పిఎం, సిఎం తొలగింపు బిల్లు.. ప్రజాస్వామ్యానికి కొత్త ప్రమాణాలా?

30 రోజుల నుంచి 50 రోజుల ప్రతిపాదన వరకు మారిన చర్చ.. జస్టిస్‌ బి.వి. నాగరత్న సూచనలతో ప్రత్యేక కోర్టులు, వేగవంతమైన విచారణపై దేశవ్యాప్తంగా చర్చ

–శ్రీశైలం దూడం.

ప్రధానమంత్రి, ముఖ్యమంత్రి లేదా మంత్రులు తీవ్రమైన నేరాలకు సంబంధించిన కేసుల్లో నిర్దిష్టకాలం వరుసగా న్యాయ నిర్బంధంలో ఉంటే పదవి నుంచి తప్పుకోవాలనే ప్రతిపాదన దేశవ్యాప్తంగా రాజ్యాంగ, రాజకీయ, న్యాయ వర్గాల్లో విస్తృత చర్చకు దారితీసింది. ప్రారంభంలో 30 రోజుల న్యాయ నిర్బంధం తర్వాత పదవి కోల్పోవాలనే ప్రతిపాదన వినిపించగా, అనంతరం దానిని 50 రోజులకు పెంచాలనే సూచనలు కూడా వెలువడ్డాయి. అయితే, ఇవి ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్న చట్టాలు కావు; పరిశీలనలో ఉన్న ప్రతిపాదనలు మాత్రమే.

ఈ నేపథ్యంలో ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ (130వ సవరణ) బిల్లుపై జరుగుతున్న చర్చకు మరింత ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది. ప్రజా పదవుల గౌరవం, ప్రజల విశ్వాసం, రాజ్యాంగ నైతికతను బలోపేతం చేయడానికి స్పష్టమైన నిబంధనలు అవసరమా అనే ప్రశ్నకు సమాధానం వెతికే ప్రయత్నంగానే ఈ చర్చను పలువురు నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు. తుది నిర్ణయం మాత్రం పార్లమెంట్‌ చర్చలు, రాజ్యాంగ నిపుణుల సూచనలు, శాసన ప్రక్రియ పూర్తయిన తర్వాతే వెలువడుతుంది.

సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ బి.వి. నాగరత్న ప్రజాప్రతినిధులపై నమోదైన క్రిమినల్‌ కేసులు సంవత్సరాల తరబడి పెండింగ్‌లో ఉండటం ప్రజాస్వామ్యానికి మంచిది కాదని పేర్కొంటూ, దేశవ్యాప్తంగా ప్రత్యేక కోర్టులు ఏర్పాటు చేసి వేగవంతమైన విచారణ చేపట్టాలని సూచించారు. నిర్దోషులకు త్వరగా న్యాయం జరగడం, దోషులపై చట్టపరమైన తుది నిర్ణయం ఆలస్యం కాకపోవడం ప్రజాస్వామ్య బలోపేతానికి అవసరమని ఆమె అభిప్రాయపడ్డారు. భారత రాజకీయ చరిత్రలో జె. జయలలిత, లాలూ ప్రసాద్‌ యాదవ్‌, అరవింద్‌ కేజ్రీవాల్‌, హేమంత్‌ సోరెన్‌ వంటి నాయకులకు సంబంధించిన పరిణామాలు ప్రజా పదవులు, న్యాయ నిర్బంధం, రాజ్యాంగ నిబంధనలపై అనేక ప్రశ్నలు లేవనెత్తాయి. ఒకే తరహా పరిస్థితుల్లో వేర్వేరు రాజకీయ నిర్ణయాలు తీసుకోవడం వల్ల దేశవ్యాప్తంగా ఒకే రాజ్యాంగ ప్రమాణం అవసరమనే అభిప్రాయం బలపడింది. అందుకే ప్రజా పదవులకు సంబంధించి స్పష్టమైన చట్టపరమైన మార్గదర్శకాలు ఉండాలనే వాదనకు ఊతం లభిస్తోంది.

అయితే, కేవలం ఆరోపణలు లేదా అరెస్టు ఆధారంగా ప్రజాప్రతినిధులను పదవి నుంచి తొలగించడం రాజ్యాంగ సూత్రాలకు విరుద్ధమని న్యాయ నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. కోర్టు తుది తీర్పు వెలువడే వరకు ప్రతి వ్యక్తి నిర్దోషిగానే పరిగణించబడతాడనే మౌలిక సూత్రాన్ని కాపాడాల్సిందేనని వారు గుర్తుచేస్తున్నారు. అదే సమయంలో విచారణలు పదేళ్లు, పదిహేనేళ్లు కొనసాగితే ప్రజల్లో అనుమానాలు పెరిగి ప్రజాస్వామ్యంపై విశ్వాసం దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉందని హెచ్చరిస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో ప్రజాప్రతినిధులపై నమోదయ్యే తీవ్రమైన కేసులకు ప్రత్యేక కోర్టులు ఏర్పాటు చేయడం, వీలైనంత వరకు రెండేళ్లలోపు విచారణ పూర్తయ్యే విధానాన్ని రూపొందించడం, ఎన్నికల పిటిషన్లను కాలపరిమితిలో పరిష్కరించడం, న్యాయస్థానాల మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయడం, దర్యాప్తు సంస్థల దుర్వినియోగానికి అడ్డుకట్ట వేసే రక్షణ నిబంధనలు తీసుకురావడం వంటి సంస్కరణలను పార్లమెంట్‌ పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉందని రాజ్యాంగ నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. ఈ రోజు అధికారంలో ఎవరు ఉన్నా, రేపు ఎవరొచ్చినా ఒకే రాజ్యాంగ ప్రమాణం అమలయ్యే వ్యవస్థను నిర్మించడమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశం. వేగవంతమైన న్యాయం, సమాన చట్టాలు, ప్రజా విశ్వాసం, పారదర్శక పాలన అనే నాలుగు సూత్రాలపై భారత ప్రజాస్వామ్యం మరింత బలోపేతం కావాలంటే పార్లమెంట్‌, న్యాయవ్యవస్థ, రాజకీయ పార్టీలు, పౌర సమాజం సమతుల్య సంస్కరణల దిశగా ముందుకు సాగాల్సిన అవసరం ఉంది. ప్రజాస్వామ్య బలం ఎన్నికల్లో మాత్రమే కాదు… చట్టం ముందు అందరికీ సమానమైన ప్రమాణాలు అమలయ్యే వ్యవస్థలోనూ ఉంటుంది.