అమెరికా – ఇరాన్‌ ఒప్పందం.. పశ్చిమాసియాలో మారనున్న అధికార ప్రాబల్యం

జూన్‌ 17న అమెరికా, ఇరాన్‌ల మధ్య అవగాహన ఒప్పందం (ఎంఒయు) పై సంతకాలు జరిగాయి. ఈ నేపథ్యంలో గత కొన్ని నెలలుగా పశ్చిమాసియాలో కొనసాగుతున్న యుద్ధ వాతావరణం ముగిసే అవకాశం ఉందని భావిస్తున్నారు. ఈ యుద్ధం పశ్చిమాసియా ప్రాంతాన్ని మాత్ర మే కాకుండా మొత్తం ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను, అంతర్జాతీయ రాజకీయాలను ప్రభావితం చేసినందున, ప్రపంచమంతా ఈ అవగాహన ఒప్పందం కోసం ఎదురుచూసింది. ఈ ఒప్పందం వాస్తవంలో అమలు జరిగితే, ఇది కేవలం కాల్పుల విరమణ మాత్రమే కాకుండా, ఈ మొత్తం సంఘర్షణ రాజకీయ పరిణామాలను కూడా నిర్దేశిస్తుంది.
ఇరాన్‌ అణ్వాయుధాల తయారీ వైపు అడుగులు వేయడం లేదని అమెరికాకు స్వయంగా తెలిసిన సమయంలోనే ఈ యుద్ధం ప్రారంభమైంది. ఇరాన్‌ తక్షణమే అణుబాంబును తయారుచేసే ఎలాంటి కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించడం లేదని అంతర్జాతీయ సంస్థలు, చాలామంది నిపుణులు కూడా అభిప్రాయపడ్డారు. అయినప్పటికీ, అమెరికా ఇజ్రాయెల్‌ తో కలిసి ఇరాన్‌పై సైనిక చర్య మార్గాన్ని ఎంచుకుంది. ఈ దాడిలో వేలాదిమంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. భారీ విధ్వంసం జరిగింది. హోర్ముజ్‌ జలసంధి మూసివేత ప్రపంచవ్యాప్త ఆర్థిక సంక్షోభం భయాలను సృష్టించింది. చమురు ధరలు పెరిగాయి, ప్రపంచ సరఫరా గొలుసులు దెబ్బతిన్నాయి, యుద్ధం మరింత విస్తరిస్తుందేమోనని ప్రపంచమంతా ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.
క్రమంగా, ఈ యుద్ధం కేవలం ఇరాన్‌, అమెరికాలకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. ప్రతీకార చర్యగా ఇరాన్‌ గల్ఫ్‌ దేశాలలో ఉన్న అమెరికా సైనిక స్థావరాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంది. మరోవైపు, లెబనాన్‌పై ఇజ్రాయెల్‌ తన దాడులను తీవ్రతరం చేసింది. దక్షిణ లెబనాన్‌లోని పెద్ద భాగాలను ఆక్రమించుకుని, వేలాదిమంది ప్రాణాలు తీసింది. ఫలితంగా, మొత్తం పశ్చిమాసియా ఒక విస్తృత ప్రాంతీయ యుద్ధం అంచునకు చేరుకుంది. ఇలాంటి సమయంలో అమెరికా ఒప్పందం ప్రాముఖ్యత పెరుగుతుంది. ఈ ఒప్పందంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన నిబంధనలలో హోర్ముజ్‌ జలసంధిని ఇరాన్‌ తిరిగి తెరవడం, ఇరాన్‌ ఓడరేవులపై విధించిన దిగ్బంధనాన్ని అమెరికా తొలగించడం ఉంది. ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో ఎక్కువ భాగం ఈ మార్గం గుండానే వెళుతుంది కాబట్టి ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఇది చాలా అవసరం. ఒకవేళ జలసంధిని తిరిగి తెరిస్తే, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో మళ్లీ స్థిరత్వం రావచ్చు.
