వరదలు-కరువు ఒకేసారి ఎందుకు వస్తాయి?.. భారత్‌లో మారుతున్న వాతావరణం వెనుక నిజాలు

Prajapaksham 03 Aug 2026 1 నిమిషాల పఠనం జాతీయం

Rain and Drought

ఒకవైపు వరదలు.. మరోవైపు కరువు.. ఒకే దేశంలో రెండు విపత్తులు ఎందుకు? శాస్త్రవేత్తలు చెప్పే ‘కాంపౌండ్ క్లైమేట్ ఈవెంట్స్’ కథ ఇదే

ఒకే సమయంలో దేశంలోని ఒక ప్రాంతం వరదలతో అల్లాడుతుంటే.. మరో ప్రాంతం తీవ్ర నీటి కొరత, కరువు పరిస్థితులతో సతమతమవుతోంది. ప్రస్తుతం తెలంగాణలో గోదావరి పరివాహక ప్రాంతాల్లో వరదలు ఉద్ధృతంగా కొనసాగుతుండగా.. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పలు ప్రాంతాల్లో మాత్రం వర్షాభావ పరిస్థితులు ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి. సాధారణంగా ప్రజల్లో ఒకచోట ఇంత వర్షం పడుతుంటే.. మరోచోట ఎందుకు పడడం లేదనే సందేహం వస్తుంది. అయితే వాతావరణ శాస్త్రవేత్తలు దీన్ని కాంపౌండ్ క్లైమేట్ ఈవెంట్స్ (Compound Climate Events) లేదా వాతావరణ అసమతుల్యతగా అభివర్ణిస్తున్నారు.

ఒకే రుతుపవనాలు.. కానీ భిన్న ఫలితాలు: భారతదేశంలో నైరుతి రుతుపవనాలే దేశవ్యాప్తంగా వర్షాలను తీసుకొస్తాయి. అయితే ఆ వర్షం అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకేలా కురవదు. భౌగోళిక నిర్మాణం, సముద్రాల ప్రభావం, పర్వతాలు, గాలుల దిశ, అల్పపీడనాలు, వాయుగుండాలు వంటి అంశాలు ఏ ప్రాంతంలో ఎంత వర్షం పడాలో నిర్ణయిస్తాయి. అందుకే ఒకే సమయంలో ఒక రాష్ట్రంలో వరదలు వస్తే, మరో రాష్ట్రంలో వర్షాభావం కనిపిస్తుంది.

పశ్చిమ కనుమలు సృష్టించే ‘రెయిన్ షాడో’ ప్రభావం: వర్షాల పంపిణీలో పశ్చిమ కనుమలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. అరేబియా సముద్రం నుంచి వచ్చే తేమగాలులు పశ్చిమ కనుమలను ఢీకొనగానే కేరళ, కర్ణాటక తీర ప్రాంతాలు, కొంకణ్ ప్రాంతాల్లో భారీ వర్షాలు కురుస్తాయి. కానీ అదే గాలులు పర్వతాలను దాటేసరికి తేమ కోల్పోతాయి. దీంతో తెలంగాణ, రాయలసీమ, విదర్భ వంటి ప్రాంతాలు రెయిన్ షాడో జోన్ గా మారి తక్కువ వర్షాలు మాత్రమే పొందుతాయి. ఈ భౌగోళిక ప్రభావం కారణంగా ఒకే సమయంలో ఒకచోట వరదలు, మరోచోట కరువు కనిపించడం సహజమే.

రుతుపవన ద్రోణి మారితే.. వర్షాల దిశ కూడా మారుతుంది: మాన్సూన్ సమయంలో అత్యంత కీలకమైన వ్యవస్థ రుతుపవన ద్రోణి . ఇది స్థిరంగా ఉండదు. కొన్నిసార్లు ఉత్తర భారతదేశం వైపు జరిగిపోతుంది. అప్పుడు హిమాలయ ప్రాంతాలు, గంగా నది పరివాహక ప్రాంతాల్లో భారీ వర్షాలు కురుస్తాయి. అదే సమయంలో దక్షిణ, మధ్య భారతదేశంలో వర్షాలు తగ్గిపోతాయి. ఈ పరిస్థితినే మాన్సూన్ బ్రేక్ అంటారు. ప్రస్తుతం కూడా వర్షాల అసమాన పంపిణీ వెనుక ఇదొక ప్రధాన కారణమని వాతావరణ నిపుణులు చెబుతున్నారు.

