ఈ సరస్సు దగ్గరకు వెళ్లగానే కంపాస్ గందరగోళం.. భారత్‌లోని ఈ లేక్ వెనుక అసలు రహస్యం ఏమిటి?

Prajapaksham 20 Aug 2026 1 నిమిషాల పఠనం లైఫ్ స్టైల్

Lonar Lake

భారతదేశంలో ఎన్నో చారిత్రక ప్రదేశాలు, పురాతన నిర్మాణాలు, సహజ అద్భుతాలు ఉన్నాయి. కానీ మహారాష్ట్రలోని లోనార్ సరస్సు మాత్రం వీటన్నింటికంటే భిన్నమైన రహస్యాన్ని దాచుకుంది. బయటకు చూస్తే ఇది ఓ సాధారణ సరస్సులా కనిపిస్తుంది. కానీ దీని పుట్టుక, చుట్టుపక్కల ఉన్న భౌగోళిక నిర్మాణం, అయస్కాంత లక్షణాలు శాస్త్రవేత్తలను ఇప్పటికీ ఆకట్టుకుంటున్నాయి.

మహారాష్ట్రలోని బుల్దానా జిల్లాలో ఉన్న లోనార్ సరస్సు దాదాపు 1.88 కిలోమీటర్ల వ్యాసం కలిగిన భారీ గుండ్రని గోతిలో ఏర్పడింది. ఇది సాధారణ భౌగోళిక ప్రక్రియ వల్ల ఏర్పడిన సరస్సు కాదు. శాస్త్రీయ పరిశోధనలు ఇది ఉల్క ఢీకొనడంతో ఏర్పడిన ఇంపాక్ట్ క్రేటర్ అని నిర్ధారించాయి. ఈ ప్రాంతంలోని డెక్కన్ ట్రాప్ బసాల్ట్ శిలల్లో ఉల్క ఢీకొనడంతో ఈ భారీ గుంత ఏర్పడినట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.

లోనార్ ప్రాంతంలో శాస్త్రవేత్తలు అసాధారణ అయస్కాంత మార్పులను గుర్తించారు. సరస్సు చుట్టూ నిర్వహించిన భౌగోళిక-అయస్కాంత పరిశోధనల్లో క్రేటర్ ప్రాంతంలో బలమైన అయస్కాంత అసాధారణత నమోదైంది. 2020లో ప్రచురితమైన ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, క్రేటర్ డిప్రెషన్‌లో సుమారు 1,000 నానోటెస్లా కంటే ఎక్కువ పరిమాణంలో ప్రతికూల అయస్కాంత అసాధారణత కనిపించింది.

ఇదే కారణంగా లోనార్ గురించి ఎన్నో ఆసక్తికరమైన కథలు ప్రచారంలోకి వచ్చాయి. సరస్సు దగ్గర దిక్సూచి సరిగా పనిచేయదని, కొన్ని సందర్భాల్లో అయస్కాంత ప్రభావాలు కనిపిస్తాయని స్థానికంగా, పర్యాటకుల మధ్య కూడా చెప్పుకుంటారు. అయితే దీనిని ఏదో అతీంద్రియ శక్తిగా భావించాల్సిన అవసరం లేదని శాస్త్రీయ పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. అక్కడి బసాల్ట్ శిలల సహజ అయస్కాంత లక్షణాలు, ఉల్క ఢీకొనడం వల్ల జరిగిన భౌగోళిక మార్పులు ఈ అసాధారణతలకు ప్రధాన కారణాలని పరిశోధనలు వివరిస్తున్నాయి.

మరో ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే.. లోనార్ సరస్సు పుట్టుకపై శాస్త్రవేత్తలకు ఒకప్పుడు స్పష్టత లేదు. అగ్నిపర్వత చర్య వల్ల ఈ గుంత ఏర్పడిందా? భూగర్భ పేలుడు వల్ల ఏర్పడిందా? లేక అంతరిక్షం నుంచి వచ్చిన భారీ వస్తువు ఢీకొనడం వల్ల ఏర్పడిందా? అనే ప్రశ్నలపై చాలా కాలం చర్చ జరిగింది.

తర్వాత శిలల్లో కనిపించిన షాక్‌డ్ మినరల్స్, ఇంపాక్ట్ గ్లాస్ వంటి ఆధారాలు ఉల్క ఢీకొన్న సిద్ధాంతానికి బలమైన మద్దతు ఇచ్చాయి. పాలియోమాగ్నెటిక్ పరిశోధనలు కూడా లోనార్ శిలల్లో ఉల్క ఢీకొనడం వల్ల ఏర్పడిన మార్పులను అధ్యయనం చేయడానికి ఉపయోగపడ్డాయి.

ఇక్కడ మరో విచిత్రమైన విషయం ఉంది. లోనార్ సరస్సు నీటి స్వభావం కూడా ప్రత్యేకమైనదే. ఇది ఉప్పగా, ఆల్కలైన్ స్వభావం కలిగిన సరస్సుగా శాస్త్రీయ అధ్యయనాల్లో నమోదైంది. సరస్సులో ప్రత్యేకమైన సూక్ష్మజీవ సముదాయాలు కూడా గుర్తించబడ్డాయి.

అందుకే లోనార్‌ను కేవలం ఒక సరస్సుగా చూడలేం. అంతరిక్షం నుంచి వచ్చిన ఓ భారీ వస్తువు వేల సంవత్సరాల క్రితం భూమిని ఢీకొట్టి సృష్టించిన గాయం.. కాలక్రమంలో సరస్సుగా మారి, తనలో ఆ ఢీకొన్న ఆనవాళ్లను దాచుకున్న ప్రదేశం ఇది.

లోనార్‌లోని మిస్టరీకి శాస్త్రవేత్తలు చాలా వరకు సమాధానాలు కనుగొన్నారు. కానీ ఆ ప్రాచీన ఢీకొన్న ఘటనకు సంబంధించిన ప్రతి వివరమూ ఇంకా పూర్తిగా వెలుగులోకి రాలేదు. అందుకే మహారాష్ట్ర నేలపై నిశ్శబ్దంగా కనిపించే ఈ సరస్సు.. భారతదేశంలోని అత్యంత ఆసక్తికరమైన సహజ రహస్యాల్లో ఒకటిగా ఇప్పటికీ నిలిచింది.