అతి పెద్ద ప్రశ్న
అతి పెద్ద ప్రశ్న ఏమిటంటే: ఈ మొత్తం యుద్ధం నుండి అమెరికా సాధించింది ఏమిటి?
ఇరాన్‌ ఇంతకుముందు అణుబాంబును తయారు చేయలేనప్పుడు, నేటికీ అదే పరిస్థితి ఉన్నప్పుడు, అమెరికా ఏ విజయాన్ని సొంతం చేసుకోగలదు? వాస్తవానికి, ఈ యుద్ధం అమెరికాకు ఒక రాజకీయ, వ్యూహాత్మక సంక్షోభంగా మారింది. చర్చలు, దౌత్య ప్రయత్నాలు జరుగుతున్న సమయంలోనే అమెరికా యంత్రాంగం ఈ దాడిని ప్రారంభించింది. ఇది అంతర్జాతీయ స్థాయిలో అమెరికా విశ్వసనీయతకు తీవ్రమైన దెబ్బ తీసింది.
నిజానికి, అమెరికా ఈ యుద్ధాన్ని ముగించాలనుకుంది, కానీ ఇరాన్‌ ను లొంగదీసుకోవాలని భావించింది. సైనిక ఒత్తిడి కారణంగానే ఇరాన్‌ చర్చల బల్ల వద్దకు వచ్చిందని నిరూపించడమే దాని లక్ష్యం. అయితే, పరిస్థితులు ఆ దిశగా సాగలేదు. ఇరాన్‌ రాజకీయంగా లొంగలేదు,

సైనికంగా ఓడిపోలేదు. దీనికి విరుద్ధంగా, సుదీర్ఘ సంఘర్షణ తర్వాత, అమెరికానే స్వయంగా ఒప్పందం వైపు అడుగులు వేయాల్సిన పరిస్థితిలో పడింది. ఈ ప్రతిపాదిత ఒప్పందం అత్యంత ముఖ్యమైన రాజకీయ వాస్తవం ఇదే. అమెరికా నిజంగానే తాను ప్రకటించిన యుద్ధ లక్ష్యాలను సాధించి ఉంటే, దానికి ఇంత త్వరగా ఒప్పందం చేసుకోవాల్సిన అవస రం ఉండేది కాదు. కాబట్టి, ఈ ఒప్పందం అమెరికా సాధించిన విజయం కంటే దాని బలం యొక్క పరిమితులను ఎక్కువగా ఎత్తిచూపుతుంది.
ఈ మొత్తం సంఘర్షణను విస్తృత భౌగోళిక రాజకీయ కోణంలో చూస్తే, మరొక ముఖ్యమైన ముగింపు కనిపిస్తుంది. ఈ యుద్ధం తర్వాత అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లు సాపేక్షంగా బలహీనమైన, రక్షణాత్మక స్థితిలో ఉన్నట్లు కనిపిస్తుండగా, పర్షియన్‌ గల్ఫ్‌ ప్రాంతంలో ఇరాన్‌ అత్యంత ప్రభావవంతమైన శక్తిగా అవతరించింది. యుద్ధానికి ముందు, ప్రాంతీ య శక్తి సమతుల్యత గురించి అనేక అంచనాలు ఉండేవి. అయినప్పటి కీ, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌ ఒత్తిడిలో కూడా ఇరాన్‌ సైనిక ప్రతిఘటననే కాకుండా, తన రాజకీయ స్వాతంత్య్రాన్ని కాపాడుకోగలదని ఈ సంఘర్షణ నిరూపించింది. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌ల ఉమ్మడి సైనిక శక్తి ఉన్నప్పటికీ, ఇరాన్‌ను రాజకీయంగా లొంగదీసుకోలేకపోయారు, దాని ప్రాంతీయ పాత్రను బలహీనపరచలేకపోయారు.

