప్రవేశం, దేవాలయ ప్రవేశం, విద్య, నివాసం, సామాజిక సంబంధాలు వంటి ప్రాథమిక హక్కుల నుంచి ప్రజలను దూరం చేసిన చరిత్ర భారతదేశంలో ఉంది.
స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత రాజ్యాంగం అంటరానితనాన్ని చట్టవిరుద్ధం చేసింది. అయినప్పటికీ సామాజిక ఆచారాలు, కుల ఆధిపత్యం, ఆర్థికంగా ఆధారపడటం వంటి కారణాలతో దాని అవశేషాలు ఇంకా పూర్తిగా అంతరించలేదు. కుల వ్యవస్థను శాస్త్రీయంగా, రాజకీయంగా అత్యంత తీవ్రంగా ప్రశ్నించిన భారతీయ మేధావుల్లో డాక్టర్‌ బి.ఆర్‌. అంబేద్కర్‌ అగ్రగణ్యుడు. అంబేద్కర్‌ దృష్టిలో కులం అనేది కేవలం ఆర్థిక అసమానత కాదు. అది మనుషుల మధ్య సామాజిక విభజనను శాశ్వతం చేసే వ్యవస్థ. అందుకే రాజకీయ స్వాతంత్య్రం మాత్రమే సరిపోదని, సామాజిక ప్రజాస్వామ్యం కూడా అవసరమని ఆయన స్పష్టం చేశారు. స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం ప్రజాస్వామ్య సమాజానికి పునాదులు కావాలని అంబేద్కర్‌ భావించారు. కుల నిర్మూలనకు విద్య, సంఘటితం కావడం, హక్కుల కోసం పోరాడడం ముఖ్యమని ఆయన చూపించారు. కులాన్ని కేవలం వ్యక్తిగత ద్వేషంతో నిర్మూలించలేం; దాని సామాజిక పునాదులను మార్చాల్సి ఉంటుంది. చారిత్రకంగా భూమి యాజమాన్యం, వృత్తు లు, వనరుల ప్రాప్యత, విద్య, అధికార వ్యవస్థల్లో అవకాశాలు సమానంగా పంపిణీ కాలేదు. భూమిలేని కూలీలు, వ్యవసాయ కార్మికులు, అసంఘటిత రంగ కార్మికులు, పట్టణ పేదలు, గుడిసెవాసులు వంటి వర్గాల్లో అణగారిన కులాల ప్రజల ప్రాతినిధ్యం ఎక్కువగా కనిపించడం యాదృచ్ఛికం కాదు. అందువల్ల కుల నిర్మూలనకు ఆర్థిక ప్రజాస్వామ్యం కూడా అవసరం.
కులం వర్గం: రెండింటి సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి. భారతదేశంలో కులం మరియు వర్గం ఒకే విషయం కాదు. అయితే అవి పరస్పరం ప్రభావితం చేసుకుంటాయి. కుల ఆధిపత్యం ఆర్థిక అవకాశాలపై ప్రభావం చూపుతుంది. అదే సమయంలో ఆర్థిక శక్తి కుల ఆధిపత్యాన్ని బలపరచగలదు. అందుకే కుల నిర్మూలన కోసం పోరాడే ఉద్యమం కుల వివక్షను మాత్రమే కాకుండా ఆర్థిక దోపిడీని కూడా ప్రశ్నించాలి. అదే సమయంలో వర్గపోరాటం పేరుతో కుల సమస్యను పక్కన పెట్టడం కూడా తప్పు. కుల వివక్షకు వ్యతిరేక పోరాటం, ఆర్థిక దోపిడీకి వ్యతిరేక పోరాటం పరస్పర విరుద్ధమైనవి కావు; భారతీయ వాస్తవికతలో అవి పరస్పరం అనుసంధానమైన పోరాటాలు. విద్య సామాజిక మార్పుకు అత్యంత శక్తివంతమైన సాధనం. కానీ విద్య అందరికీ సమానంగా అందుబాటులో లేకపోతే అది అసమానతలను తగ్గించకుండా పెంచుతుంది. పేద కుటుంబాల పిల్లలకు నాణ్యమైన ప్రభుత్వ విద్య, ఉచిత ఉన్నత విద్య, వసతి, స్కాలర్‌షిప్‌లు, డిజిటల్‌ వనరులు అందుబాటులో ఉండాలి. కుల వివక్షకు వ్యతిరేకంగా విద్యాసంస్థల్లో ప్రత్యేక అవగాహన కార్యక్రమాలు
నిర్వహించాలి.
రిజర్వేషన్లు ఎందుకు అవసరం?
