డిజిటల్ మోసాల్లో డబ్బులు పోతే బ్యాంకులదే బాధ్యతా? సుప్రీంకోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు

డిజిటల్ లావాదేవీల పేరుతో జరుగుతున్న సైబర్ మోసాలను అరికట్టేందుకు బ్యాంకులు మరింత బాధ్యతాయుతంగా వ్యవహరించాలని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఖాతాదారులు మోసాల బారినపడి డబ్బులు కోల్పోకుండా రక్షణ చర్యలు తీసుకోవాల్సిన అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పింది. అనుమానాస్పద లావాదేవీలను గుర్తించడం నుంచి సంబంధిత అధికారులను అప్రమత్తం చేయడం వరకు బ్యాంకుల పాత్ర కీలకమని అభిప్రాయపడింది.

డిజిటల్ అరెస్ట్ పేరుతో ప్రజలను భయపెట్టి డబ్బులు వసూలు చేస్తున్న సైబర్ నేరాలపై సుప్రీంకోర్టు సుమోటోగా విచారణ చేపట్టిన సందర్భంగా ఈ అంశాలు ప్రస్తావనకు వచ్చాయి. మోసాల కారణంగా నష్టపోయిన బాధితులకు పరిహారం అందించే అంశంపైనా న్యాయస్థానం దృష్టి సారించింది.

అనుమానాస్పద లావాదేవీలపై బ్యాంకులు అప్రమత్తంగా ఉండాలి

బ్యాంకు ఖాతాల్లో జరిగే అసాధారణ లావాదేవీలను గుర్తించి, తగిన సమయంలో చర్యలు తీసుకోవడం ముఖ్యమని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. అనుమానాస్పద లావాదేవీలు గుర్తించినప్పుడు సంబంధిత పోలీసు అధికారులను అప్రమత్తం చేయాలని సూచించింది. ఖాతాదారుల సొమ్ముకు రక్షణ కల్పించేలా బ్యాంకులు అవసరమైన చర్యలు చేపట్టాలని అభిప్రాయపడింది.

డిజిటల్ మోసాల కారణంగా నష్టపోయిన వారికి బ్యాంకుల ద్వారా పరిహారం అందించేలా నిబంధనలు తీసుకురావాల్సిన అంశాన్ని కూడా న్యాయస్థానం పరిశీలించింది. అయితే, ప్రతి సైబర్ మోసంలోనూ బ్యాంకులే నష్టాన్ని భరించాలనే తుది ఆదేశం వెలువడిందని భావించకూడదు. పరిహారం ఎవరికి, ఏ పరిస్థితుల్లో వర్తిస్తుందనేది సంబంధిత నిబంధనలు, తుది నిర్ణయాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

డిజిటల్ నేరాలపై ఆందోళన

డిజిటల్ నేరాలు 50 శాతం తగ్గినప్పటికీ, బాధితులు రూ.800 కోట్లు నష్టపోయినట్లు విచారణ సందర్భంగా ప్రస్తావనకు వచ్చింది. నేరాల సంఖ్య తగ్గుతున్నా, ప్రజలు భారీ మొత్తాల్లో డబ్బులు కోల్పోతుండటం ఆందోళన కలిగించే అంశంగా మారింది.

ముఖ్యంగా ‘డిజిటల్ అరెస్ట్’ పేరుతో సైబర్ నేరగాళ్లు ప్రజలను భయభ్రాంతులకు గురిచేసి డబ్బులు వసూలు చేస్తున్న ఘటనలపై సుప్రీంకోర్టు దృష్టి సారించింది. ఈ కేసు విచారణలో భాగంగా వాట్సాప్ సంస్థ కూడా తన వాదనలు వినిపించేందుకు న్యాయస్థానం అనుమతించింది. ఇప్పటివరకు 9,400 అనుమానాస్పద ఖాతాలను నిషేధించినట్లు వాట్సాప్ కోర్టుకు వెల్లడించింది.

ఆర్‌బీఐ కేవైసీ మార్గదర్శకాలపైనా దృష్టి

డిజిటల్ మోసాలను అరికట్టే చర్యల్లో భాగంగా రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (ఆర్‌బీఐ) తీసుకురానున్న కేవైసీ మార్గదర్శకాల అంశాన్ని కూడా సుప్రీంకోర్టు పరిశీలించాలని నిర్ణయించింది. డిసెంబర్ 31 నుంచి అమల్లోకి రానున్నట్లు పేర్కొన్న ఈ మార్గదర్శకాలు వర్తించే బ్యాంకుల జాబితాను సమర్పించాలని ఆర్‌బీఐని ఆదేశించింది.

కస్టమర్ల గుర్తింపు వివరాల ధృవీకరణ, అనుమానాస్పద ఖాతాల గుర్తింపు వంటి అంశాలు డిజిటల్ మోసాల నియంత్రణలో ప్రాధాన్యం కలిగి ఉంటాయి. ఈ నేపథ్యంలో కొత్త కేవైసీ నిబంధనలు సైబర్ నేరాల కట్టడికి ఏ మేరకు ఉపయోగపడతాయనే అంశం కూడా ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది.

డిజిటల్ మోసాల బాధితులకు పరిహారం అందుతుందా?

సుప్రీంకోర్టు విచారణతో డిజిటల్ మోసాల బాధితులకు పరిహారం అందించే అంశం మరోసారి చర్చకు వచ్చింది. అయితే, మోసానికి గురైన ప్రతి ఒక్కరికీ బ్యాంకు నుంచి ఆటోమేటిక్‌గా డబ్బులు తిరిగి వస్తాయని ఇప్పుడే చెప్పలేం. పరిహారం వర్తించే పరిస్థితులు, బ్యాంకుల బాధ్యతలు, సంబంధిత మార్గదర్శకాలపై స్పష్టత రావాల్సి ఉంది.

అందువల్ల డిజిటల్ మోసానికి గురైనవారు వెంటనే తమ బ్యాంకుకు సమాచారం ఇవ్వడంతో పాటు, సైబర్ నేరాల ఫిర్యాదు వ్యవస్థను సంప్రదించడం ముఖ్యం. సకాలంలో ఫిర్యాదు చేయడం వల్ల లావాదేవీని పరిశీలించడానికి, సాధ్యమైన చోట నిధులను నిలిపివేయడానికి అవకాశం ఉంటుంది.