దీనికి విరుద్ధంగా, ఈ యుద్ధం ఇరాన్‌ వ్యూహాత్మక సామర్థ్యాలను, రాజకీయ సంకల్పాన్ని, ప్రాంతీయ ప్రభావాన్ని మరింత బలోపేతం చేసింది. నేడు పర్షియన్‌ గల్ఫ్‌లో, విస్తృత పశ్చిమాసియా రాజకీయాలలో ఇరాన్‌ పాత్ర మునుపటి కంటే చాలా నిర్ణయాత్మకంగా కనిపిస్తోంది. బహుశా ఇది యుద్ధం యొక్క అతిపెద్ద మరియు అనూహ్యమైన ఫలితం.
కాబట్టి, యుద్ధం అసలు ఫలితాలను నిష్పాక్షికంగా అంచనా వేస్తే, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌లు తాము ప్రకటించిన లక్ష్యాలను సాధించాయని చెప్పడం కష్టం. దీనికి విరుద్ధంగా, ఈ సంఘర్షణ ఇరాన్‌ ప్రాంతీయ స్థానాన్ని బలోపేతం చేసింది, దాని అంతర్జాతీయ ప్రతిష్టను పెంచింది, పశ్చిమాసియా అధికార నిర్మాణంలో దానిని ఒక కేంద్ర స్తంభంగా నిలబెట్టింది.
ఇజ్రాయెల్‌ సంక్లిష్టత
ఇజ్రాయెల్‌ పరిస్థితి కూడా తక్కువ సంక్లిష్టంగా ఏమీ లేదు. తన భద్రతకే అత్యంత ప్రాధాన్యత అని ఇజ్రాయెల్‌ నిరంతరం ప్రకటించుకుంటుంది. అయితే, ఆచరణలో ప్రస్తుత ఇజ్రాయెల్‌ నాయకత్వానికి యుద్ధమే ఒక రాజకీయ అవసరంగా మారింది. అంతర్గత సంక్షోభాల నుండి తప్పించుకోవడానికి ఇజ్రాయెల్‌ అధికార నిర్మాణం పదేపదే సైనిక ఘర్షణలపైనే ఆధారపడిందని ఇటీవలి సంవత్సరాల అనుభవాలు చూపుతున్నాయి. ఈ కారణంగా, యుద్ధాన్ని ముగించడం కంటే దానిని పొడిగించడానికే అది ఎక్కువ ఆసక్తి చూపుతున్నట్లు కనిపిస్తోంది.
అందుకే, ప్రధాన మంత్రి బెంజామిన్‌ నెతన్యాహు అధికారికంగా అమెరికా- ఒప్పందానికి మద్దతుగా మాట్లాడుతున్నప్పటికీ, ఈ ఒప్పందాన్ని దెబ్బతీయడానికి లేదా బలహీనపరచడానికి ఇజ్రాయెల్‌ సాధ్యమైన ప్రతి ప్రయత్నం చేస్తుందనే విస్తృత ఆందోళన ఉంది. లెబనాన్‌ నుండి పూర్తిగా ఉపసంహరించుకోవాలని, అక్కడ యుద్ధాన్ని ముగించాలనే ఇరాన్‌ డిమాండ్‌ కూడా ఈ సందర్భంలో ముఖ్యమైనది.