గ్లోబల్ వార్మింగ్‌తో మారిపోయిన వర్షాల తీరు: వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ఒకప్పుడు 20 నుంచి 30 రోజుల్లో పడే వర్షపాతం ఇప్పుడు ఒకటి లేదా రెండు రోజుల్లోనే కురుస్తోంది. భూమి అంత వేగంగా నీటిని గ్రహించలేకపోవడంతో భారీ వరదలు వస్తున్నాయి. మరోవైపు ఆ తర్వాత చాలా రోజుల పాటు వర్షాలు లేకపోవడంతో నేల ఎండిపోయి కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడుతున్నాయి. అందుకే ఇప్పుడు శాస్త్రవేత్తలు తక్కువ రోజుల్లో ఎక్కువ వర్షం – ఎక్కువ రోజులు వర్షం లేకపోవడం అనే కొత్త వాతావరణ ధోరణిని గుర్తిస్తున్నారు.

ఎల్ నినో, లా నినా ప్రభావం కూడా కీలకం: పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో ఏర్పడే ఎల్ నినో, లా నినా పరిస్థితులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా గాలుల దిశను, వర్షాల పంపిణీని ప్రభావితం చేస్తాయి. ఎల్ నినో సంవత్సరాల్లో భారతదేశంలో సాధారణంగా వర్షపాతం తగ్గి కరువు పరిస్థితులు పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. లా నినా సమయంలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో అతివృష్టి, వరదలు ఎక్కువగా నమోదవుతాయి. అయితే ఈ ప్రభావం దేశమంతా ఒకేలా ఉండదు. కొన్ని ప్రాంతాలకు అధిక వర్షాలు, మరికొన్ని ప్రాంతాలకు తక్కువ వర్షాలు పడటం సాధారణమే.

మానవ చర్యలు సమస్యను మరింత తీవ్రం చేస్తున్నాయా?: నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం సహజ కారణాలతో పాటు మానవ చర్యలు కూడా ఈ పరిస్థితిని మరింత తీవ్రమయ్యేలా చేస్తున్నాయి. అడవుల నరికివేత, చెరువులు, కాలువలు, వాగుల ఆక్రమణ, పట్టణాల్లో నియంత్రణలేని నిర్మాణాలు, కాంక్రీట్ విస్తరణ వల్ల వర్షపు నీరు భూమిలోకి ఇంకే అవకాశం తగ్గుతోంది. ఫలితంగా కొద్దిసేపు కురిసిన వర్షమే భారీ వరదలకు దారితీస్తోంది. మరోవైపు భూగర్భ జలాలు పునరుద్ధరించకపోవడంతో వర్షాలు ఆగిన కొద్ది రోజుల్లోనే నీటి కొరత మొదలవుతోంది.

ఇకపై ఇలాంటి పరిస్థితులు పెరిగే అవకాశమే ఎక్కువ: వాతావరణ శాస్త్రవేత్తల అంచనా ప్రకారం భవిష్యత్తులో కాంపౌండ్ క్లైమేట్ ఈవెంట్స్ మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఒకే రాష్ట్రంలో కూడా కొన్ని జిల్లాల్లో వరదలు, మరికొన్ని జిల్లాల్లో వర్షాభావం కనిపించే పరిస్థితులు ఏర్పడవచ్చు. అందుకే ఇప్పుడు వరదల నిర్వహణతో పాటు కరువు నివారణకు కూడా సమాంతరంగా ప్రణాళికలు సిద్ధం చేయాల్సిన అవసరం ఉందని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.

ప్రస్తుతం వరదలు, కరువు అనేవి వేర్వేరు ప్రకృతి విపత్తులు మాత్రమే కాదు. ఇవి ఒకే వాతావరణ మార్పు వ్యవస్థకు సంబంధించిన రెండు విభిన్న రూపాలు. గ్లోబల్ వార్మింగ్, భౌగోళిక పరిస్థితులు, రుతుపవనాల మార్పులు, సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలు, మానవ చర్యలు కలిసి ఈ అసమతుల్య వాతావరణ పరిస్థితులను సృష్టిస్తున్నాయి. భవిష్యత్తులో ఇలాంటి పరిస్థితులను ఎదుర్కోవాలంటే శాస్త్రీయ ప్రణాళికలు, నీటి వనరుల సమర్థ నిర్వహణ, పర్యావరణ పరిరక్షణ, వాతావరణ అనుకూల అభివృద్ధి విధానాలే దీర్ఘకాలిక పరిష్కారంగా నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.