రిజర్వేషన్లు కుల వ్యవస్థను శాశ్వతం చేయడానికి కాదు; చారిత్రకంగా వెనుకబడిన వర్గాలకు అవకాశాలను కల్పించడానికి రూపొందించబడిన సామాజిక న్యాయ విధానం. శతాబ్దాలుగా విద్య, ఉద్యోగాలు, అధికార వ్యవస్థల్లో అవకాశాల నుంచి దూరంగా ఉంచబడిన సమాజాలకు సమాన అవకాశాలు కల్పించేందుకు ప్రత్యేక చర్యలు అవసరం. అందరికీ ఒకే పోటీ అనే వాదన వినడానికి సమానత్వంగా కనిపించినా, ప్రారంభ స్థితులు అసమానంగా ఉన్నప్పుడు అది వాస్తవ సమానత్వాన్ని ఇవ్వదు. పరుగుపందెంలో ఒకరిని ప్రారంభ రేఖ వద్ద నిలబెట్టి, మరొకరిని చాలా వెనుక నిలబెట్టి, చివరికి ఇద్దరికీ ఒకే నియమాలు అని చెప్పడం నిజమైన సమానత్వం కాదు. వివాహ సంబంధాలను కులం నియంత్రించడం ద్వారా కులం తనను తాను తరతరాలకు పునరుత్పత్తి చేసుకుంటుంది. అందువల్ల అంతర్‌కుల వివాహాలను ప్రోత్సహించడం సామాజిక సమానత్వానికి ఒక ముఖ్యమైన అడుగు. ప్రేమను, వివాహాన్ని కుల గౌరవం పేరుతో నియంత్రించే ధోరణిని సమాజం తిరస్కరించాలి. కుల రాజకీయాలు ఓటు బ్యాంకుల రాజకీయాలకు ముగింపు అవసరం ప్రజాస్వామ్యంలో కుల గుర్తింపులు రాజకీయాల్లో ప్రభావం చూపడం వాస్తవం. కానీ రాజకీయ పార్టీలు ప్రజల సామాజిక సమస్యలను పరిష్కరించకుండా కేవలం కుల సమీకరణాలను ఎన్నికల లాభాల కోసం ఉపయోగించడం ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలహీనపరుస్తుంది. కుల ఆధారిత ద్వేషం, ఒక కులాన్ని మరొక కులానికి వ్యతిరేకంగా రెచ్చగొట్టడం, ఎన్నికల సమయంలో కుల భావోద్వేగాలను వినియోగించడం సమాజాన్ని మరింత విభజిస్తుంది. రాజకీయాల కేంద్రబిందువు ఉపాధి, విద్య, భూమి, గృహం, ఆరోగ్యం, సామాజిక భద్రత, సమాన హక్కులు కావాలి.
కుల వ్యవస్థలో మహిళలపై నియంత్రణ
కుల శుద్ధత పేరుతో మహిళల వివాహం, ప్రేమ, శరీరం, దుస్తులు, సంచారం వంటి విషయాలను నియంత్రించే ధోరణి అనేక ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది. కుల నిర్మూలన అంటే మహిళా విముక్తితో కూడా అనుసంధానమైన పోరాటం. అందువల్ల మహిళలకు విద్య, ఉపాధి, ఆస్తి హక్కు, రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం, స్వేచ్ఛాయుత వివాహ హక్కు, భద్రత కల్పించాలి. కుల నిర్మూలనకు చట్టం మాత్రమే సరిపోదు. రాజ్యాంగం సమానత్వానికి హామీ ఇచ్చింది. అంటరానితనాన్ని నిషేధించింది. వివక్షకు వ్యతిరేకంగా చట్టపరమైన రక్షణలు ఉన్నాయి. అయితే చట్టం ఉండటం ఒక విషయం; అది సమర్థంగా అమలవడం మరో విషయం. కుల ఆధారిత దాడులు, సామాజిక బహిష్కరణ, వివక్ష, హింస వంటి ఘటనలపై వేగవంతమైన న్యాయం అందాలి. బాధితులకు న్యాయ సహాయం, పునరావాసం, రక్షణ కల్పించాలి. అదే సమయంలో పోలీసు, న్యాయవ్యవస్థ, విద్యా వ్యవస్థ, ప్రభుత్వ యంత్రాంగంలో సామాజిక న్యాయంపై అవగాహన పెంచాలి. గ్రామీణ భారతదేశంలో కుల ఆధిపత్యాన్ని బలపరిచే ప్రధాన అంశాల్లో భూమి యాజమాన్యం ఒకటి. భూమిలేని కుటుంబం స్థానిక ఆధిపత్య వర్గాలపై ఆర్థికంగా ఆధారపడే పరిస్థితి ఉంటే, చట్టపరమైన సమానత్వం ఉన్నప్పటికీ సామాజిక సమానత్వం సాధించడం కష్టం. అందువల్ల భూ సంస్కరణలు, భూమిలేని పేదలకు భూమి, సాగునీరు, ఉత్పత్తి వనరులు, రైతు కూలీలకు హక్కులు, కనీస వేతనాల అమలు వంటి అంశాలు కుల నిర్మూలన పోరాటంతో అనుసంధానించాలి. కులం కేవలం గ్రామాల్లోనే ఉందని భావించడం తప్పు. పట్టణాల్లో ఉద్యోగ నియామకాలు, అద్దె ఇళ్లు, వివాహ సంబంధాలు, సామాజిక నెట్‌వర్క్‌లు, వృత్తి అవకాశాలు వంటి రంగా ల్లో కూడా కుల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. ఆధునిక సాంకేతికత వచ్చినంత మాత్రాన సామాజిక సంబంధాలు స్వయంగా సమానంగా మారవు. సామాజిక నిర్మాణా న్ని మార్చే చైతన్యపూర్వక చర్యలు అవసరం.