ఒక ఆసక్తికరమైన నిజం ఏమిటంటే, అమెరికాలో ఇజ్రాయెల్‌కు పూర్వం ఉన్నంత మద్దతు ఇప్పుడు లేదు. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా, ముఖ్యంగా యువకులు, విద్యార్థులు, ప్రగతిశీల సమూహాలలో ఇజ్రాయెల్‌ విధానాలపై అసంతృప్తి వేగంగా పెరిగింది. ఇటీవలి స్థానిక ఎన్నికలలో ఇజ్రాయెల్‌ వ్యతిరేక వైఖరిని తీసుకున్న అభ్యర్థుల విజయం ఈ మారుతున్న ప్రజల అభిప్రాయాన్ని సూచిస్తుంది. న్యూయార్క్‌ వంటి ముఖ్యమైన నగరంలో ఇజ్రాయెల్‌ విధానాలను విమర్శించే రాజకీయ నాయకత్వం ఆవిర్భవించడం కూడా ఈ మార్పుకు చిహ్నంగా భావించవచ్చు. కాబట్టి, ఇజ్రాయెల్‌ ఇప్పుడు బాహ్య రంగంలోనే కాకుండా, తన అతిపెద్ద మిత్రదేశమైన అమెరికాలోనే సైద్ధాంతిక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. ఈ యుద్ధం అత్యంత ముఖ్యమైన, బహుశా అత్యంత విచిత్రమైన పరిణామాలలో ఒకటి ఇరాన్‌ అంతర్గత రాజకీయాలలో చూడవచ్చు.
యుద్ధానికి ముందు, ఇరాన్‌ ఛాందసవాద ప్రభుత్వం తీవ్రమైన ప్రజల అసంతృప్తిని ఎదుర్కొంటోంది. ఆర్థిక కష్టాలు, సామాజిక కట్టుబాట్లు, రాజకీయ అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా ప్రజలు వీధుల్లోకి వచ్చారు. అనేక నగరాల్లో నిరంతర ప్రదర్శనలు జరుగుతుండటంతో ప్రభుత్వం విస్తృత వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొంది. పాలనలోని అగ్రనాయకత్వాన్ని తొలగిస్తే, ప్రతిపక్షం బలోపేతం అవుతుందని, అధికార మార్పిడికి పరిస్థితు లు ఏర్పడవచ్చని చాలామంది పరిశీలకులు విశ్వసించారు.
చరిత్ర నేర్పిన ముఖ్యమైన పాఠం.. కానీ జరిగింది మాత్రం అందుకు పూర్తి విరుద్ధం.
అమెరికా, ఇజ్రాయెల్‌ల దాడులు ఇరాన్‌కు లోపల ఉన్న రాజకీయ విభేదాలను పూర్తిగా వెనక్కి నెట్టేశాయి. విదేశీ దురాక్రమణ నేపథ్యంలో జాతీయవాద భావాలు ఉద్భవించాయి. జనాభాలోని అధిక భాగం ప్రభుత్వానికి మద్దతుగా నిలిచారు. గతంలో ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించిన వారు కూడా విదేశీ జోక్యాన్ని వ్యతిరేకించడానికే ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. ఈ విధంగా, ఇరాన్‌ పాలనను ఇబ్బంది పెడుతున్న ప్రజా అసంతృప్తి, తిరుగుబాటు అవకాశాన్ని ఇరాన్‌ ప్రభుత్వం కాకుండా, అమెరికా మరియు ఇజ్రాయెల్‌లు సైనిక దాడులే అణచివేసాయి. ఇది చరిత్ర నేర్పిన ఒక ముఖ్యమైన పాఠం. విదేశీ జోక్యం తరచుగా ప్రజాస్వామ్యాన్ని లేదా అధికార మార్పిడిని తీసుకురాదు.బదులుగా, అది ఏ ప్రభుత్వాలను బలహీనపరచాలని భావిస్తుందో, వాటినే మరింత బలోపేతం చేస్తుంది. ఇందుకు ఇరాన్‌ తాజా ఉదాహరణ. నేడు, ఇరాన్‌ పాలన యుద్ధానికి ముందు కంటే మరింత వ్యవస్థీకృతంగా, చట్టబద్ధంగా, బలం గా కనిపిస్తోంది.
