Groundwater Crisis in India: భూమిపై నీటి సంక్షోభం.. మనుషుల తప్పిదాలే కారణమా? NASA శాటిలైట్‌ డేటాలో ఆందోళనకర విషయాలు..

jagan 26 Sep 2026 1 నిమిషాల పఠనం జాతీయం

Water

Groundwater Crisis in India: భూమిపై మంచినీటి వనరుల పరిస్థితి రోజురోజుకూ ఆందోళనకరంగా మారుతోంది. ముఖ్యంగా భూగర్భ జలాలపై అధికంగా ఆధారపడుతున్న వ్యవసాయ ప్రాంతాల్లో నీటి నిల్వలు వేగంగా తగ్గిపోతున్నాయి. మానవ కార్యకలాపాలు, అధికంగా భూగర్భ జలాలను తోడేయడం, వ్యవసాయ అవసరాల కోసం నీటి వినియోగం పెరగడం వంటి అంశాలు ఈ సంక్షోభానికి ప్రధాన కారణాలుగా పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. NASAకు చెందిన GRACE, GRACE-FO ఉపగ్రహాల ద్వారా సేకరించిన సమాచారంతో భూమిపై నీటి నిల్వల్లో వస్తున్న మార్పులను శాస్త్రవేత్తలు పరిశీలిస్తున్నారు.

NASA వెల్లడించిన ఒక అధ్యయనం ప్రకారం.. 2015 నుంచి 2023 మధ్య భూమిపై సగటు మంచినీటి నిల్వలు 2002–2014 సగటుతో పోలిస్తే సుమారు 1,200 ఘన కిలోమీటర్లు తక్కువగా నమోదయ్యాయి. ఈ లెక్కల్లో భూగర్భ జలాలతో పాటు భూమిపై ఉన్న సరస్సులు, నదులు, ఇతర నీటి నిల్వలు కూడా ఉన్నాయి. 2014 తర్వాత ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో వరుసగా కరువులు, వాతావరణ మార్పులు, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు నీటి నిల్వలపై ప్రభావం చూపినట్లు NASA పేర్కొంది.

ఈ పరిస్థితిలో వ్యవసాయం కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది. వర్షపాతం తక్కువగా ఉన్నప్పుడు పంటలను కాపాడుకోవడానికి రైతులు భూగర్భ జలాలపై మరింత ఆధారపడాల్సి వస్తుంది. అయితే భూగర్భ జలాలను సహజంగా తిరిగి నిండే వేగం కంటే వేగంగా పంపింగ్ చేస్తే నీటి మట్టాలు క్రమంగా పడిపోతాయి. వర్షాలు, మంచు ద్వారా లభించే నీరు తిరిగి ఆక్విఫర్లలోకి చేరేలోపే అధికంగా నీటిని బయటకు తీస్తే ఈ లోటు మరింత పెరుగుతుంది. NASA కూడా కరువు పరిస్థితులు, సాగునీటి విస్తరణ, పెరుగుతున్న భూగర్భ జలాల వినియోగం పరస్పరం ఒకదానిని మరొకటి తీవ్రతరం చేసే పరిస్థితిని వివరించింది.

భారత్‌లో పరిస్థితి ఎలా ఉంది?

భారత్‌లో భూగర్భ జలాల సంక్షోభం అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే విధంగా లేదు. భౌగోళిక పరిస్థితులు, వర్షపాతం, పంటల ఎంపిక, సాగునీటి విధానం, పట్టణీకరణ, పారిశ్రామిక అవసరాలు వంటి అంశాల ఆధారంగా ప్రాంతాల మధ్య తీవ్ర వ్యత్యాసాలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఉత్తర, వాయవ్య భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాలపై వ్యవసాయ ఆధారపడటం చాలాకాలంగా ఆందోళనకు కారణంగా ఉంది.

2002–2008 మధ్య ఉత్తర భారతదేశంలో భూగర్భ జలాలపై NASA చేసిన GRACE అధ్యయనం అప్పట్లో పంజాబ్, హరియాణా, రాజస్థాన్, ఢిల్లీ ప్రాంతాల్లో గణనీయమైన నీటి నిల్వల క్షీణతను గుర్తించింది. ఈ ప్రాంతంలో భూగర్భ జలాలను వ్యవసాయానికి ఉపయోగించడం సహజంగా తిరిగి నిండే పరిమాణం కంటే ఎక్కువగా ఉందని పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు. ఆ అధ్యయనంలో మానవ వినియోగం, ముఖ్యంగా సాగునీటి కోసం అధికంగా పంపింగ్ చేయడమే ప్రధాన కారణంగా గుర్తించారు.