కుల నిర్మూలన కోసం ఏం చేయాలి?
కుల వ్యవస్థను నిజంగా నిర్మూలించాలంటే కొన్ని స్పష్టమైన చర్యలు అవసరం: కుల వివక్షకు వ్యతిరేకంగా చట్టాలను కఠినంగా అమలు చేయాలి. ప్రభుత్వ విద్యా వ్యవస్థను బలోపేతం చేసి నాణ్యమైన విద్య అందరికీ అందించాలి. రిజర్వేషన్లను సమర్థంగా అమలు చేయాలి. భూమిలేని పేదలకు భూమి, గృహం, ఉపాధి కల్పించాలి. కులాంతర వివాహాలను ప్రోత్సహించి, వాటికి ప్రభుత్వ రక్షణ కల్పించాలి. కుల ఆధారిత హింసకు వేగవంతమైన న్యాయవ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయాలి. ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్‌ రంగాల్లో వివక్షను నిరోధించే వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయాలి. మానవ మలమూత్రాల చేతిపనిని పూర్తిగా నిర్మూలించాలి. మహిళల పై కుల నియంత్రణను వ్యతిరేకించాలి. పాఠశాల స్థాయి నుంచే శాస్త్రీయ, మానవతా, సమానత్వ విలువలను బోధించాలి. కుల ఆధారిత ద్వేష రాజకీయాలను ప్రజాస్వామ్య శక్తులు తిరస్కరించాలి. కార్మికులు, రైతులు, విద్యార్థులు, మహిళలు, దళితులు, ఆదివాసీలు, వెనుకబడిన వర్గాలు, పేదలు ఐక్యంగా సామాజిక న్యాయం కోసం ఉద్యమించాలి. కుల ఆధారంగా మనుషులను విభజించే వ్యవస్థనే అంతం చేయడ ం.
భారతదేశం రాజకీయంగా స్వతంత్ర దేశంగా మారి దశాబ్దాలు గడిచాయి. కానీ సామాజికంగా సంపూర్ణ విముక్తి ఇంకా సాధించాల్సి ఉంది. కుల వ్యవస్థను కేవలం చట్టంతో నిర్మూలించలేం. కేవలం నినాదాలతో కూడా నిర్మూలించలేం. ప్రజల ఆలోచనల్లో మార్పు రావాలి. సామాజిక సంబంధాల్లో మార్పు రావాలి. విద్య, భూమి, ఉపాధి, ఆస్తి, రాజకీయ అధికారంలో సమానత్వం రావాలి. కుల వివక్షను ఎదుర్కొంటున్న ప్రజల పోరాటాలకు ప్రజాస్వామ్య, ప్రగతిశీల, కార్మిక, రైతు, విద్యార్థి, మహిళా ఉద్యమాలు అండగా నిలవాలి. అంబేద్కర్‌ ప్రతిపాదించిన సామాజిక ప్రజాస్వామ్యం, సమానత్వం, స్వేచ్ఛ, సౌభ్రాతృత్వం విలువలను ప్రజా ఉద్యమాలతో అనుసంధానించాలి. మార్క్సిస్టు దృక్పథంలో చూస్తే, కుల నిర్మూలన మరియు ఆర్థిక దోపిడీ నిర్మూలన పరస్పర సంబంధం కలిగిన లక్ష్యాలు. కుల ఆధిపత్యాన్ని ప్రశ్నించకుండా నిజమైన ప్రజాస్వామ్య సమాజం నిర్మించలేం. అలాగే ఆర్థిక అసమానతలను తొలగించకుండా కుల వివక్షకు సంబంధించిన అనేక భౌతిక పునాదులను బలహీనపరచలేం. అందుకే మన లక్ష్యం స్పష్టంగా ఉండాలి: కులం లేని సమాజం, వివక్ష లేని సమాజం, దోపిడీ లేని సమాజం, ప్రతి మనిషికి సమాన గౌరవం, సమాన అవకాశాలు కలిగిన సమాజం. కుల నిర్మూలన కేవలం ఒక సామాజిక సంస్కరణ కాదు అది భారత ప్రజాస్వామ్యాన్ని సంపూర్ణం చేసే చారిత్రక అవసరం. కులం కాదు మనిషే ముఖ్యం పుట్టుక కాదు, మానవత్వమే మనిషి విలువ.