భారతదేశానికి కూడా, ఈ మొత్తం పరిణామం కొన్ని ఇబ్బందికరమైన ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది. భారతదేశం ఇరాన్‌ మధ్య సంబంధాలు కేవలం ఆధునిక దౌత్య సంబంధాలు మాత్రమే కావు. ఇరు దేశాల మధ్య వేల సంవత్సరాలుగా సాంస్కృతిక, నాగరికత, వాణిజ్య, రాజకీయ సంబంధాలు ఉన్నాయి. ఇరాన్‌ మునుపెన్నడూ లేని సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్న సమయంలో, భారత ప్రధాన మంత్రి ఇజ్రాయెల్‌ పర్యటన అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ప్రతికూల సందేశాన్ని పంపింది.
భారత్‌ విదేశాంగ విధాన డొల్లతనం
మరింత ముఖ్యమైన విషయమేమిటంటే, ప్రధాన మంత్రి పర్యటన ముగిసిన మరుసటి రోజే ఇజ్రాయెల్‌, అమెరికాలు ఇరాన్‌పై దాడి చేశాయి. ఇది భారతదేశ ప్రయోజనాలను, భావోద్వేగాలను అమెరికా కానీ, ఇజ్రాయెల్‌ కానీ ముఖ్యమైనవిగా పరిగణించలేదనే భావనను సృష్టించింది. అదే సమయంలో, ప్రపంచంలోని చాలా భాగాలలో, భారతదేశం వాస్తవానికి ఇజ్రాయెల్‌ ప్రాంతీయ విధానాల పట్ల సానుభూతితో ఉందనే సందేశం కూడా వెళ్లింది. ఈ భావన సరైనదా కాదా అనేదానితో సంబం ధం లేకుండా, విదేశాంగ విధానంలో భావనలు కూడా వాస్తవ రాజకీయ ప్రభావాలను చూపుతాయి. కాబట్టి, ఈ మొత్తం ఉదంతం భారతదేశ విదేశాంగ విధానంలో ఒక ముఖ్యమైన వైఫల్యాన్ని బహిర్గతం చేస్తుంది. భారతదేశం చారిత్రక సంబంధాలను కలిగి ఉన్న దేశం సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటున్నప్పుడు, ఇజ్రాయెల్‌తో భారతదేశం మితిమీరిన సాన్నిహిత్యాన్ని ప్రదర్శించడం సహజంగానే అనేక ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతుంది.
చివరగా, ఈ మొత్తం యుద్ధం అతిపెద్ద ముగింపు ఏమిటంటే, యుద్ధం ఏ ప్రాథమిక సమస్యను పరిష్కరించడంలోనూ విజయం సాధించలేదు. అమెరికా తాను ప్రకటించిన లక్ష్యాలను సాధించలేదు, ఇజ్రాయెల్‌ తన దీర్ఘకాలిక భద్రతను సురక్షితం చేసుకోలేదు, పశ్చిమాసియాలో రాజకీయ అనిశ్చితి కూడా తొలగిపోలేదు. దీనికి విరుద్ధంగా, యుద్ధం కొత్త ఉద్రిక్తతలను, కొత్త శతృత్వాలను, కొత్త అనిశ్చితులను సృష్టించింది.
శాంతి ఒప్పందం విజయవంతమైతే, అంతిమంగా చర్చలు, దౌత్యం ద్వారానే సంక్లిష్టమైన అంతర్జాతీయ వివాదాలను పరిష్కరించవచ్చనడానికి అది నిదర్శనం అవుతుంది. యుద్ధం విధ్వంసాన్ని తీసుకురాగలదే తప్ప, శాశ్వత శాంతిని కాదు. కాబట్టి భారతదేశంలోని, మానవత్వం కలిగిన ప్రతి బాధ్యతాయుతమైన పౌరుడు ఈ ఒప్పందాన్ని స్వాగతించాలి. భవిష్యత్తులో ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, భౌగోళిక రాజకీయ పోటీలు లేదా వ్యూహాత్మక ప్రతిష్టల పేరుతో ఏ దేశమూ యుద్ధంలోకి నెట్టి వేయబడకూడదని ఆశిద్దాం.

డాక్టర్‌ బి.కె.కాంగో – సిపిఐ కేంద్ర కార్యదర్శి