పంజాబ్, హరియాణా ప్రాంతాల్లో వరి, గోధుమ వంటి నీటి అవసరం ఎక్కువగా ఉండే పంటల సాగు, ట్యూబ్‌వెల్‌లపై ఆధారపడటం భూగర్భ జలాలపై ఒత్తిడిని పెంచిన అంశాల్లో ఉన్నాయి. అయితే తాజా గణాంకాలు కూడా పరిస్థితి ప్రతి ప్రాంతంలో ఒకేలా లేదని సూచిస్తున్నాయి. ఉదాహరణకు పంజాబ్‌లో కొన్ని భూగర్భ జలాల ఓవర్‌ఎక్స్‌ప్లాయిటెడ్ బ్లాకుల సంఖ్య తగ్గినప్పటికీ, కొన్ని ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాలు 40 మీటర్లకు పైగా లోతులో ఉన్న బావుల వాటా పెరిగినట్లు 2025 డేటాపై వచ్చిన తాజా నివేదికలు చూపిస్తున్నాయి. అంటే నిర్వహణలో కొంత మెరుగుదల కనిపించినా, కొన్ని ప్రాంతాల్లో నీటి లోతు సమస్య కొనసాగుతోంది.

రాజస్థాన్‌లో పొడి వాతావరణం, తక్కువ వర్షపాతం, వ్యవసాయ అవసరాల కోసం భూగర్భ జలాల వినియోగం నీటి వనరులపై ఒత్తిడిని పెంచుతున్నాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో సహజ రీచార్జ్ జరిగినప్పటికీ, నీటి వినియోగం అధికంగా ఉంటే దీర్ఘకాలికంగా నిల్వలు తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది.

తెలుగు రాష్ట్రాల్లోనూ సవాళ్లు

తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలోనూ భూగర్భ జలాల పరిస్థితి ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటుంది. వర్షపాతం తక్కువగా ఉన్న సంవత్సరాల్లో వ్యవసాయం కోసం బోర్లు, ఇతర భూగర్భ జల వనరులపై ఆధారపడటం పెరుగుతుంది. మరోవైపు హైదరాబాద్‌ వంటి నగరాల్లో జనాభా పెరుగుదల, పట్టణీకరణ, నిర్మాణ రంగం విస్తరణ వంటి అంశాలు నీటి అవసరాన్ని పెంచుతున్నాయి.

తెలంగాణలో కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడినప్పుడు భూగర్భ జలాలపై ఆధారపడటం మరింత పెరిగే అవకాశం ఉంది. ప్రధాన జలాశయాల్లో నీటి నిల్వలు తగ్గిన సందర్భాల్లో నగరాలు, పట్టణాలకు తాగునీటి సరఫరా నిర్వహణ కూడా సవాలుగా మారుతుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో రాయలసీమ వంటి తక్కువ వర్షపాతం ప్రాంతాల్లో సాగునీటి అవసరాల కోసం భూగర్భ జలాల వినియోగం కీలకంగా ఉంది. అయితే కృష్ణా, గోదావరి వంటి నదీ పరీవాహక ప్రాంతాల్లో వరదల సమయంలో నీటి లభ్యత తాత్కాలికంగా పెరిగినా, అది తప్పనిసరిగా దీర్ఘకాలిక భూగర్భ జలాల పునరుద్ధరణకు సమానం కాదు.

ఆహార భద్రతపై ప్రభావం

భూగర్భ జలాల కొరత కొనసాగితే దాని ప్రభావం కేవలం తాగునీటిపైనే కాకుండా వ్యవసాయం, ఆహార భద్రతపైనా పడే అవకాశం ఉంది. వరి, గోధుమ, మొక్కజొన్న వంటి పంటల సాగుకు నీటి లభ్యత కీలకం. సాగునీటి వనరులు తగ్గితే పంటల దిగుబడులు, రైతుల ఆదాయంపై ప్రభావం పడవచ్చు.

అదే సమయంలో నీటి కొరత రాష్ట్రాలు, ప్రాంతాల మధ్య నీటి పంపకాలపై ఒత్తిడిని పెంచే అవకాశం ఉంది. కృష్ణా, కావేరి వంటి నదుల నీటి పంపకాల విషయంలో ఇప్పటికే వివిధ రాష్ట్రాల మధ్య వివాదాలు ఉన్నాయి. భవిష్యత్తులో నీటి లభ్యత తగ్గితే ఇటువంటి సమస్యలను పరిష్కరించడానికి మరింత సమర్థవంతమైన నీటి నిర్వహణ, రీచార్జ్ చర్యలు, పంటల సరళిలో మార్పులు అవసరం కావచ్చు.

అందువల్ల భూగర్భ జలాలను అపరిమిత వనరులుగా భావించకుండా, ఎంత నీరు భూమిలోకి చేరుతోంది.. ఎంత మేరకు బయటకు తీస్తున్నామనే లెక్కల ఆధారంగా వినియోగాన్ని నిర్వహించడం కీలకం. NASA GRACE ఉపగ్రహాల పరిశీలనలు ప్రపంచ స్థాయిలో నీటి నిల్వల్లో వస్తున్న మార్పులను అర్థం చేసుకోవడానికి కీలకమైన సాధనంగా మారాయి. భూగర్భ జలాల సంరక్షణ, వర్షపు నీటి నిల్వ, కృత్రిమ రీచార్జ్, నీటి పొదుపు సాగు పద్ధతులు, తక్కువ నీరు అవసరమయ్యే పంటల వైపు మార్పు వంటి చర్యలు భవిష్యత్ నీటి భద్రతకు ముఖ్యమైనవిగా నిపుణులు భావిస్తున్నారు.